◄ ترانزیت؛ ستون فقرات امنیت اقتصادی ایران در تلاطم رقابت‌ های جهانی/ تنگه هرمز؛ مهمترین گلوگاه تجارت جهانی

پیشکسوت علمی و اجرایی حوزه اقتصاد و سیاست، حمل و نقل ترکیبی و ترانزیت معتقد است: یکی از مهمترین مسائل بخش حمل و نقل کشور، توسعه زیرساخت های ریلی است.

به گزارش تین نیوز، پرویز باورصاد در گفت و گو با خبرنگار ما عنوان کرد: موضوعاتی مانند برقی سازی خطوط ریلی، تبدیل خطوط تک خطه به دوخطه، توسعه حمل و نقل کانتینری، راه اندازی قطارهای دربستی و قطارهای دبل استاک (Double Stack) و همچنین کاهش زمان سفر، از جمله الزامات افزایش بهره وری در حمل و نقل ریلی محسوب می شوند.

وی گفت: حمل و نقل ترکیبی ریلی، مکمل اصلی ترانزیت بین المللی است. با این حال، هنوز در کشور دیدگاه هایی وجود دارد که اهمیت راهبردی ترانزیت را درک نکرده اند.

ترانزیت؛ تفکیک اقتصاد از تجارت

باورصاد خاطرنشان کرد: ترانزیت تنها یک فعالیت تجاری و اقتصادی داخلی و بین المللی نیست و باید هر دو زمینه و مقوله در عمل تفکیک شوند تا سیستم ها بتوانند مقوله اقتصاد ترانزیت را از تجارت ترانزیت بین المملی تشخیص دهند.

وی ترانزیت  را یکی از پایه های امنیت اقتصادی کشور دانست و افزود: اگر ایران امروز در شرایط فشارهای خارجی و محدودیت های اقتصادی همچنان توان ادامه فعالیت های تجاری خود را دارد، بخشی از آن به ظرفیت های ترانزیتی کشور بازمی گردد.

نفوذ آمریکا؛ مانع تبدیل ایران به هاب منطقه ای

باورصاد تاکید کرد: ایران از نظر جغرافیایی در موقعیتی قرار دارد که از گذشته به عنوان چهارراه ارتباطی شرق و غرب و شمال و جنوب شناخته شده است. این مزیت جغرافیایی قابل حذف نیست، اما قدرت های جهانی، به ویژه آمریکا، همواره تلاش کرده اند مانع تبدیل شدن ایران به یک هاب منطقه ای حمل و نقل و ترانزیت شوند.

این پیشکسوت علمی و اجرایی حوزه اقتصاد و سیاست، حمل و نقل ترکیبی و ترانزیت، خاطر نشان کرد: نفوذ گسترده آمریکا در تجارت و حمل و نقل بین المللی موجب شده که توسعه ظرفیت های ترانزیتی ایران با موانع متعددی مواجه شود.

وی گفت: توسعه زیرساخت هایی مانند برقی سازی راه آهن، دوخطه و چهارخطه کردن مسیرها و تکمیل کریدورهای ریلی، نیازمند سرمایه گذاری گسترده است.

باورصاد افزود: هدف نهایی این سرمایه گذاری ها افزایش ظرفیت و کیفیت خدمات حمل و نقل است. با این حال، بسیاری از پروژه های کلیدی سال هاست که به دلیل کمبود سرمایه گذاری یا ضعف مدیریتی به نتیجه نرسیده اند.

چالش اتصال ریلی و پروژه‌ های معطل

وی عنوان کرد: یکی از مهمترین نقاط ضعف کشور، اتصال ناکامل شبکه ریلی به کشورهای همسایه است. برای مثال، پروژه راه آهن اردبیل–آستارا دهه هاست مطرح شده اما هنوز به سرانجام نرسیده است. این در حالی است که روسیه یکی از بزرگ ترین اقتصادهای منطقه و یکی از مهمترین شرکای بالقوه ایران در کریدور شمال–جنوب محسوب می شود.

