پرواز هواپیماهای سبک در تندباد مشکلات
تین نیوز | سرمایهگذاران جدید عطای ورود به حوزه هوانوردی یعنی عمومی را به لقای آن بخشیدهاند زیرا در حالی که هوانوردی عمومی فعالیت هواپیماهای سبک و فوقسبک، موتور اقتصاد صنعت هوانوردی کشورها محسوب میشود،
مشکلاتی مانند نبود دستورالعمل و مقررات مشخص و انحصارگرایی شکل گرفته در این حوزه در چند سال گذشته، از موانع مهم رشد این بخش مهم صنعت هوانوردی در کشورمان بوده است.
فوقسبک در صنعت هوانوردی، شامل وسایل پرنده زیر ۶۰۰ کیلوگرم همچون کایت موتوردار، پاراگلایدر موتوردار، جایروپلن، هلیکوپتر و هواپیماهای فوقسبک است. این پرندهها معمولا بیش از ۲نفر حمل نمیکنند و موتور آنها پیستونی بوده و هزینههای آنها در صنعت هوانوردی بسیار اندک است.
هواپیماهای فوقسبک (اولترالایت) در واقع برای استفادههای شخصی و دسترسی عموم مردم به پرواز ساخته شده اما آنطور که مهدی طایفه، کارشناس حوزه هلیکوپتری و فوقسبک اظهار میکند، دیدگاههای دیگری نیز در جهان در این حوزه وجود داشته و در دیگر کشورها از هواپیماهای فوق سبک استفادههای متفاوتی میشود اما در ایران در حال حاضر بیش از هرچیز روی استفاده در حوزه نظامی و در حوزه تفریحی در بخش غیرنظامی متمرکز شده است. بهعنوان نمونه در کشور امارات از هلیکوپترهای فوقسبک برای کنترل ترافیک استفاده میشود. در کشورهای اروپایی نیز از پرندههای
فوقسبک برای کنترل محیطزیست، هواشناسی، فیلمبرداری و عکسبرداری و ساخت مستندهای ویژه استفاده میشود و از سوی دیگر این وسایل ظرفیت استفاده در عملیات آتشنشانی را دارند.
او با انتقاد از اینکه در ایران، بیشترین تمرکز روی جنبه تفریحی و گردشگری هواپیماهای فوقسبک است و از سایر کاربریها بهرهای گرفته نمیشود، معتقد است مشکلات موجود، حوزه فوقسبک را از هدف اصلی خود دور کرده است. به گفته طایفه، مشکلات بزرگ این حوزه از زمانی آغاز شد که به جای هوانوردی عمومی از معادل نادرست «فوقسبک» استفاده شد زیرا این معادل نمیتواند جامعیت حوزه را نشان دهد.
این کارشناس توضیح میدهد: در حال حاضر وسایل فوقسبک در کشور ما بیشتر برای حوزه گردشگری و تفریحی استفاده میشود، در حالی که کمیته فوقسبک سازمان هواپیمایی، به استناد بخشنامهای، پرواز و آموزش یک فرد خارجی را در ایران ممنوع کرده است. طایفه یکی دیگر از مشکلات وسایل فوقسبک در هوانوردی را اختصاصی کردن این وسایل برای افراد «ثروتمند» عنوان میکند و میافزاید: این در حالی است که میتوان با تاسیس هنرستان هوانوردی، از این رشته در تربیت متخصصان آینده استفاده کرد.
این کارشناس حوزه فوقسبک که استفاده از یک فروند «جایروپلن» را در سال ۸۶ در سازمان حفاظت محیطزیست کلید زده و بیش از ۷۰۰ ساعت پرواز با این وسیله داشته است، تصریح میکند: اگرچه این کار با استقبال مواجه شد و دستاوردهای خوبی داشت اما در سال ۸۸ با اعمال نفوذ برخی افراد غیرمتخصص و سیاسیکاری کمیته فوقسبک سازمان هواپیمایی، فعالیت این وسیله پرنده متوقف و با تغییر خلبان، در سال ۸۹ در نخستین پرواز نمایشی خود با یک سانحه، خلبان کشته شد و «جایروپلن» سازمان حفاظت محیطزیست نیز از بین رفت.
وی با اشاره به بروز مشکلات متعدد در ۵ سال گذشته به خاطر مشکلات مدیریتی کمیته فوقسبک میافزاید: متاسفانه در حال حاضر همه فعالیتهای این حوزه به صورت انحصاری در اختیار کمیته فوقسبک درآمده و مشکلات زیادی برای فعالان این حوزه ایجاد شده که در راستای پیگیری این مشکلات، همراه با جمعی از اهالی این صنعت، نامهنگاریهایی با سازمان هواپیمایی انجام دادهایم.
