ابهام در خسارت جنگ به صنعت هوایی؛ جبران زیان در انتظار تصمیمات کلان

با این حال با توجه به اینکه هنوز فضای جنگی از کشور به طور کامل رفع نشده، هنوز تصویر دقیقی از میزان خسارت ها، نحوه جبران آن ها و مسیر بازگشت این صنعت به شرایط پایدار ارائه نشده و آینده آن در هاله ای از ابهام قرار دارد.

بررسی های کارشناسان نشان می دهد که به دلیل ماهیت امنیتی شرایط اخیر، انتشار اطلاعات دقیق درباره وضعیت هواپیماهای آسیب دیده و میزان خسارات وارده با محدودیت هایی همراه بوده و همین مسئله باعث شده ارزیابی جامع و رسمی از ابعاد بحران همچنان تکمیل نشود.

مهم ترین پرسش این روزهای صنعت هوانوردی، نه فقط میزان خسارت، بلکه نحوه جبران آن است. کارشناسان معتقدند که مسیر بازسازی و جبران خسارت شرکت های هواپیمایی، وابسته به تحولات سیاسی و به ویژه وضعیت مذاکرات ایران و آمریکا خواهد بود.

جبران خسارت گرو سیاست خارجی

در همین زمینه، محمود مهران پور، کارشناس صنعت هوانوردی کشور با اشاره به شرایط پس از تهاجم اخیر به فرودگاه ها و هواپیماهای کشور، تأکید کرد: برای ارزیابی نهایی میزان خسارات وارد شده و تأثیر آن بر بازار این صنعت در آینده، نیازمند اطلاعات دقیق هستیم که تاکنون این اطلاعات نهایی و تکمیل نشده است.

وی افزود: هنوز تعداد هواپیماهای آسیب دیده به طور دقیق مشخص نیست، اما بر اساس شنیده ها دو هواپیمای ماهان در فرودگاه مشهد، تعدادی هواپیما در فرودگاه مهرآباد و همچنین تعدادی از هواپیماهای شرکت هواپیمایی کارون به طور کامل از بین رفته اند. با این حال این اطلاعات قطعی نیست، چراکه هنوز فضای جنگ به طور کامل از کشور رفع نشده و انتشار دقیق این داده ها از نظر امنیتی نیز امکان پذیر نیست و اطلاعات موجود نیز کامل نیست.

این کارشناس صنعت هوانوردی تصریح کرد: خسارت ها تنها محدود به هواپیماها نبوده و زیرساخت های حیاتی این صنعت نیز آسیب دیده اند. در جریان این جنگ تنها هواپیماها آسیب ندیده اند، بلکه فرودگاه ها و رادارها نیز دچار خسارت شده اند، اما در حال حاضر اطلاعات کافی برای ارائه یک ارزیابی دقیق وجود ندارد.

مهران پور با اشاره به نقش تعیین کننده توافقات بین المللی در آینده صنعت هوایی کشور یادآور شد: ممکن است در توافقی که میان دو کشور در حال بررسی است، مشابه تجربه برجام، موضوع واردات هواپیما نیز لحاظ شود. در توافق برجام یک بند مشخص به رفع تحریم های هوایی و واردات هواپیما اختصاص داشت و اگر چنین توافقی دوباره شکل بگیرد، قطعاً یکی از محورهای آن صنعت هوانوردی خواهد بود که می تواند منجر به تسهیل واردات هواپیما و ایجاد گشایش های مثبت در این حوزه شود.

جبران خسارت صنعت هواپیمایی، اولویت چندم کشور است؟

مهران پور گفت: جبران خسارات به وضعیت کلی کشور بستگی دارد. اگر در شرایط نه جنگ و نه صلح قرار داشته باشیم، صنعت هوایی در اولویت نخست کشور قرار نخواهد گرفت، زیرا اولویت های اصلی شامل برق، گاز و واحدهای تولیدی خواهد بود و باید دید شرایط توافق ها به چه سمتی حرکت می کند.

وی همچنین با اشاره به تجربه های گذشته تصریح کرد: پس از جنگ ۱۲ روزه نیز تسهیلات مالی قابل توجهی برای این صنعت صورت نگرفت و در نتیجه وضعیت صنعت هوایی مطلوب نبود. اگر امروز نیز شرایط مشابهی تکرار شود، اولویت کشور به سمت معیشت مردم، دارو و نیازهای اساسی خواهد رفت و صنعت هوایی در اولویت های پایین تر قرار می گیرد و طبیعتاً متحمل آسیب خواهد شد.

