سرمازدگی در قطب علمی خودروسازی
تین نیوز | خودروسازان بزرگ جهانی بهطور میانگین بیش از ۳ درصد از درآمد خود را به پژوهش و توسعه اختصاص میدهند و در این زمینه از توان دانشگاهیان و مراکز پژوهشی استفاده میکنند این در حالیاست که به پژوهشوتوسعه در صنعت خودرو کشور بیشتر به شکل تئوری و در قالب واژههای علمی توجه میشود.
دانشگاه مرکز علمی یک کشور است که اگر دانش آن در نطفه خفه شود و این دانش در صنعت از خطوط کاغذ به خطوط تولید نرسد باید مفهوم دانشگاه را تغییر داد. چند روز پیش وزیر علوم، تحقیقات و فناوری از تعامل بیشتر ۴ دانشگاه کشور با خودروسازان خبر داد. اتفاقی که در صورت وقوع، بنیان این صنعت را بازطراحی میکند. براساس پژوهشها انجام شده، نقش جایگاه پژوهش و توسعه توسط مراکز پژوهشی و دانشگاهی در کشورهای توسعهیافته حائز اهمیت بوده و به عنوان عنصری کلیدی برای نوآوری در محصولات و خدمات معرفی میشود.
الگوبرداری از مدلهای موفق خودروسازان خارجی
به گفته عضو هیات علمی دانشگاه قزوین در زمینه خودروسازی شرکتهای بزرگ دنیا در سال ۲۰۱۵میلادی هزینههای بالایی را به موضوع پژوهش و توسعه اختصاص دادهاند. برای مثال شرکت فولکس واگن حدود ۱۵/۳میلیارد دلار حدود ۵درصد درآمد خود، شرکت تویوتا بهعنوان بزرگترین تولیدکننده خودرو در دنیا، ۹/۲ میلیارد دلار حدود ۴درصد از درآمد شرکت و همچنین فورد معادل ۶/۹میلیارد دلار حدود ۳/۵درصد از درآمد خود را صرف هزینههای پژوهش و توسعه کرده است. صادق عابدی در گفتوگو با صمت ضمن بیان این موضوع که خودروسازان بزرگ بهطور تقریبی بالای ۳درصد از درآمد سالانه خود را برای بخش
پژوهش و توسعه محصولات خود در نظر میگیرند، اظهار کرد: این آمارها نشان میدهد که شرکتهای مختلف دنیا در بخش زمینه پژوهش و توسعه روشهای گوناگونی را به کار میبرند که بهطور قالب در ۳ شکل متمرکز، نیمهمتمرکز و شبکهای انجام میشود که در تمام موارد نقش و جایگاه دانشگاهها و مراکز پژوهشی در پیوند فعالیتهای پژوهشی و فناوری این شرکتها ویژه است. این متخصص در صنعت خودرو توضیح داد: در تمام کشورها بهطور معمول یک مدل جامع برای توسعه علم و فناوری وجود دارد که در صنعت خودرو نیز به کار برده میشود. در این الگو ۳ بازیگر «بنگاههای
صنعتی» (شرکتهای خودروساز و قطعهساز)، «دانشگاهها و مراکز پژوهشی» و «نهادهای میانی» (حلقه اتصال و تسهیلکننده ارتباط بین ۲ بازیگر قبلی) نقش اصلی را ایفا میکنند. در این مدل، دانشگاه نقش پژوهشها از نوع پایهای، کاربردی و توسعهیافته را برعهده دارد. به گفته این استاد دانشگاه، مطالعه انجام شده روی کشورهای توسعه یافته نشان میدهد نهادهای میانی شامل پارکهای علم و فناوری، مراکز پژوهشی، مراکز رشد و شرکتهای دانشبنیان به شکل ویژه مورد توجه قرار گرفتهاند. بودجه این حلقههای میانی یا توسط دولت یا بخش خصوصی و یا تلفیقی
از ۲ بخش تامین میشود. عابدی با ارائه نمونهای موفق در کشور کره در اینباره ادامه داد: کرهجنوبی نمونهای موفق برای استفاده از نهادهای میانی است که در ایران هم میتواند به عنوان الگو مورد استفاده قرار بگیرد. کرهایها در سال ۱۹۶۶م موسسهای به نام کی. آی. اس. تی (موسسه علم و فناوری کره) تاسیس کردند. این نهاد وظیفه اشاعه فناوریهای خارجی در شرکتهای داخلی را برعهده داشت که بودجه آن توسط دولت تامین میشد. (درحالحاضر نیز بیش از ۸۰درصد بودجه طرحهای پژوهشی این موسسه توسط دولت تامین میشود).
عضو هیات علمی دانشگاه قزوین در ادامه به ضعفهای موجود در کشور در زمینه پژوهشها پرداخت و گفت: تفاوت کرهایها با ما در این است که آنها شکست را پذیرفته و برای آن هزینه میکنند اما در کشور این گمان وجود دارد که پول هزینه شده ۱۰۰ درصد باید به محصول برسد در حالیکه در کره نزدیک ۹۰ درصد پروژهها با شکست روبهرو شده و این فرهنگ وجود دارد که باید شکست در پروژههای پژوهشی را پذیرفت. به باور عابدی به نظر میرسد در ایران نهادهای میانی عملکرد مطلوبی ندارند و حلقه اتصال بین دانشگاه و بنگاههای اقتصادی از نظر ساختاری به طور مناسب شکل نگرفته است.
