◄ فرجام «برجام داخلی» مترو
تین نیوز | «باید از مدل برجام در داخل استفاده کنیم.» این سخن رئیس جمهوری که در نشست خبری بعد از اجرایی شدن برجام و لغو تحریم ها، صورت گرفت، بازتاب فراوانی در رسانه ها داشت. این اظهارات البته بیشتر به خاطر موضوع ردصلاحیت های گسترده در انتخابات هفتم اسفند مطرح شد اما جان کلام یعنی «برجام داخلی» مفهومی است که می توان از آن به عنوان راه حلی برای یک توافق دوسویه و حل اختلافات بین دو یا چند نهاد بر سر یک موضوع نام برد؛ آیا از این مفهوم می توان در چالش بین شهرداری و دولت بر سر بودجه حمل و نقل عمومی خصوصا مترو استفاده کرد؟
دو پرسش
پس از توافق هسته ای، موضوع تاثیر لغو تحریم ها بر حوزه های مختلف حمل و نقل، همواره مطرح بوده است. با اجرایی شدن برجام، اولین تاثیرات آن در حوزه حمل و نقل هوایی و وعده ورود هواپیماهای جدید به کشور نمود پیدا کرد. لغو تحریم های کشتیرانی نیز رونق حمل و نقل دریایی را نوید داد و گسترش سرمایه گذاری خارجی در پروژه های ریلی و جاده ای، نیز بیانگر تاثیر عصر پساتحریم در این حوزه های حمل و نقلی بود. اکنون دو پرسش پسابرجامی در حوزه حمل و نقل شهری مطرح است:
1- لغو تحریم ها و اجرایی شدن برجام، تا چه میزان به توسعه حمل و نقل شهری کمک می کند؟
2- اکنون که مدل برجام به ثمر نشسته، آیا نمی توان از این الگو برای کاهش اختلاف بین دولت، شهرداری، پلیس راهور و سایر نهادهای دست اندرکار در خصوص اعتبارات مترو، آلودگی هوا و طرح های ترافیکی در کلان شهرها استفاده کرد؟
پرسش اول
کمتر کسی است که معتقد باشد اجرای برجام، به توسعه حمل و نقل عمومی کمک نمی کند. از نمایندگان مجلس گرفته تا کارشناسان و مدیران شهری هرکدام به شیوه های مختلف بر این باورند که لغو تحریم ها، فرصت ها و دریچه های جدیدی در جهت تسهیل و تسریع حمل و نقل عمومی، نوسازی ناوگان فرسوده، بهره مندی از فناوری های نوین و سرمایه گذاری های خارجی فراهم می کند. حتی سیدجعفر تشکری هاشمی، معاون حمل و نقل و ترافیک شهرداری تهران، علیرغم اشاره به گلایه های شهرداری از دولت درخصوص حمایت از مترو، اجرای برجام را فرصتی برای توسعه حمل و نقل همگانی در شهرها می داند.
پاسخ اول
ایجاد فاینانس با توجه به تقاضای روز افزون شرکت های خارجی، نوسازی ناوگان اتوبوسرانی شهری با سرمایه گذاری خارجی به صورت BOT و امکان تامین مستقیم نیازها و تجهیزات حمل و نقل شهری از تولیدکنندگان خارجی سه فرصت مهمی هستند که به اعتقاد تشکری هاشمی با اجرای برجام مهیا می شود. همچنین طرح فاینانس برای تامین واگن براساس مذاکرات شهرداری با دولت همزمان با سفر رییس جمهوری چین به تهران (دوم و سوم بهمن ماه) از نخستین اقدامات پس از لغو تحریم هاست.
