بررسی نقش تجارت الکترونیک در حمل و نقل چند وجهی

وبلاگ تین نیوز | تجارت الکترونیک از جدید ترین شیوه های تجارت می باشد که با بهره گیری از بستر مناسب تکنولوژی IT و ICT و سیستم های اطلاعاتی و زیر ساخت های فناوری اطلاعات و ارتباطات این قابلیت را به وجود آورده است تا بر خلاف گذشته سیستمی سریع ایمن و قابل اطمینان در تجارت بوجود آورد. این در حالی است که حمل و نقل به عنوان صنعتی که در دهه های اخیر به سرعت پیشرفت کرده و سرمایه گذاری های فراوانی را به خود جذب کرده است سرمایه های که در برای تولید کنندگان کالا بسیار ارزشمند بوده است و به گونه ای که در صورت استفاده بهینه از آن می توان در قیمت تمام شده کالا صرفه جویی قابل ملاحظه ای کرد. در این مقاله سعی شده است روابط میان حمل و نقل چند وجهی و تجارت الکترونیک در بنادر ایران بررسی شود. 

مقدمه:
مادامی که میان صفحات اینترنت به جست و جو می پردازیم بی تردید با انبوهی از تبلیغات و بنرهای اینترنتی روبه رو خواهیم شد که بخش عظیمی از صفحات وب را به خود اختصاص داده‏اند. اینها به همراه سفارش کالا و خدمات، خریدهای آنلاین و انجام امور تجاری، بدون استفاده از مدارک و اسناد کاغذیِ معمول، تنها بخشی از آن چیزی است که ما آن را «تجارت الکترونیک» می‏نامیم. مبادله الکترونیک داده‏ها در دهه 1960م.، سرآغاز انجام مبادلات از یک رایانه به رایانه‏ای دیگر گردید و به این ترتیب، تجارت الکترونیک، اولین بار در Berlin Airliftآغاز شد. از آن پس، تعاریف مختلفی از تجارت الکترونیک که هر یک بیانگر کارکردهای متفاوت این فن‏آوری است، ارائه شده است. در یک تعریف اجمالی و در عین حال جامع که کمیسیون اروپایی در سال 1997م. از تجارت الکترونیک ارائه نموده، تجارت الکترونیک این گونه معرفی شده است: تجارت الکترونیک، مبتنی بر پردازش و انتقال الکترونیکی داده‏ها می‏باشد که فعالیت‏های گوناگونی از قبیل مبادله الکترونیکی کالاها و خدمات، تحویل فوری مطالب دیجیتال، انتقال الکترونیکی وجوه، مبادله الکترونیکی سهام، بارنامه الکترونیکی، طرح‏های تجاری، طراحی و مهندسی مشترک، منبع‏یابی، خریدهای دولتی، بازاریابی مستقیم و خدمات پس از فروش را در بر می‏گیرد. 

یکی از مهم‏ترین ویژگی‏های تجارت الکترونیک، حذف فرآیندهای غیرضروری در امور تجاری، کاهش هزینه مبادلات و کاغذبازی و دسترسی سریع‏تر مشتریان به بازارهای جهانی است. از سوی دیگر، این امر سبب عرضه محصولات متنوعی - با توجه به نظرات و سلایق مشتریان - شده، منجر به رقابت شدیدی میان عرضه‏کنندگان می‏شود. فن‏آوری‏های پشتیبانی کننده تجارت الکترونیک، یعنی فن‏آوری‏های مخابراتی و ارتباطی، همچون شبکه اینترنت، شبکه‏های پست، تلگراف و تلفن، شبکه‏های ارزش افزوده و خدمات داده‏ای (Value Added Networks = VADS) نیز بسیار حائز اهمیت هستند. در کنار سخت‏افزار و نرم‏افزار، پایگاه‏های داده‏ای و ارتباطی - که زیرساخت اصلی تجارت الکترونیک را تشکیل می‏دهند - ارائه خدمات به صورت جست‏وجوی همکاران تجاری، مذاکره و توافق با آنها، سازماندهی محیط بازار الکترونیک، تبلیغات و... نیز سهم عمده‏ای در کسب موفقیت در دنیای الکترونیک بر عهده دارند. 

