بنگاهداری بانکها برای رفع زیانهای خود
وبلاگ تین نیوز | بحث مربوط به بنگاهداری بانكهای كشور بحث تازهای نیست، بلكه ریشه در نابسامانیهای اقتصادی دارد. بانكها هم پذیرای این نابسامانیها بودند و برای رفع آنها نیز سعی كردند كه وارد حوزه بنگاه داری و شركت داری شوند.
این امر تا امروز این نتیجه را داشته كه بخش خصوصی سهم آنچنانیدر بنگاهداری كشور ندارد و عمده بحثها توسط دولت یا شبه دولتیها یا بانكها مدیریت میشود. بیشترین عامل اصلی به نظامات نحوه اداره بانكها بر میگردد. حیدر مستخدمین حسینی اقتصاددان در این زمینه می گوید: «تا زمانیكه نرخ سود بانكیاصلاح نشود و نرخ سود براساس نظر خود بانكهایتجاریاعمال نشود قطعا بنگاهداریو شركت داریآنان تداوم پیدا خواهد كرد.»
در روزهای اخیر نقدهایی به بنگاهداری بانكها شده است. چرا بانكها به جای بانكداری بنگاهداری میكنند؟
بانكها واسطهگریهای مالی، و تخصیص و تجهیز منابع و سپردهگیری و سپردهگذاری را بسته به نفع و سود انجام میدهند. اگر بانكها دولتی باشند این تخصیص و تجهیز را مشخص میكنند و اگر خصوصی باشند و دولت دخالتی نداشته باشد این فاصله تجهیز و تخصیص بنا بر مقتضیات و شرایط اقتصادی توسط مدیران بانكها ایجاد میشود. این شاكله اصلی نظام بانكی است. اما اینكه چرا بانكها به جای اینكه به این فعالیتها بپردازند و خدمات نوینی را ارائه دهند و كارمزد خود را دریافت كنند و باعث سودآوری بانك خود شوند، به بنگاهداری روی میآورند، دلیل اصلی و ریشهای آن
خود دولت است.
خود دولت به لحاظ دخالت در امور بانكها و دخالت در نرخ تخصیص و تجهیز منابع باعث شده است تا در سالهای گذشته دامنه بنگاه داری و شركت داری بانكها روز به روز افزایش پیدا كند. چنانچه بانكها در هر حوزهای از جمله بازار سرمایه، حوزه تولید و صادرات، همچنین حوزه واردات و مسكن دخالت میكنند و به طور كلی در هر حوزهای كه حاشیه سودی را احساس كنند بلافاصله در آن حضور مییابند و این حضور را نه برای سپردهگذاری، بلكه برای تامین نظرات سهامداران خود انجام میدهند.
دولت خود نرخ را تعیین میكند و بعضا این نرخها ناعادلانه است. بنابراین پوشش تمام شده پول توسط بانكها صورت نمیگیرد. زمانی كه قیمت پول تمام شده در نظام بانكی ما، به ویژه در بانكهای خصوصی بالای24 درصد است و این نرخ تمام شده برای آنهاست، چطور میتوانند با 21 درصد نرخ مبادلهای تسهیلات را به افراد بدهند.
چون توان مالی بانكها پایین است، بنابراین به دنبال یك راه گریزی برای پوشش هزینههای خود میروند تا بتوانند نظر سهامداران خود را نیز جلب كنند و سودهای عملیاتی بانك را افزایش دهند. اینجاست كه احساس میكنند باید وارد حوزه شركت داری و بنگاه داری شوند و به آن شركتها و بنگاهها تسهیلات بدهند یا اینكه اگر یک بانك خود بودجهای را ندارد با بانك دیگری توافق كند كه بانك الف مجموعههای بانك ب را تسهیلات بدهد و بانك ب هم مجموعههای الف را تسهیلات دهد یا از طریق دادن تسهیلات به خود شركتها پروژههایی را واگذار كنند و فعالیتهای بازارگانی مورد
نیاز كشور را تامین كنند.
زمانی بود كه نرخ مبادلهای را 12تا14 درصد گرفته بودند. قیمت تمام شده بانكهای خصوصی در آن مقطع 22 تا 23 درصد بود و پرداخت این تسهیلات اجباری بوده است، به صورتی كه به زیان بانكها بود و به همین دلیل بانكها برایرفع زیانهای خود به بنگاهداری روی آوردند. چون در آن زمان هیچ كدام از مقامات اقتصادی معترض به این بخش نبودند دامنه شركت داری روز به روز گسترش یافت و این اقدام برای برخی از بانكها به نسل سوم هم رسیده است. ما اگر تراز بانكها را تجزیه و تحلیل كنیم، متوجه میشویم كه بسیاریاز بانكها اعم از خصوصی یا دولتی در واقع سود عملیاتی ندارند و بیشتر سود
غیر عملیاتی را دارا هستند كه از محل فروش اموال و داراییها یا بنگاهداری تشكیل میشود و این سودها ناشی از فعالیت اصلیآنان در بانكداری نخواهد بود.
