تولید، آیندهسازی و اشتغالزایی در صنعت خودرو
تین نیوز | درحالی که سرمایهگذاران و زحمتکشان دور و بر چهارراه سیروس و سرچشمه و منطقه سیداسماعیل با یک عمر زحمت و کار و برنامهریزی نخستین کارگاه بزرگ قطعهسازی را در جنوب غربی تهران راهاندازی کردند، چند عامل بزرگ و مهم را در نظر داشتند.
نخست رسیدن به خواسته قلبیشان در تولید و عرضه قطعات مرغوب که برای کارهای بعدیشان تبلیغ کنند، بعد با جمع کردن نیروهای کار که از قبل آنها را میشناختند، نوعی اشتغالزایی به وجود آورند.
آنها میدانستند با کار، لقمه حلالی به خانه میبرند و حفظ خانواده این جوانهای جویای کار و نان و نام، مجموعه موردنظر را به وجود میآورد. همینطور هم شد، با همه مشکلات پیشآمده با همه سنگهایی که به وسیله دلالها در مقابلشان افتاد، وقتی صاحبان کار و تولید در عرضه خودرو، دریافتند، مشتری از این قطعههای ساخته شده به وسیله دست کارگران ایرانی اظهاررضایت میکنند و از طرفی با نمونههای تولید شده در کشور سازنده برابری میکند و حتی بهتر هم جواب میدهد، از این رو کار تشویق، همکاری و همیاری و حتی هدایتشان برای دریافت وام بانکی و... را به
عهده گرفتند. به قول یک یار قدیمی در این اقدام خداپسندانه؛ این تولیدات ایرانی فقط بستهبندی مناسب و بروشور دوزبانه لازم داشت تا در صورت نیاز، به خارج از مرزهای ایران هم فرستاده شود. وقتی مالکان خودرو دریافتند بستهبندی حاوی قطعه تولیدشده ایرانی، یک طرفش به فارسی جنس خود را معرفی میکند و نوشته «ساخت ایران» در پایین بروشور معرفی جنس خوب ایرانی است، خوشحال و سربلند، قطعهها را به یکدیگر معرفی کردند.
روایت بعدی از قطعهسازی است که با استفاده از مهندسی معکوس و قبول بارها و بارها شکست، برای ساخت دو نمونه جدیدتر قدم به میدان گذاشت. سعید سهرابی، اهل مشهد که قبل از ورود به کار تولید قطعه، دیگر قطعات تولید شده در کشورهای مختلف را در مغازه کوچکی نزدیک چهارراه سرچشمه تهیه و به مشتریاناش عرضه میکرد.
او در اینباره به صمت گفت: وضعیت تهیه لوازم یدکی و قطعههای موردنیاز برای انواع ماشینهای ژاپنی که موردتوجه و نظر خیلی از ایرانیها بود، چندان مناسب به نظر نمیرسید. برخی شرکتهای قطعهسازی تعطیل کرده بودند و برنامه دسترسی به قطعههای ویژه روی هیچ اصولی نبود... در آن روزها فکری به سرم افتاد، حساب و کتاب کردم و به این نتیجه رسیدم این درست همان قطعههای مورد نظر خودروهای ژاپنی در تهران بود که کمیاب شده و آنها هم که این قطعهها را دارند، به شدت گرانش کردهاند. اما در شهرهای دور و کوچک و حتی دیگر شهرستانها بهطور حتم این قطعه بیشتر از
تهران وجود دارد، بنابراین با دو سه همکار جوان قرار گذاشتیم با مراجعه به شهرهای دیگر قطعههای مورد نظر را تهیه کنیم.
از خاک طلا تا قطعه خودرو
سعید سهرابی، در ادامه خاطراتش اضافه کرد: در آن روزها یک دوست مشهدی هم داشتم که شهر به شهر با اتوبوس و سواری و هواپیما میگشت و با مراجعه به طلافروشیها، خاک زیرپای طلاسازها را بهصورت کیلویی میخرید، آنها را در کیسههای پلاستیکی محکم بستهبندی کرده و به تهران میآورد. جمعآوری خاک طلا هم به این شکل بود که طلاسازها برای شکل دادن به حلقه و انگشتری و النگو و دیگر تزئینات جای ویژه داشتند و برای حفظ تراشههای طلا زیرپایشان یک کشوی میز مانند میگذاشتند و به اندازه یکی دو سانتیمتر خاک اره میریختند و سپس پای بدون کفش و جوراب را روی این خاک
ارهها گذاشته و یکریز تا شب کار میکردند. افرادی که خاک طلا میخریدند با مراجعه به این طلاسازها البته آنهایی که میشناختند، خاکارههایی را که برق هم میزد، جارو کرده و درون کیسه پلاستیکی قرار داده و به تهران میآوردند. در تهران این خاکارهها را درون دیگهای مسی ریخته و با جدا کردن خاک ارهای که روی آب میایستاد برای جمعآوری خردههای ریز طلا اقدام کرده و دیگر بسته به شانس و اقبالشان، بعد از چند بار شستوشو خرده طلاها را ذوب کرده و یکجا گرد میآوردند. درآمد آنها خوب بود اما وقتی این دوست «خاک طلا» جمعکن ما
شنید که برنامه ما جمعآوری قطعات خودرو است، او هم اعلام کرد حاضر است با ما همکاری کند. به هر حال وقتی دیدیم قطعههای مورد نظر در شهرهای اطراف به فراوانی موجود است، خیالمان راحت شد و با گرفتن سفارش نسبت به خرید اقدام کردیم. اما هنوز یکماه نگذشته بود که دیدیم برخلاف روزهای قبل، دیگر کمتر قطعهها را به ما میرسانند که معلوم شد دوستان با خریدهای یکجا و بالا قطعهها را در تهران انبار میکنند و ما رو دست خوردهایم و به عبارتی خودمان باعث کسادی کار خود شدیم.