از نظر نوع مبادلات تجاری، تجارت الکترونیک را می‏توان به گروه‏های زیر تقسیم نمود:
الف: متداول‏ترین نوع تجارت الکترونیک، تجارت بین بنگاه و مشتری (B2C) است که امور مسافرت، فروش کتاب، ارسال گل، هدیه، کارت پستال، مواد عذایی، جواهرات، کالاهای ورزشی، سخت‏افزار، موسیقی و... را شامل می‏شود.
ب: مزایده و مناقصه کالاها و... از طریق اینترنت که در گروه تجارت بین مشتری و مشتری (C2C) قرار می‏گیرد.
ج: تجارت بین بنگاه و بنگاهی دیگر؛ مانند تعامل بین تولید کنندگان خودرو و قطعه‏سازان(B2B).
د: «B2A»(Business to Administration) که شامل انواع مبادلات تجاری بین شرکت‏ها و سازمان‏های دولتی، پرداخت عوارض، مالیات‏ها و... می‏باشد.
ه: «C2A»(Customer to Administration) که تعاملات تجاری بین مشتری و سازمان‏های دولتی را شامل می‏شود. 

برخی از مزایای استفاده از تجارت الکترونیک را می‏توان در فهرست زیر خلاصه نمود:
1- افزایش رقابت در بازارهای جهانی. 
2- خرید و فروش کالا در حداقل زمان ممکن. 
3- ایجاد اشتغال و انتقال فن‏آوری‏های جدید.
4- حذف واسطه‏های بازار.
5- افزایش سرمایه‏گذاری.
6- تبلیغات گسترده به صورت پیام‏های تبلیغاتی، نمایش کالا و... در سطح بین‏الملل. 7- کاهش ترافیک و حذف ترددهای بی‏مورد (بهره‏وری در منابع انرژی و حفظ محیط زیست.
8- افزایش سطح تولید.
9- کنترل سریع‏تر و دقیق موجودی‏های گمرکی، انجام مناقصه‏های بین المللی و امور بانکی.
10- انتقال سریع‏تر نظرات و انتقادات مشتریان به فروشندگان کالا و خدمات (عرضه محصول با توجه به علایق و نیازهای مشتری)
با وجود ویژگی‏های منحصر به فرد و مزایای چشم‏گیر تجارت الکترونیک، این صنعت بدون وجود سیستم بانکی روان و دقیق، امنیت اطلاعات، قوانین گمرکی و مالیاتی شفاف، کد تجاری محصول، توسعه مهندسی نرم‏افزار و میکروالکترونیک، احراز هویت خریدار و مشتری، استفاده از کارت‏های اعتباری، حفظ اطلاعات محرمانه افراد، عدم همکاری دانشگاه‏ها و مراکز تحقیقاتی، نبود خطوط ارتباطی پرسرعت و شبکه‏های بی‏سیم و عدم پذیرش اسناد و مدارک توسط قوه قضاییه، نمی‏توانید به اهداف گسترده خود دست یابد. از طرف دیگر، ایجاد اطمینان به این نوع تجارت و فرهنگ‏سازی در میان افراد جامعه از مهم‏ترین مسائل تجارت الکترونیک می‏باشد.
 
مزایای تجارت الکترونیکی
در مقایسه با تجارت سنتی که بر اساس مدارك کاغذی است. تجارت الکترونیکی مزایای خاصی نسبت به تجارت سنتی دارد که چند مورد مهم تجارت الکترنیکی ذکر شده است:
- تاخیر در تهیه و ارسال مدارك از بین می رود.
- عدم نیاز به ورود مجدد داده ها به سیستم کامپیوتر و کاهش هزینه آن
- سرعت بخشیدن به جریان اطلاعات در معاملات
- دریافت پیام های الکترونیکی به فاصله کم به فرستنده اعلام می گردد.
- محدودیت های زمانی و مکانی از بین می رود.
- کاهش هزینه تمام شده کالا و خدمات
- افزایش رقابت
- حضور شرکت های کوچک و متوسط در سطح بین المللی
-افزایش فروش شرکتها و سازمانهای دولتی به علت حضر در بازارهاي جدید جهانی - کاهش هزینه های اجتماعی مثل رفت و آمد، کاهش ترافیک، شلوغی معابر، کاهش آلودگی هوا