بنگاهداری بانكها چه تاثیری بر ركود اقتصادی در كشور دارد؟
بانكها به لحاظ حضور در عرصههای مختلف اقتصادیو نقدینگی كافی كه در اختیار دارند بسیار قدرتمند هستند و میتوانند این نقدینگی و قدرت را برای شركتهای خصوصی خود محفوظ نگه دارند و در هر برههای كه آن بنگاهها نیاز دارند نقدینگی خود را تزریق مالی كنند. به جای این كه این نقدینگی در بخشهای تولیدی کشور تزریق شود و بخشی از ركود در صنایع را جبران كند، در اختیار این بنگاهها قرار میگیرد.
چون نقدینگی بانكها بالا نیست و وجوهی كه در اختیار بانك هاست محدود است و در حدود بیش از 400هزار میلیارد تومان در بانكها قفل است و معلوم نیست كه این بدهی دولت به بانكهاست یا بخش مستغلات و مطالبات معوقاتی دارند كه این وجوه قفل شده است، رقم چندانی باقی نمیماند كه بانكها بتوانند به بنگاههای اقتصادی تسهیلات بدهند و ترجیح میدهند كه به دلیل وجوه كمی كه در اختیار دارند، آنها را در بنگاههای خود سرمایهگذاری كنند و به این ترتیب نقش موثری در تعمیق ركود اقتصادی در كشور داشته باشند.
یكی از جاهایی كه بانكها در آنها سرمایهگذاری میكنند بیمه هاست. چرا بیمه مركزی واكنشی نسبت به این امر نشان نمیدهد؟ آیا سرمایهگذاری در بیمهها به دلیل اینكه ریسك در شركتهای بیمه زیاد است به سپردههای مردمیزیان وارد نمیكند؟
گزارش جامعی از مدیریت شركتهای بیمه بانكها به عمل نیامده است. غیر از گزارشی كه در مجامع شركتهای بیمههای بانكی ارائه شده، هنوز یك گزارش جامع كه معمولا باید توسط بیمه مركزی انتشار پیدا كند و تحلیل شود دیده نشده است. خوب است كه بیمه مركزی به این تعهد پایبند باشد و این گزارش را راجع به عملكرد بیمههای بانكها ارائه دهد. تنها مشخصهای كه میشود در حال حاضر از بیمههای متعلق به بانكها نام برد، این است كه برخیاز بانكها به لحاظ جذب و تجهیز سپرده امتیازاتی را در قبال بیمه پرداخت میكنند.
برای مثال فرض كنید كه به دلیل اینكه فكر میكنند نرخ سود بانكی پایین است و بانك را متضرر میكند، و برای جذب سپرده، اعلام میكنند كه بیمههایی با تخفیفات بالا یا حتی مجانی داده میشود. ما در بیمه شاهد رویكرد رو به جلو و مثبت نبودیم. مردم با بیمه بیگانه هستند و غیر از بیمههای اجباری كه برای آنها چاره ندارند، بیمههای دیگر را نمیشناسند.
بیمه در كشور ما یكی از عقب افتادهترین فعالیتها به حساب میآید و حتی وقتی بانكها هم كه خواستند وارد این عرصه شوند و سپرده گذاران و مشتریان خود را وارد بیمه كنند و مورد حمایت قرار دهند، این مهم به خوبی مدیریت نشد. میتوان زمانی كه یك مشتری وارد بازار پول و سرمایه میشود و با یك شعبه بانكی فعالیت میكند او را ترغیب به استفاده از بیمه بانكی نیز كرد. حالا اینكه بیمه داری بانكها چه نقشی را در اقتصاد داشته است، باید گزارشهای اولیهای را از فعالیتهای بیمه مركزی هم بیمههای خصوصی و بانكها دولتی دید.
بیمه آمده كه ریسك را بپوشاند، اما واقعا ما چقدر ریسك را تحت پوشش داریم؟ تجهیز منابع با بیمه كردن سپرده گذار همراه است. این بحث ریسك نیست بلكه امتیازی است كه به سپرده گذار بانكی میدهیم. امروز بیمه در اولویت بازارهای مالی قرار ندارد بلكه در خط پایانی قرار دارد. این نظام باید اصلاح شود و بیمه مركزیباید نظام جدیدیرا برای بیمه تعیین كند و یكیاز آنها هم نظام بیمهای بانك هاست.