|
کد خبر
۶۸۳۶۳
کپی شد
بورس؛ نیازمند اصلاح اقتصادی
وبلاگ تین نیوز | تكانههای بازار بورس ایران، افت و خیزهای بسیاری دارد. گاهی صعودی غریب دارد و گاهی هم سقوطی هولناك. در این میان، همواره صعودهای بورس حبابی از كار در میآیند و به نظر میرسد، سقوطهای بازار بورس واقعیت بیشتری دارد. علت اینگونه واكنشهای عصبی از بازار بورس ایران چیست؟ غلامحسین دوانی، اقتصاددان، تب لرزههای بازار بورس ایران را ناشی از فضای غبارآلود حاكم بر مناسبات اقتصادی ایران میداند و اعتقاد دارد: «درمان بورس كشور، شفافیت مبادلات و آزادی اطلاعات در اقتصاد ایران است.»
این روزها بازار بورس، دچار نوسانات متغیری است، آیا تغییراتی كه در بورس طی این روزها رخ میدهد، واقعی و مثبت است؟
به هیچوجه تكانههای بورس، نه مثبت است و نه با ثبات. بورس كشور هم مانند كلیت اقتصاد ایران، مذبذب و بیثبات است.
اما این چند روز، شاخصهای بورس صعودی بودند.
این صعود یك حباب بیشتر نیست. اگر شاخصی هم جابهجا شده است، به گمان بنده حقیقی نیست.
چرا چنین عقیدهای دارید؟
این صعودی كه در بازار رخ داده، در حال حاضر تحت تاثیر هیجانات سیاسی عمل میكند. اقتصاد ایران، الان در وضعیت ركود قرار دارد و به تبع آن بسیاری از موجودی كالای كارخانجات فروش نرفته است و این شركتها دچار ضرردهی گستردهای شدهاند. همین دو هفته پیش اعلام شد كه 340 شركت بورسی زیان ده هستند. طبیعتا وقتی شركتی زیان ده است قیمت سهامش هم افزایش نمییابد و بالطبع، شاخص سهام بورس هم افزایش نمییابد.
پس چطور میشود كه هر از گاهی، شاخص بورس رشد صعودی نشان میدهد؟
این صعود میتواند حاصل هیجان باشد. برای مثال وقتی اعلام میشود یك سرمایه گذار خارجی قصد دارد 15 میلیارد دلار در بازار ایران سرمایهگذاری كند، موجی از تلاطم و تكاپو در بورس ایجاد میشود.
به هر روی، قرار بر سرمایهگذاریهای خارجی هست.
دقت كنید كه اجرایی شدن مقررات برجام، بدون شك در سال 2016 اتفاق میافتد، بنابراین نمیتوان انتظار داشت كه قبل از آن تاریخ، پیش بینیهای مربوط به چنین سرمایهگذاری هایی عملیاتی بشوند.
اشاره كردید به زیان ده بودن شركتهای بورسی. اما مگر بسیاری از شركتهای فعال در بورس، دولتی نیستند؟
بورس ایران تركیبی از شركتهای دولتی، شبه دولتی و بخش خصوصی است. وقتی شركتی به دلیل بحران اقتصادی، قادر نیست كالای تولیدیاش را به فروش برساند، دچار مشكل و زیان میشود. این وسط فرقی هم نمیكند كه به جایی وابسته باشد یا نه.
آیا دولت با دخالت در سازوكارهای بورس، نمیتواند از زیان شركتهای وابسته به خود جلوگیری كند؟
دولت اینگونه دخالتها را از طرق دیگری كرده است. برای نمونه، با دستور، اجازه نداد تا شركت ها، روی كالاهایشان نرخگذاری كنند. حتی میزان سهام قابل عرضه به بازار از سوی شركتها را هم محدود كرد. این كارها موجب ضرردهی در بورس میشود و نه تنها شركتهای بورسی زیان میبینند، بلكه سرریز این زیان، گریبان مصرفكننده جزء را هم میگیرد.
با این توضیح، آیا وجود دولت به عنوان قدرت فعال در بورس، موجب چنین معضلاتی شده است؟
اقتصاد ایران از اساس دچار گرفتاری است. تا این اقتصاد اصلاح ساختاری نشود، بورس كه سهل است، عرصههای دیگر هم سامان نمییابد.