با توجه به اجرای برجام و مشکلات سرمایه گذاری بخش خصوصی در داخل، معاون حمل و نقل و ترافیک شهرداری تهران می گوید: علیرغم عدم استقبال شرکت های فعال بخش خصوصی در کشور، سرمایه گذارانی از ژاپن، ایتالیا و سوییس درخصوص سرمایه گذاری بعد از تعیین تکلیف برجام، ابراز تمایل کرده اند. وی البته امیدوار است که با شرایط پیش رو، اتفاقات خوبی در ساخت و تکمیل خطوط مترو ایجاد شود. با این اظهارات، به نظر می رسد اکنون با آغاز عصر پسابرجام، روز عمل برای رقابت سرمایه گذاران خارجی و البته حق انتخاب برای مسئولان ایرانی فرارسیده است. بنابراین در پاسخ به پرسش نخست، تردیدی در تاثیرگذاری
مثبت برجام برای توسعه حمل و نقل عمومی درون شهری خصوصا مترو وجود ندارد.
پرسش دوم
چالش دیگری که در طول یک دهه گذشته همواره مطرح بوده و از دولت های نهم و دهم به دولت یازدهم نیز سرایت کرده، رابطه شهرداری و دولت در تخصیص بودجه حمل و نقل عمومی است. در دوران ریاست جمهوری محمود احمدی نژاد، علیرغم درآمدهای سرشار نفتی، و با وجود اینکه رئیس دولت های نهم و دهم، پیش از آن، شهردار تهران بود و از عدم توجه دولت به شهرداری ناراضی، وقتی ردای رئیس دولت را بر تن کرد، با رقیب سیاسی خود در انتخابات نهم که اکنون بر مسند شهرداری پایتخت تکیه زده بود، همان کاری را کرد که قبلا از آن رضایت نداشت. نتیجه آنکه بودجه حمل و نقل عمومی از جمله مترو، آن گونه که باید و شاید، به
مدیریت شهری اختصاص نیافت و بعد از رای دوباره در انتخابات 88، نیز این رویه ادامه یافت.
با روی کار آمدن دولت یازدهم، امیدها برای توسعه حمل و نقل عمومی و حمایت دولت از مدیریت شهری بیشتر شد؛ اما رئیس دولت یازدهم که رقیب انتخاباتی اش را پشت سرگذارده و قول حمایت از کلان شهر تهران را داده بود، با توجه به مشکلات ناشی از معضلات تامین اعتبار، کاهش درآمدهای نفتی و بدهی های باقی مانده از گذشته، تاکنون نتوانسته است بودجه لازم را به گسترش حمل و نقل همگانی اختصاص دهد و نارضایتی شهرداری از دولت همچنان ادامه دارد.
پاسخ دوم
البته در دولت یازدهم، میزان تخصیص منابع مالی به مترو نسبت به گذشته وضعیت بهتری پیدا کرد؛ به گونه ای که امیر جعفرپور، مدیر کل دفتر حمل و نقل و ترافیک سازمان شهرداری ها و دهیاری ها با اشاره به پرداخت سهم بودجه مترو از سوی دولت در شش سال اخیر، معتقد است دولت از محل قانون مالیات بر ارزش افزوده تنها در سال 93، حدود 30 هزار میلیارد ریال به شهرداری تهران کمک مالی کرده و بودجه به طور مستقیم به حساب این نهاد واریز شده و با اختیار عمل، شهرداری می توانست این مبلغ را بنا به صلاحدید خود در بخش های مختلف از جمله مترو هزینه نماید.
برخی منتقدان مدیریت شهری نیز اجرای تعدادی از پروژه های غیر اولویت دار از سوی شهرداری مانند احداث برخی بزرگراه ها و تونل ها به جای توسعه مترو و حمل و نقل شهری را از دلایل کمبود اعتبارات برشمرده اند با این حال به گفته معاون حمل و نقل و ترافیک شهرداری تهران، نسبت پرداخت های شهرداری به دولت 97 به 3 است هرچند دولت از اعتبارات مصوب خود 20 درصد را پرداخت کرده است.
نسخه شفابخش برجام
اکنون که برجام توانسته است ایران و شش کشور قدرتمند جهانی را بر سر میز مذاکره بنشاند و با تدبیر لازم، لغو تحریم ها را موجب شود، حتما نسخه برجام داخلی، می تواند داروی شفابخش دولت و شهرداری برای حل چالش های یک دهه گذشته بر سر توسعه حمل و نقل عمومی باشد؛ چرا که در اینجا هدف هر دو، یک چیز است: «چو ایران نباشد، تن من مباد.