بسترهای لازم برای تجارت الکترونیک:
- یک سیستم بانکی روان و دقیق
- قوانین گمرکی، مالیاتی و بانکداری الکترونیکی
- کد تجاری محصول و ایجاد امنیت اطلاعات
- تهیه و تدوین نظام مالی اطلاعات و نظام حقوقی اطلاع رسانی(کپی رایت)
- محرمانه بودن اطلاعات شخصی
- تطبیق مقررات ملی با مقررات متحدالشکل بین المللی
- همکاری دانشگاه ها، مراکز تحقیقاتی و سازمان های مختلف
- پذیرش اسناد الکترونیکی توسط قوه قضاییه
- تامین، صدور و بکارگیری کارت هوشمند
- تامین خطوط ارتباطی پر سرعت و مطمئن و اغیجاد بستر مخابراتی به شکل بی سیم

موانع پیشروی تجارت الکترونیکی در ایران
استفاده از تکنولوژی در معاملات که به صورت غیر فیزیکی می باشد که عوامل متعددی در آن دخیل هستند که نقص و ناکارآمدی در یکی از این عوامل نقصان در سیستم را به وجود می آورد، این عوامل را به طور کلی می توان به گروه های زیر دسته بندی کرد:
- زیرساخت ها: همانگونه که اشاره شد استفاده از تکنولوژی IT در تجارت نیاز به تامین زیر ساختهای نرم افزاری، سخت افزاری، امنیتی، ایمنی و... دارد که متاسفانه در ایران به دلایل مختلف هر کدام از این عوامل به گونه ای خاص دچار مشکلات هستند که این مشکلات تجارت را بسیار سخت می نمایاند. از جمله این مشکلات ایجاد امنیت در استفاده از نرم افزارها می باشد که وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در اقدامی نرم افزار زمین را که اولین سیستم عامل کاملاً ایرانی است معرفی نموده است.

سیستم عامل زمین
- فرهنگی: متاسفانه استفاده از کامپیوتر و اطمینان از کارای آن در قشر عظیمی از جامعه ایرانی قابل درک نیست و بسیاری از تجار و کسبه که قلب تجارت ایران هستند هنوز از سیستم های قدیمی خرید و فروش کالا استفاده می کنند به گونه ای که یک تاجر در بازار برای تهیه جنس خود به شهر مورد نظر سفر می نماید و پس از رویت جنس اقدام به معامله می کند!
- مالی: بحث مالی از اساسی ترین اصول معامله می باشد که متاسفانه در ارایه این مهم بانکها و موسسات خصوصی مالی با تکنولوژی روز همگام نیستند و به تازگی تعدادی از بانک ها ایت تابوی تجاری را شکسته و قدم پیش نهادند و گام های موثری برداشته اند.

مراحل پرداخت الکترونیک
حمل و نقل چند وجهی
آنچه که در تعریف حمل و نقل چند وجهی آمده انتقال کالا از نقطه ای به نقطه ای دیگر با استفاده از حداقل دو شیوه ی حمل می باشد اما آنچه که این روش را از دیگر روش های حمل و نقل متمایز می سازد انجام آن تحت قرار داد و مسئولیت واحد از مبداء تا مقصد است. متولی حمل و نقل چند وجهی Multi modal Transport Operator (MTO) می تواند یکی از اشخاص حقیقی یا حقوقی زیر باشد:
1- کشتیرانی ها که علاوه بر حمل و نقل دریایی با قبول مسئولیت های بخش غیر دریایی در مسیر حمل با صاحبان کالا قرارداد حمل Door to door منعقد می نمایند. در بخش خشکی شرکت های کشتی رانی به دو صورت عمل می کنند یا همانند شرکت هایی نظیر شرکت کشتیرانی Maersk Sealand خود دارای ناوگان حمل و نقل در خشکی می باشند و یا فعالیت در این بخش را به سایر شرکت ها برون سپاری Outsourcing می نمایند.

