مونتاژ خودرو به جای انتقال فناوری قطعه سازی
تین نیوز | با اعلام انعقاد قرارداد شرکت ایران خودرو و پژوی فرانسه مبنی بر تشکیل شرکت با سرمایه گذاری مشترک 50-50 موجی از اظهارنظرها و نظرات موافق و مخالف نسبت به مفاد این قرارداد در رسانه ها انعکاس پیدا کرد. با توجه به این که هنوز جزئیات بسیار کمی از این قرارداد به شکل پراکنده منتشر شده است نمی توان جمع بندی کاملی از نقاط قوت و ضعف این قرارداد ارائه نمود. ولی با یک بررسی اولیه و با رصد اظهارنظر منتقدان در ادامه یک جمع بندی اولیه از انتقادات به این قرارداد ارائه می شود:برخی از انتقادات معطوف به اصل قرارداد است. برخی اظهار می دارند که اساساً صنعت خودروی ایران در
جایگاهی قرار دارد که نیازمند توسعه محصول بومی و سرمایه گذاری در طراحی پلتفورم و توانمندسازی زنجیره تأمین از طریق دخیل کردن قطعه سازان در فرآیند طراحی پلتفورم است. به بیان دیگر تمرین مونتاژکاری از طریق ادامه مونتاژ سایر برندها دستاوردی از منظر انباشت دانش فنی ندارد.بر اساس اطلاعات منتشر شده، ایران خودرو قرار است 200 میلیون دلار برای تولید محصولات پژو سرمایه گذاری کند. سوال این جاست که ایران خودرو با توجه به تنگناهای مالی، امکان سرمایه گذاری برای توسعه محصولات بر پایه برند خود را خواهد داشت یا خیر؟
مونتاژ خودرو بستر مناسبی برای انتقال فناوری نیست
از طرف دیگر یکی از مهم ترین اهداف چنین قراردادهایی انتقال و توسعه فناوری عنوان می شود. این در حالی ا ست که فارغ از تجربه شکست خوردن چنین قراردادهایی در انتقال فناوری، اساسا قرارداد مونتاژ خودرو بین دو خودروساز بستر مناسبی برای انتقال و توسعه فناوری نیست.انتقال فناوری نباید بر اساس محصول نهایی باشد بلکه باید در قطعات و مجموعه های کلیدی خودرو نظیر قطعات موتور، گیربکس و سیستم تعلیق باشد و یکپارچه کردن این فناوری ها در قالب محصول نهایی توسط خودروساز انجام شود. بسیاری از کارشناسان معتقدند برای توسعه فناوری واقعی درصنعت خودرو، همکاری دو خودروساز دستاورد زیادی
نخواهد داشت بلکه تأمین کنندگان داخلی در مجموعه های کلیدی خودرو باید در تعامل فناورانه با تأمین کنندگان جهانی قرار گیرند. خرید لیسانس های فناوری قطعات و تشکیل شرکت های سرمایه گذاری مشترک میان قطعه ساز داخلی و خارجی از جمله این راه هاست.
پیش فرض غیرمنطقی درباره کمبود سرمایه
از طرف دیگر یکی از دلایلی که مدافعان قراردادهای سرمایه گذاری مشترک اقامه می کنند، کمبود سرمایه و نقدینگی برای سرمایه گذاری است. در حالی که این پیش فرض منطقی به نظر نمی رسد.
بر اساس مفاد اعلام شده این قرارداد قرار است شرکت پژو 200 میلیون دلار سرمایه گذاری کند. همچنین شرکت جدید قرار است سالانه 200 هزار خودرو تولید کند. یعنی در 10 سال اول حدود 2 میلیون خودرو تولید خواهد شد. در واقع اگر ایران خودرو به تنهایی سرمایه موردنیاز را تأمین می کرد، به طور متوسط روی هر خودرو فقط 100 دلار هزینه اضافی داشت که فقط 0.6% از قیمت خودروی 15 هزار دلاری خواهد بود.هرچند سرمایه گذاری یک شرکت خارجی موجب افزایش احتمال پایبندی به تعهدات او خواهد شد ولی این استدلال که به دلیل کمبود سرمایه و کمبود منابع باید به دنبال سرمایه گذاری خارجی بود منطقی نیست.