به هر روی، اقتصاد ایران، اقتصاد دولتی است. آیا همین موضوع با اساس بورس كه محلی برای فعالیت اقتصاد آزاد است متناقض نیست؟
اقتصاد دولتی كه از اساس فاجعه است. در آن بحثی نیست، ولی سخن این است، شرایطی كه در حال حاضر بر اقتصاد ایران سایه انداخته است، به گونهای پیچیده شده كه حتی اگر تمام اقتصاد ایران هم، همین الان خصوصی شود، راه به جایی نمیبرد. سامانمند بودن اقتصاد، راه نجات آن است. مگر اقتصاد در چین خصوصی است؟ چین، اگر مدیر دولتی، رشوه بگیرد محاكمه میشود و مجازات میشود. مشكل اساسی از نظام اقتصادی دولتی نیست. بلكه مشكل از عدم اراده در برخورد با تخلفات است. به عقیده بنده، مدیریت اقتصاد دولتی كشور ایراد دارد، وگرنه میشود یك اقتصادی دولتی باشد و رشد هم داشته باشد، مشروط
به اینكه مدیریت آن با اراده و پاسخگو باشد.
برگردیم به بورس و اینكه دولت در آن ذینفع است. آیا اعلام شاخصهای رو به رشد در بورس، یك تمهید از سوی دولت است تا رونق در بورس را القا كند؟
چنین اتفاقی البته به اینگونه كه اعداد و ارقام بیجهت اعلام شود، نمیتواند رخ دهد. اما نكته ظریفی این میان هست كه موجب این تكانهها در بورس میشود و در نهایت معلوم میشود كه جباب بوده است و با دیگر شاخصهای اقتصادی همخوانی نداشته است. برای نمونه عرض میكنم، زمانی كه شاخص بورس را 85 هزار واحد اعلام كردند و همان موقع نرخ رشد اقتصاد مملكت، منفی 8/5 درصد بود، بورس رشد واقعی داشت؟ دیدیم كه یك حباب ساختگی بوده است.
بنابراین، معتقدید به گونه دیگری، دولت در ایجاد حباب بورسی دخالت دارد؟
وقتی انتظارات آتی را دامن بزنند، بورس دچار شك میشود و در شاخص آن تغییرات فزاینده رخ میدهد. اینكه نمیشود رشد بازار بورس! یكدفعه بر مبنای یك شایعه، مبادلات كلانی در سهام شركتها رخ میدهد، خب با این خرید كلان سهام، شاخص مبادلات بورس افزایش مییابد. بعد كه معلوم میشود، آن شایعه كذب بوده، شاخص بازار به یكباره فرو میریزد.
منحصرا درباره آن حبابی كه شاخص بورس را 85 هزار واحد اعلام كرده بود و در نهایت تركید، صحبت كنیم. چرا آن اتفاق در بورس افتاد؟
اول اینكه برای نرخ خوراك[پتروشیمی] اساسا ذخیره نگرفته بودند. دوم اینكه، برای ارزش افزوده، به لحاظ اینكه قائل به آن نیستند، ذخیره در نظر نگرفته بودند و سوم اینكه، فعالان بورس، در آن زمان به صورتهای اعمالی توجه نكرده بودند. لذا درباره مورد سوم، ممكن است تعدادی سهام كلان، بنابر برخی اطلاعات بیاساس، مبادله شده و بعد كه جریان جور دیگری از كار درآمده، حبابی بودن شاخصهای بورس مشخص شده است.
بنابراین، آیا هیجانی برخورد كردن فعالان بورس در مبادلات سهام، یكی از عوامل نوسانات بورس است؟
بله. متاسفانه برخی از فعالان بورس، تحت تاثیر جوسازیهای معمول در اینگونه بازارها قرار میگیرند و هم به خود و هم به بورس آسیب میرسانند. این اتفاق در همه بورسهای جهان هم شایع است.
پس چگونه است كه بورسهای معتبر جهانی دچار چنین تكانههای بزرگی نمیشوند؟
حلقه گمشده در بورس و اساسا در اقتصاد ایران عدم شفافیت و عدم مدیریت اصولی هیجانات اثر گذار بر بازار بورس و سرمایه است. از آنجایی كه اقتصاد ایران شفاف نیست، مسئولان بورس و دیگر فعالان این حوزه امكان رصد رخدادهای پشت پرده را ندارند و لذا به سرعت تحت تاثیر فضای ایجاد شده، واكنش نشان میدهند.