2- شرکت هایی که وسیله حمل آنها غیر دریایی NVOCC (Non Vessel Owning Common Carrier) همانند شرکت ماموت است و برای اجرای قرار داد حمل و نقل چند وجهی با شرکت های حمل و نقل دیگر از جمله شرکت های کشتی رانی قرار داد های فرعی منعقد می نمایند.
 
مهمترین ویژگی حمل و نقل چند وجهی
حال با تعریفی که در بخش قبلی ارائه گردید می توانیم مهمترین ویژگی های حمل و نقل چند وجهی را ایجاد هماهنگی بیشتر، سرعت بالاتر و نظم در مراحل حمل که بالطبع هزینه حمل کالا را در طول مسیر کاهش می دهد، بدانیم. لذا با توجه به اینکه هزینه حمل می تواند تا 30 درصد ارزش کالا باشد در نتیجه آثار این صرفه جویی در تجارت و تولید انکار ناپذیر است. از سوی دیگر مشتریان در صورت بروز هر گونه خسارت می توانند علیه متصدی حمل و نقل چند وجهی اقامه دعوی نموده و از مراجعه به کریرهای عامل حمل که در مسیر حمل از مبداء تا مقصد می تواند شامل چندین شرکت مختلف باشند، اجتناب نمایند. این امر موجب می گردد متصدی حمل و نقل چند وجهی بر مراحل برنامه ریزی، تخلیه، بارگیری و نیز چیدمان بار دقت بیشتری را صرف نماید تا بتواند رضایت مشتریان را کسب نمایند.

موانع پیشروی حمل و نقل چندوجهی در ایران
اگر چه حمل ونقل چندوجهی درسالیان اخیر از رشد قابل توجهی برخوردار بوده اما پوشیده نیست که همچنان از قابلیت های این روش حمل ونقل به نحو مطلوبی استفاده نشده است.

به طور کلی مشکلات فرا روی حمل و نقل چندوجهی در ایران شرح زیر می باشد:
1) محدودیت های سازمانی: سازمانهای بسیاری در امر حمل و نقل چند وجهی دخیل بوده و منافع سازمانی و نیز اهداف و وظایف ذاتی آنها می تواند در روند حمل کالا محدودیت هایی ایجاد نماید. عدم شفافیت در تشریح وظایف سازمانها و ارگانهای ذیربط و نیز مسئولیت هریک بر این مشکلات خواهد افزود؛
2) محدودیت های اطلاعاتی: نداشتن استاندارد واحد درجریان جابجایی اطلاعات، نبوداطلاعات تخصصی در زمینه حمل و نقل چندوجهی نیز براثر بخشی و کار آمدی این نوع حمل ونقل تاثیرگذاشته است؛
3) محدودیت های زیرساختی: محدودیت های زیرساختی در برخی از ترمینال های بندری، تفاوت درعرض خطوط ریلی کشورهای منطقه، عدم همخوانی بین ظرفیت های عملیاتی حمل و نقل جاده ای و ریلی در پاسخگویی به ظرفیت های ایجاد شده در بنادر کشورمشاهده می شود؛
4) محدودیت های مرتبط با مدیریت عملیات،لجستیک و خدمات مرتبط : فقدان شفافیت در زنجیره تامین، عدم وجود فورواردر های فعال در کشور، مشکلات مرتبط با یکپارچه سازی حمل و نقل کالاهای صادراتی؛
5) محدودیت های مالی واقتصادی: سرمایه بر بودن تجهیزات حمل و نقل چندوجهی، ترمینال های بین وجهی ،هزینه های بالای باربری، بالا بودن هزینه انبارداری
6) مشکلات سیاسی: عدم تمایل سرمایه گذاران خارجی در توسعه زیر ساخت ها، تحریم های بین المللی