در کنار ابعاد داخلی بحران، بررسی جایگاه صنعت هوانوردی در اقتصاد جهانی نشان می دهد که این بخش یکی از حیاتی ترین ستون های اقتصاد به شمار می رود. طبق برآوردهای مسئولان، صنعت هوانوردی در سال ۲۰۲۵ درآمدی بیش از ۹۷۹ میلیارد دلار داشته و برای نخستین بار در آستانه عبور از مرز یک تریلیون دلار قرار گرفته است؛ هرچند این رقم نسبت به پیش بینی های قبلی اندکی کاهش یافته است.

سود خالص این صنعت در سطح جهانی حدود ۳۶ میلیارد دلار برآورد شده که به طور میانگین معادل ۷.۲۰ دلار به ازای هر مسافر و نرخ سود خالص ۳.۷ درصد است. این ارقام نشان می دهد که صنعت هوانوردی با وجود هزینه های سنگین عملیاتی، همچنان یکی از بخش های سودآور و استراتژیک اقتصاد جهانی محسوب می شود.

بر اساس داده های موجود، صنعت هوانوردی در سال ۲۰۲۳ سهمی حدود ۳.۹ درصد از تولید ناخالص جهانی به ارزش ۴.۱ تریلیون دلار داشته و توانسته ۸۶.۵ میلیون شغل را به طور مستقیم و غیرمستقیم پشتیبانی کند. این سهم نشان دهنده نقش گسترده این صنعت در زنجیره تأمین جهانی، گردشگری، تجارت و حمل ونقل بین المللی است.

چشم انداز بلندمدت؛ صنعتی با نقش فزاینده در اقتصاد جهانی

برآوردهای بین المللی حاکی از آن است که تا سال ۲۰۴۳، ارزش افزوده صنعت هوانوردی در اقتصاد جهانی به حدود ۸.۵ تریلیون دلار خواهد رسید و این صنعت توانایی ایجاد ۱۳۵ میلیون شغل را خواهد داشت. این ارقام به وضوح نشان می دهد که هوانوردی نه تنها یک صنعت خدماتی، بلکه یکی از موتورهای اصلی رشد اقتصادی در دهه های آینده است.

در چنین شرایطی، کارشناسان تأکید دارند که بی توجهی به بازسازی و توسعه این صنعت در ایران می تواند پیامدهای گسترده ای در حوزه تجارت خارجی، گردشگری و حتی امنیت اقتصادی کشور به همراه داشته باشد. از این منظر، وضعیت فعلی صنعت هوانوردی ایران، صرفاً یک مسئله فنی یا زیرساختی نیست، بلکه به یک موضوع راهبردی در سطح کلان اقتصادی و سیاسی تبدیل شده است.

صنعت هوانوردی ایران اکنون در نقطه ای حساس قرار دارد؛ از یک سو خسارات ناشی از درگیری های اخیر و آسیب به ناوگان و زیرساخت ها، و از سوی دیگر ابهام در نحوه جبران این خسارات و وابستگی آن به تحولات سیاسی و دیپلماتیک. در چنین شرایطی، آینده این صنعت بیش از هر زمان دیگری به تصمیمات کلان سیاست گذاران و مسیر تعاملات بین المللی گره خورده است.

در مقابل، بسیاری از فعالان این حوزه بر این باورند که در صورت تثبیت صلح و کاهش تنش های بین المللی، می توان آینده ای روشن برای صنعت هوانوردی کشور متصور بود؛ آینده ای که در آن امکان نوسازی ناوگان، افزایش پروازهای بین المللی، جذب سرمایه گذاری، توسعه فرودگاه ها و ارتقای جایگاه ایران در شبکه ترانزیت هوایی منطقه فراهم خواهد شد.

بر اساس گزارش های انجمن بین المللی حمل ونقل هوایی (یاتا)، صنعت هوانوردی سالانه چند تریلیون دلار به اقتصاد جهانی کمک کرده و حدود سه درصد از حجم کل اقتصاد جهان را به خود اختصاص داده است. همچنین این صنعت زمینه ایجاد بیش از ۸۰ میلیون شغل در جهان را فراهم کرده که بیانگر جایگاه تعیین کننده آن در توسعه اقتصادی، به ویژه در سطح ملی است.

از این منظر، بازسازی و تقویت صنعت هوانوردی ایران صرفاً یک ضرورت حمل ونقلی نیست، بلکه اقدامی راهبردی برای رشد اقتصادی، توسعه تجارت خارجی، رونق گردشگری و افزایش قدرت رقابتی کشور در منطقه محسوب می شود.