انحصارطلبی؛ عامل مشکلات فوقسبک
محدود شدن فعالیتهای آموزشی، حذف و انزوای برخی افراد فعال در این رشته و شرکتهای دارای مجوز فوقسبک از این حوزه و توقف فعالیت شرکتهای فوقسبک کشور، ازجمله مشکلاتی است که در اثر انحصارطلبی شکل گرفته در چند سال گذشته، صنعت فوقسبک را به سمت مشکلات بیشتر پیش برده است.
او ادامه میدهد: کمیته فوقسبک اکنون ورود هلیکوپترهای فوقسبک به کشور را ممنوع کرده است، درحالی که تلاش میشود استفاده از هلیکوپترهای فوقسبک بهطور انحصاری در یک شرکت با مجوز انحصاری، بهصورت پنهان اجرا شود. به گفته طایفه، در ایران شرکتهای متعددی در حوزه فوقسبک فعالیت دارند اما بهدلیل تصمیمگیریهای چند سال گذشته، با رکود مواجه شدهاند.
این پیشکسوت صنعت هلیکوپتری کشور میگوید: گلایه این است که شرایط فعالیت فوقسبک در کشور با اعمالنظرهای شخصی، شکل امنیتی به خود گرفته است. این در حالی است که آییننامه فوقسبک مصوب دولت این موضوع را نه امنیتی کرده، نه محدود اما دستورالعمل اجرایی آن مشکلات زیادی ایجاد میکند.
پیگیـــری مشکلات فـوقسبک از سوی رییس جدید هواپیمایی
روند فعالیت در حوزه فوقسبک، همچون فعالیت در یک ایرلاین، با همان پیچیدگیهای سازمانی با نظر کمیته فوقسبک کلید خورده که این کار، اختیار را از سرمایهگذار سلب کرده و ضوابط را از بین برده است.
طایفه با بیان این مطلب میافزاید: پیگیری فعالان این حوزه برای حل مشکلات از سوی رییس جدید سازمان هواپیمایی کشوری نیز ادامه دارد، بهطوری که وی قصد دارد کارگروهی برای بررسی مشکلات موجود در این حوزه راهاندازی کند. آنطور که طایفه تاکید میکند، به خاطر مشکلات متعدد موجود در حوزه وسایل فوقسبک، سرمایهگذاران جدید از ورود به این حوزه هراس دارند.
به گفته او، ایجاد محدودیتهای متعدد برای فعالیت در حوزه فوقسبک برای سازمان حفاظت محیطزیست به عنوان نخستین نهاد دولتی که در بخش استفاده از خدمات فوقسبک ورود داشت، هزینههای زیادی بر این سازمان تحمیل کرد که این باعث شد با ورود نهادهای نظارتی استفاده از خدمات گشت هوایی با وجود تعداد زیاد هواپیماهای خریداری شده در سازمان حفاظت محیطزیست منتفی شود و تعدادی هواپیما و یک فروند هلیکوپتر متعلق به این سازمان، در گوشه فرودگاهها خاک بخورند.
این کارشناس با تاکید دوباره بر مشکلات فعالان این حوزه یادآوری میکند: از سازمان هواپیمایی کشوری و سازمان بازرسی کل کشور درخواست داریم به مشکلات مدیریتی موجود در این حوزه رسیدگی کنند. تاکنون چندین بار سوالاتی از سازمان هواپیمایی درباره مشکلات موجود داشتهایم که بیپاسخ مانده است.
به گفته او، سازمانهای دولتی مانند محیطزیست، آتشنشانی، سازمان بنادر و... باید بتوانند هواپیماهای فوقسبک خریداری کرده و افراد توانمند و آموزشدیده وارد این حوزه شوند تا این بخش از تمرکز بر فعالیت تفریحی خارج شده و در بخشهای مهمی همچون دیدهبانی، راهداری و... فعالیت کند.
نبود مقررات؛ ضعف بزرگ هوانوردی عمومی
در همه دنیا، صنعت هواپیمایی در ۳ دسته نظامی، مسافری و هوانوردی عمومی طبقهبندی شده که هوانوردی عمومی (شامل هواپیماهای سبک و فوقسبک) موتور اقتصادی صنعت هوانوردی محسوب میشود.
کاپیتان حسن امین سعیدی، معلم خلبان فوقسبک و کارشناس صنعت هوانوردی، در گفتوگو با صمت، ضعف کلی در هوانوردی ایران را نبود مقررات در هوانوردی عمومی میداند و میافزاید: در هوانوردی عمومی، هواپیماهای شخصی محور فعالیت هستند که در همه زمینهها از جمله بهداشتی، حمل مسافر، تفریحی، آموزشی، نمایشی، سمپاشی، گردشگری، تحقیقاتی، اطفای حریق، دیدهبانی و... فعالیت میکنند اما در کشور ما هوانوردی عمومی مقررات درستی ندارد.
سعیدی میافزاید: در ایران افراد بسیار زیادی تمایل دارند هواپیمای ۴یا۶نفره داشته باشند اما در این زمینه زیرساخت لازم در فرودگاهها وجود ندارد و نمیتوان خدماتی ارائه داد. از سوی دیگر سازمان هواپیمایی کشوری نیز تکلیف میکند که داشتن هواپیمای شخصی باید با نظارت یک شرکت باشد. این اعمال محدودیت، مانع رشد هوانوردی عمومی میشود، در حالی که در جهان هوانوردی عمومی با همین امور رشد میکند.