بررسی برخی نکات مربوط به مفاد قرارداد
یکی از اشکالات قرارداد همکاری مشترک بر روی مدل های خاصی از خودروها به جای همکاری بر روی پلتفورم مشترک است. در واقع اگر شرکت مشترک بتواند بر روی یک پلتفورم مشترک محصولات جدیدی طراحی و به بازار روانه کند، آن گاه می توان اعا کرد فرآیند یادگیری فناوری در حال انجام بوده و یک همکاری برد-برد شکل گرفته است. در حالی که اگر قرارداد محدود به مونتاژ چند مدل خاص باشد آن گاه شرکت مشترک نه تنها هیچ فعالیت R&D نخواهد داشت بلکه هیچ فعالیت طراحی محصولی را نیز انجام نخواهد داد. در این صورت هیچ بستری برای توسعه و اکتساب فناوری و ایجاد توانایی طراحی وجود نخواهد داشت و فعالیت شرکت به
واردات یا تأمین قطعات و مونتاژ آن ها محدود می ماند.
خودرویی که فقط 20 درصد داخلی سازی می شود
ابهام بسیار مهم دیگر این است که منظور از عدد 40%، عمق داخلی سازی است و استفاده از 40% قطعات به معنای 40% داخلی سازی نیست چراکه با عملیات مونتاژ و رنگ بدنه 16 % از عدد داخلی سازی محقق خواهد شد و با ساخت قطعات بدنه توسط شرکت ایران خودرو حدود 5% از داخلی سازی محقق خواهد شد. با این حساب فقط 20% از ارزش خودرو توسط قطعه سازان داخلی تأمین خواهد شد که در این شرایط رکود، آسیب جدی به آنها وارد می شود.نکته مهم دیگر فرآیند تأیید کیفیت قطعات جدید است. با توجه به اخباری که حاکی از سنگ اندازی پژو در تأیید کیفیت قطعات ساخت داخل و افزایش عمق داخلی سازی در دوره قبلی همکاری بود سوال این جاست
که برای فرآیند تأیید قطعات داخلی سازی شده چه مکانیزمی درنظر گرفته شده است؟
مزیت صادراتی برای پژو نه ایران خودرو
بر اساس مفاد اعلام شده قرارداد، 30% از محصولات تولید شده توسط شرکت مشترک ایران خودرو و پژو قرار است در شبکه فروش پژو به بازارهای صادراتی عرضه شود و از این موضوع به عنوان یکی از مهم ترین نقاط قوت قرارداد یاد می شود.در صورت اجرای این بند از قرارداد هرچند در کوتاه مدت بخشی از بازار منطقه در اختیار خودروهای تولیدی پژو در ایران خواهد بود ولی به دلیل این که محصولات صادراتی با برند پژو هستند، بازارهای صادراتی هیچ آشنایی با برند خودروسازان ایرانی پیدا نکرده و بعد از پایان یافتن مدت قرارداد، شرکت ایران خودرو هیچ مزیتی برای صادرات نخواهد داشت. در عوض شرکت پژو در این مدت با
مزیت تولید در ایران دارای برندی شناخته شده در منطقه خواهد بود و پس از پایان مدت همکاری با ایران خودرو، بازار صادراتی به جای ایران خودرو در اختیار پژو خواهد بود!تنها راهکار جلوگیری از بروز این مشکل بزرگ، ایجاد یک برند مشترک بین ایران خودرو و پژو برای خودروهای تولید مشترک خواهد بود.از طرف دیگر اگر خودروهای صادراتی با عمق داخلی سازی کم صادر شوند عملا صادرات موثری رخ نداده است. صادرات 30% از محصولات با داخلی سازی 40% ، از منظر ارزش افزوده ای که در کشور تولید می شود معادل است با صادرات 12% از تولیدات با داخلی سازی کامل.
صادراتی که طولانی مدت نخواهد بود
با توجه به این که بیش از 3 سال از تولید سه خودرویی که قرار است در ایران تولید شود می گذرد صادرات این 3 مدل خودرو در درازمدت امکان پذیر نخواهد بود. در واقع پس از این که در یک بازه 5 الی 8 ساله عمق داخلی سازی خودروهای تولیدی به اعداد بالاتری برسد، به دلیل قدیمی بودن مدل ها عملا صادرات کاهش می یابد. در واقع بازارهای غیرانحصاری خودرو مثل بازار انحصاری ایران خریدار خودروهایی که 15 سال پیش طراحی شده اند نیستند! راهکار این مسئله به روز رسانی تولیدات در شرکت مشترک است که در این صورت باز هم محصولات جدید در آغاز با عمق داخلی سازی پایین تولید شده و چرخه معیوب مونتاژکاری و عقب
ماندگی تکنولوژیک قطعه سازان تکرار می شود.