ارتباط بین حمل و نقل چند وجهی و تجارت الکترونیکی:
صنعت حمل ونقل چند وجهی به دلیل ماهیت و ذاتش فراتر از یک محدوده جغرافیایی مشخص می باشد لذا مبادلات و پرداخت های الکترونیکی در این نوع تجارت می تواند موثر و بسیار مقرون به صرفه باشد این امر در بحث حمل و نقل دریایی با تبادل حجم عظیمی از کالا و پول باعث خواهد شد در ارسال وتحویل کالا انقلاب عظیمی رخ دهد.
در جوامعی که این کار صورت گرفته است این امر برای مشتری و چه برای صاحبان کلا و اپراتورها بسیار ارزشمند و مورد توجه بوده است.
 
روند استفاده از بسترهای الکترونیکی در ایران:
در سال های اخیر همانگونه که اشاره شد بانک ها اقدام به الکترونیکی کردن مبادلات خود نموده اند این امر تسریع در ارسال و تحویل کالا در بنادر را ممکن کرده است ،البته نمی توان فعالیت های نهاده های مرتبط را نادیده گرفت، به عنوان مثال گمرک با برقراری سیستم آسیکودا، شرکتهای حمل و نقل در ارسال و  پیگیری کالا و در اداره بندر مطالعات در خصوص RFID در دست اقدام است، نمونه کارهای انجام شده بررسی استفاده از تجارت الکترونیکی در بندر شهید رجایی است که با بررسی فرصت ها و تهدیدهای موجود ارایه راهکارها و استرتژی هایی نموده است.

استراتژی های مبتنی بر نقاط قوت و فرصت ها(SO)
1- توسعه سرمایه گذاری ها در بخش ترانزیت
2- گسترش استفاده از ظرفیت های بخش خصوصی
3- توسعه فن آوری های پیشرفته در بندر
 
استراتژی های مبتنی بر نقاط ضعف و فرصت ها(WO)
1- افزایش سرعت چرخه ترانزیت بندر با استفاده از تکنولوژی های روز دنیا
2- ایجاد و تکمیل زیرساخت های بندر به کمک بخش خصوصی
3- توسعه ساختار ریلی و پس کرانه های بندر
 
استراتژی های مبتنی بر نقاط قوت و تهدیدها(ST) 
1- ایجاد ارتباطات مؤثر و مثبت بین دستگاه های تأثیر گذار بر ترانزیت بندر
2- پیشگامی در جهت فرهنگ سازی ترانزیت
3- کاهش زمان ترانزیت در بندر 

استراتژی های مبتنی بر نقاط ضعف و تهدیدها (WT) 
1- تعامل مستمر با انجمن های صنفی شرکت های حمل و نقل در خصوص حل مسائل و مشکلات سنتی جابجایی کالاهای ترانزیتی
2- امضای تفاهم نامه با نهادهای در گیر ترانزیت در استان در خصوص پذیرش یک بارنامه واحد در خصوص کالاهای ترانزیتی
3- آموزش و تعلیم راهنمایان ترانزیت کالا

نتیجه:
از ارایه این بحث مشخصاً پیداست که فراهم نمودن بسترهای تجارت الکترونیکی در کلیه جهات نرم افزاری و سخت افزاری و مرتبط با حمل و نقل کالا در صنعت حمل و نقل چند وجهی نه تنها برای تجار صرفه جویی قابل ملاحظه ای را خواهد داشت بلکه ایجاد اشتغال پایدار برای جامعه متخصصین خواهد کرد، سازمان بنادر و دریانوردی که بیشترین حجم مبادلات کالا در بنادر آن سازمان انجام می شود گام های موثری در این خصوص برداشته است که به لطف خدا در چند سال آینده خواهد توانست که کلیه نقل و انتقال کالا را در بنادر و انبارهایش پیگیری و ثبت نماید، بدیهی است سازماهای درگیر حمل و نقل من الجمله سازمان پایانه ها، ادارات راه و ترابری، گمرک و.... هم ملزم به استقرار و استفاده از زیر ساخت های الکترونیکی قابل اتصال به یکدیگر می باشند.