از نیاز تا اختراع
به گفته همین قطعهساز امروزی، نان درآوردن چندان هم آسان نیست و باید راهش را پیدا کرد، آن هم نان حلال. او اضافه کرد: وقتی دیدم برای پیدا کردن قطعهها باید ایرانگردی کنی، فکری به سرم زد و با خودم گفتم چرا همین قطعهها را خودمان نسازیم؟ باور کنید بیشتر از یکماه اندازه گرفتیم و ساختیم و خراب کردیم تا با استفاده از یک دوست که تحصیلاتش بهکار ما میخورد، کار اندازهگیری، یافتن فلز موردنظر اصلی، جاانداختن جای پیچومهرهها و نیز تراش دادنهای تا یکصدم میلیمتری را، به او سپردیم. بالاخره با ساختن قالب و برابر کردن نمونهها، البته با مخارج اولیه
که خیلی هم بالا بود، نخستین سری قطعه را ساختیم. برای راحتتر شدن خیالمان آن را آزمایش کردیم و در حالی که قلبمان به شدت میزد و خداخدا میکردیم کار جواب داد، خوب هم جواب داد. بدون کوچکترین اشکال و صدای موتور، خودرو از اولش هم بهتر کار میکرد. بهطوری که وقتی به قطعهفروشهای بزرگ مراجعه کردیم و آنها هم آزمایش کرده و به شدت استقبال کردند. و با هر سری کار که تولید میکردیم و برای هر سری تولید دو تا سه روز تا ۱۲ شب در سرمای زمستان مینشستیم و کار سمباده و شستوشو و رنگ زدن پیستولهای را انجام میدادیم. با اعلام آماده بودن قطعهها
مشتریان مقابل منزل میرسیدند و حتی برای جعبه زدن و نایلنکشی خودشان کمکمان میکردند. خوشحالی ما به چند دلیل بود؛ نخست اینکه جنس را با همان آلیاژ اولیه تولید کرده و در فضای باز حیاط روی نردبانهای نازک که خودمان ساخته بودیم، قرار داده و خشک میکردیم و بعد هم به مشتری اعلام میکردیم، تولید خودمان است و حساب و کتابش هم درست است. پس از مدتی که مشتریها خیالشان جمع شد، تشویقمان کردند نسبت به ساخت قطعههای دیگر اقدام کنیم. در این میان حاضر بودند خرج اولیه را بدهند و شراکت کنند که با تجربه تلخ گذشته اعلام کردم نیازی نیست. از همین جا بود که کار
قطعهسازی را به صورت کاملا مهندسیشده ادامه دادیم تا امروز که در کارگاه بزرگمان تعداد زیادی از نیروهای تحصیلکرده که میخواستند نان حلال بخورند و کار یاد بگیرند، بهکار مشغول هستند.
لوازم یدکی تا قطعهسازی
نیاز به قطعههای مختلف برای ماشینهای خارجی که در دهه ۷۰ در اختیار بسیاری از ایرانیها بود، یکی از عوامل مهم برای دسترسی به کار مهندسی و ساخت و تولید بهشمار میآمد. در سری ساخت اولیه همین قطعات برای قسمتهای مربوط به موتور، تسمههای ترمز و آلیاژ شناخته شدهای که باید به مصرف میرسید، دست نخستین قطعهسازان خودرو را باز کرد و لوازم یدکیفروشیهای تهران و شهرستانها که دیگر انبارها و مغازههایشان خالی شده بود، با استفاده از این تولیدات جدید که روز به روز هم گسترش مییافت، کاروبارشان را راه انداختند و ماشیندارها هم در تجربه
و آزمون نخست متوجه شدند این قطعهها چیزی از نمونههای اصلی کم ندارد و هوش و فراست قطعهسازهایی که در اطراف خیابان اکباتان مشغول به کار شده بودند خوب جواب داد و مشکل نبود یا کمبود لوازم یدکی تقریبا حل شد.