در کنار نهادهای میانی برخی نهادهای تخصصی و علمی نیز شکل گرفته است که در صنعت خودرو میتوان به انجمنهایی نظیر خودروسازان، قطعهسازان، پژوهش و توسعه و همچنین مدیریت و فناوری اشاره کرد که به نظر میرسد تعامل انجمنها شبکهای نیست و برای تحقق هدفی واحد با یکدیگر تعامل ندارند. این نهادها براساس وظیفه ذاتی خود به فعالیت مشغولند.
وی در اینباره اظهار کرد: مطالعات در ارتباط با پارکهای فناوری و مراکز رشد نیز نشان میدهد که قطبی علمی در زمینه صنعت خودرو در کشور وجود ندارد. همچنین تنها چند دانشگاه در زمینه فعالیتهای صنعتی فعال هستند و دیگر دانشگاهها وارد این عرصه نمیشوند. دانشگاهها از مکانیزمهای مختلفی مانند کارآموزی، تعریف پروژههای بروندانشگاهی و پروژههای پژوهشی مشترک استفاده میکنند اما بهنظر میرسد این فعالیتها در راستای یک سیاست ویژه و کلان پیش نمیرود.
عابدی برای برقراری تعامل بیشتر بین صنعت و دانشگاه پیشنهاد داد: باید به نقش و جایگاه نهادهای میانی مانند پارکهای علمو فناوری و مراکز رشد نگاهی ویژه شود. علاوه بر آن نقش موسسههای تامین مالی و پژوهشی در این زمینه باید دیده شود و فرآیند ساختارها در بخش توسعه علم و فناوری مورد بازطراحی قرار بگیرد. همچنین باید در بنگاههای صنعتی نگاه به درون و توانمندیهای داخلی تقویت شود زیرا تجاریسازی محصولات نگاه به تغییر نگرشی کلی دارد بهگونهای که نیازسنجی صنعتی پژوهشها دانشگاهی را به سمت خود بکشد. بنابراین لازم است برای تعریف پروژههای پژوهشی و
سیاستگذاری صنعتی و فناوری شبکهای ایجاد شود تا انجمنهای صنعتی و علمی از سیاستی یکپارچه پیروی کنند.
القای نگرش پیشتازی در خودروسازی
تعامل صنعتگران و دانشگاهیان در کشور قابل قبول نیست و این موضوع شامل صنعت خودرو نیز میشود. در همین حال به باور یکی از استادان دانشکده مهندسی خودرو دانشگاه علم و صنعت، تعامل صنعت خودرو با دانشگاهها ضعیف است که دلایل بسیاری برای این موضوع وجود دارد. جواد مرزبانراد در گفتوگو با صمت به گوشهای از این مشکلات اشاره و اظهار کرد: خودروسازان در چندسال گذشته وارد فرآیند طراحی و تولید خودرو جدید نشدهاند و اقداماتشان در این زمینه کمرنگ بوده است. همچنین این صنعتگران به دانشگاهیان اعتماد کافی ندارند. گاهی خودروسازان ترجیح میدهند بهجای
سرمایهگذاری و تولید یک قطعه، آن را به صورت آماده از شرکت خارجی سازنده خریداری کنند. البته این مسئله به خودروسازان اختصاص ندارد و این تفکر در بسیاری از صنایع کشور نهادینه شده است. وی اضافه کرد: از آنجا کهفعالیتهای بازرگانی (خرید و فروش محصولات خارجی) صرفه اقتصادی دارد و در آن پول راحتتر وصول میشود بیشتر مورد استقبال قرار میگیرد.
اگر در سیاستگذاریهای کلان به جای واردات و فروش برخی محصولات برای تولیدکنندگان یک طرح ارزش قائل شویم، خودروسازان هم وارد عرصه شده و به طرحهای پژوهشی و دانشگاهی بیشتر بها میدهند. مرزبانراد با بیان اینکه خودروسازان باید تفکر خود را به سمت پیشتاز و پیشگام بودن سوق دهند، گفت: تا زمانی که این نگرش در خودروسازان شکل نگیرد، انگیزه تعامل آنها با دانشگاهیان نیز در اولویت نخواهد بود. خودروساز بخشی از جامعه است و سیاستگذاران باید روشهایی را اتخاذ کنند تا ارزشها تغییر کرده و مردم به خرید و حمایت از تولیدات داخلی تشویق شوند. اگر به فکر بها دهیم،
خودروساز هم در این زمینه قدم میگذارد. براساس آنچه در این گزارش به آن اشاره شد، خودروسازان ناگزیر به همکاری بیشتر با دانشگاهیان هستند و تا زمانیکه از اهمیت آن چشمپوشی کنند، برای تامین بسیاری از طرحهای پژوهشی خود بهجای استفاده از توان داخلی مجبور به صرف هزینههای بالا و بهرهگیری از توان شرکتهای خارجی هستند. در این شرایط اگر تعاملی دوسویه بین مراکز پژوهشی و دانشگاهی کشور با خودروسازان شکل گیرد و جایگاه هرکدام مشخص شود در آن صورت این دو گروه با آرامشخاطر و انگیزه بالا با نگاهی تخصصیتر به فعالیت خود ادامه خواهند داد.