باورصاد گفت: همچنین اتصال ریلی نوردوز به ارمنستان، گرجستان و بنادر دریای سیاه می تواند دسترسی ایران به بازارهای جدید را تسهیل کند. ایران برای ایفای نقش مؤثر در تجارت منطقه ای باید در چندین مسیر شمالی و غربی به شبکه های بین المللی متصل شود.

رقابت ژئوپلیتیک؛ از گوادر تا چابهار

پیشکسوت علمی و اجرایی حوزه اقتصاد و سیاست، حمل و نقل ترکیبی و ترانزیت خاطرنشان کرد:  در دهه های گذشته، به ویژه همزمان با رشد اقتصادی چین، اهمیت کریدورهای ترانزیتی بیش از پیش آشکار شد. امروز نیز بخش مهمی از رقابت ژئوپلیتیکی میان چین و آمریکا بر سر مسیرهای حمل و نقل و بنادر راهبردی مانند گوادر پاکستان و چابهار ایران متمرکز است. بسیاری از تنش ها و رقابت های منطقه ای را می توان در چارچوب همین رقابت بر سر کنترل مسیرهای ترانزیتی تحلیل کرد.

وی گفت: در حوزه تجارت خارجی نیز ایران می تواند با استفاده از ظرفیت کشورهای همسایه، بخشی از نیازهای وارداتی خود را از طریق قراردادهای حمل و نقل و ترانزیت تأمین کند. در این زمینه، ابزارهایی مانند اینکوترمز و قراردادهای بین المللی حمل و نقل اهمیت زیادی دارند. اما ضعف ساختارهای تصمیم گیری و کندی نظام اجرایی کشور مانع بهره برداری کامل از این ظرفیت ها شده است.

او اظهار کرد: در حالی که ایران در چهارراه اصلی تجارت جهانی قرار گرفته و می تواند حلقه اتصال شرق به غرب و شمال به جنوب باشد، هنوز نتوانسته از این مزیت طبیعی به شکل مطلوب استفاده کند. کریدورهای متعددی می توانند کالا را از چین، آسیای جنوب شرقی، اقیانوسیه و حتی آفریقا به اروپا منتقل کنند، اما بهره برداری مؤثر از این ظرفیت نیازمند زیرساخت، سرمایه گذاری و مدیریت کارآمد است.

تنگه هرمز؛ مهمترین گلوگاه تجارت جهانی

باورصاد افزود: موضوع ترانزیت تنها به حمل و نقل زمینی محدود نمی شود. تنگه هرمز یکی از مهمترین گلوگاه های تجارت جهانی است و نقش کلیدی در جابجایی نفت و کالاهای تجاری دارد. اهمیت این گذرگاه تا حدی است که هرگونه اختلال در آن می تواند بر اقتصاد جهانی تأثیر بگذارد. با این حال، ایران هنوز 

نتوانسته از تمامی ظرفیت های اقتصادی و راهبردی خود در حوزه حمل و نقل دریایی و ترانزیت منطقه ای بهره برداری کند.

 توسعه ترانزیت و حمل و نقل ریلی؛ اولویت ملی

وی گفت: به طور کلی، توسعه ترانزیت و حمل و نقل ریلی باید به عنوان یک اولویت ملی مورد توجه قرار گیرد. بدون تکمیل زیرساخت های ریلی، توسعه کریدورهای بین المللی، جذب سرمایه گذاری و اصلاح نظام حکمرانی در بخش حمل و نقل، ایران نمی تواند جایگاه واقعی خود را در شبکه تجارت و ترانزیت جهانی به دست آورد.

باورصاد تاکید کرد: البته در خصوص جذب سرمایه گذاری باید اضافه شود که ما فرصت های بین المللی زیادی را در این رابطه از دست دادیم. از جمله پیشنهاد سرمایه گذاری ژاپنی ها از بندر چابهار تا اینچه برون در نیمه دوم دهه هفتاد شمسی و همچنین سرمایه گذاری اتحادیه اروپا در بازار اتصال راه آهن بندرعسلویه و ماهشهر که در نهایت به اروپای مرکزی می رسید.