به گفته او استفاده از هواپیماهای کوچک یکی از راههای توسعه فرودگاهها و استفاده از نیروهای بیکار حوزه هوانوردی کشور است. وی با انتقاد از نبود مقررات مشخص در حوزه هوانوردی عمومی در سازمان هواپیمایی کشوری، معتقد است بوروکراسی موجود در این مسیر، سرمایهگذاران جدید را از حضور در این حوزه منصرف میکند.
جابهجایی مسافر، یکی از اهداف هوانوردی عمومی است که در دنیا، قوانین سختگیرانهای ندارد و در کشور ما نیز مطلوب آن است که برای این مسئله، مقرراتی پیشبینی شود. سعیدی با بیان این مطلب میافزاید: نگارش قوانین هوانوردی عمومی در سازمان هواپیمایی کشوری، به عنوان دستورالعمل فعالیت در این حوزه ضروری است.
ضرورت برونسپاری در سازمان هواپیمایی
برونسپاری از اقداماتی است که سازمان هواپیمایی کشوری در راستای رسیدگی بهتر به حوزه هوانوردی عمومی میتواند انجام دهد. این خلبان پیشکسوت معتقد است همانگونه که پلیس راهنمایی و رانندگی، با راهاندازی مراکز پلیس+۱۰ بخشی از مسئولیتهای خود را برونسپاری کرده، سازمان هواپیمایی نیز میتواند با استفاده از کارشناسان سازمان، چنین مرکزی را راهاندازی کند تا هم مراجعه به سازمان کاهش یابد و هم پاسخ مطلوبتری به مراجعان داده شود. از سوی دیگر اموری مانند بازرسی آژانسها میتواند از سوی این مراکز انجام شود.
این کارشناس با تاکید بر لزوم به کار گرفتن رویکرد تازه در سازمان هواپیمایی از سوی رییس جدید این سازمان درباره هوانوردی عمومی، میافزاید: در این زمینه نخستین گام، مشخص کردن دستورالعمل و مقررات است. به گفته او، در شرایطی که حدود ۹۰فرودگاه خالی در کشور داریم که با هزینههای بالا ساخته شدهاند اما بیاستفاده مانده است، ضرورت توسعه هوانوردی عمومی بیش از پیش احساس میشود.
او با اشاره به وجود حدود ۲۰۰ فروند هواپیمای فوقسبک و تعداد زیادی باشگاه هوانوردی در کشور میافزاید: سختگیری زیادی در روند استفاده از هواپیمای فوقسبک وجود دارد، این در حالی است که از حدود ۲۰ سال پیش در این زمینه دستورالعمل نوشته شده و حتی آییننامه این حوزه بهوسیله هیات دولت مصوب شده اما سختگیریها مانع از رشد این حوزه شده است، بهعنوان مثال گفته میشود مدیرعامل یک باشگاه هوانوردی باید مدرک کارشناسی و ۵ سال سابقه هوانوردی داشته باشد، این درحالی است که سختگیری در تخصص، باید درباره مدیر عملیات اجرایی باشد؛ نه سرمایهگذار.
این کارشناس با تاکید بر لزوم بهکارگیری افراد خبره و متخصص در سازمان هواپیمایی کشوری در حوزههای مختلف از جمله فوقسبک، میافزاید: در چند سال گذشته، عملکرد کمیته فوقسبک سازمان هواپیمایی کشوری و سختگیریهای بیمورد، مانع رشد این حوزه شد.
در این زمینه گفته میشود که رییس جدید سازمان هواپیمایی قرار است به اوضاع رسیدگی کند اما این کار در صورتی جواب خواهد داد که از همه متخصصان حوزه، دعوت رسمی شود و با تشکیل یک کمیته، مشکلات بررسی و راهکار ارائه شود.
مرکز آموزش فنون خدمت هوایی در۵ شهر ایران یعنی شیراز، اصفهان، مشهد، اهواز و تبریز، شعبه و در فرودگاهها آشیانه دارد. به گفته سعیدی در همه این آشیانهها تعدادی هواپیمای بیکار وجود دارد که میتوان با تعمیر اساسی، آنها را دوباره به کار گرفت اما بوروکراسی و محدودیتها، مانع از این کار میشود. این پیشنهاد به سازمان هواپیمایی کشوری داده شده اما از سوی سازمان همکاری در این زمینه نشده است.
به اعتقاد وی، سختگیری بیش از اندازه با بخش خصوصی و سرمایهگذار درست نیست و باید فرش قرمز در مقابل پای سرمایهگذار پهن کرد. هوانوردی عمومی موتور اقتصادی صنعت هوانوردی است و باید توجه مطلوبتری به این حوزه شود.