وقتی چینیها آمدند
در چنین حال و وضعیتی که بسیاری از قطعهسازان بزرگ و کوچک توانستند بازار قطعه و لوازم یدکی را از آن خود کنند، مشکلهای جدیدی خودنمایی کرد. مشکل هم از آنجا شکل گرفت که دلالها که طبق معمول تولید داخلی و اشتغالزایی برایشان معنی و مفهومی نداشت، با استفاده از همین قطعات ساخته شده به وسیله صنعتگران خودرو در ایران و دیگر قطعات مربوط به ماشینهای خارجی، به چینیها روی آورده و با توجه به اینکه میدانستند آنها تخصص بالایی در نمونهسازی دارند و کار را هم ارزان تمام میکنند، سفارش بالایی فراهم کردند. هنوز یکی دو ماهی نگذشته بود که به گفته قطعهسازان آن
روزها لوازم یدکی ارزان اما بدون کیفیت، تمام بازارهای شهرهای بزرگ و کوچک ایران را قبضه کرد. شکیل بودن این ساختههای باسمهای و بستهبندی مطابق با اصل و با اضافه کردن ساخت فرانسه و فنلاند و انگلیس و... خریداران این قطعات را به طرف خود جلب کرده و در کوتاهمدت آنها که همه سرمایههایشان را همراه با استفاده از نیروهای تحصیلکرده و کاربلد، در راه ساخت و تولید به کار گرفته بودند، با زیانهای قابل توجهی روبهرو شده و بسیاریشان از گردونه ساخت و رقابت بیرون آمدند. این در حالی بود که وجود فراوان اجناس چینی باعث شد دیگر قطعهسازی جرات تکرار فعالیت را
نداشته باشد.
قطعهسازی برای خودروی ایرانی
هنوز بیشتر از یکی دو سال نگذشته بود که شرکتهای خودروسازی ایرانی به شدت مورد توجه و حمایت خریداران داخلی قرار گرفتند، با این همه شکل تهیه قطعه و خرید آن از دیگر کشورها خود را نشان داد. از سوی دیگر خودروهای خارجی نیز باتوجه به گذشت عمر مفید و با حضور همان قطعههای ساخت چین تقریبا از گردونه ساخت و رقابت خارج شدند و دور، دور ماشینهای ساخت شرکتهای ایرانی شد.
باتوجه به نیاز خودروهای ساخت ایران به انواع قطعهها و آماده به کار بودن قطعهسازان قدیمی که نوع کار و ساخت و تولیدشان را نشان داده بودند و تشکیل شرکت بزرگ تامین قطعههای مختلف خودرو، همه آنهایی که بسیار زحمت کشیده بودند، بار دیگر یا خودشان مراجعه کردند یا دعوت به کار شدند. موفقیت زمانی حاصل شد که نمونههای ساخته شده قبلی در اختیار شرکتها و کارخانههای خودروسازی قرار گرفت و آن تعداد نیروی فعال و کارآزموده توانستند با توجه به تجربه گذشته خود سربلند شوند و زیانهای وارده را جبران کنند.
سعید سهرابی که قبلا ماجرای برنامهریزی برای ورود به صنعت نوپای قطعهسازی را تعریف کرده بود، در همین زمینه اضافه میکند: ما که قدرت بالای مالی نداشتیم، با اتکا به توان تولید خود با مراجعه به شرکتهای جدید، سهمی از تولید قطعات این شرکتها را گرفتیم. در این میان که هنوز شرکتهای چینی یا بهتر بگویم سازندگان قطعه چینی فعالیت دارند، سهم قطعهسازان ایرانی در تولید و عرضه قطعههای ویژه، بسیار بالا و ارزنده است. البته اگر عنایتی شود به نیروهای تحصیلکرده و جوان و میانسال که عمری را در کار تولید سر کردهاند و اکنون در کارگاههای کوچک و به اصطلاح
زیرپلهای تا سولههای خارج از شهر فعالیتشان را ادامه میدهند، وضع کار و درآمد آنها روز به روز بهتر میشود. آنها با آموزش به نیروهای جدیدتر هم تولید میکنند و هم آیندهشان را میسازند و پس از چندی هم استادکارهایی را تحویل جامعه میدهند.
در این اوضاع نهچندان قابل قبول از نظر اقتصادی، تربیت نیرویکار و همراه با اشغالزایی، یک حرکت روبه موفقیت و برنامهریزی شده برای افراد مشغول بهکار است. قطعهسازان امروز میتوانند در دیگر زمینههای ساخت، تولید و فعالیت به پیشرفتهای بعدی دست پیدا کنند. اگر خوب توجه کنیم، با به بازار آمدن قطعههای موردنیاز در صنعت خودرو، میتوان کار را بیشتر گسترش داد و با توجه به شکلگیری بازارهای جدیدتر در صنایع مربوط به خودرو در توسعه هرچه بیشتر کارهای صنعتی در اطراف و زوایای پنهان و آشکار، موفقیتهای بیشتری را شاهد بود. آنوقت دیگر هیچ ترسی از
آینده نخواهیم داشت و بدون احتیاج به تولیدکنندگان چینی و هندی، بیشترین و ارزشمندترین تولیدات را در زمینه طراحی، ساخت و تولید خواهیم داشت. گذشته این را نشان داده و آینده هم خیلی زودتر از موعد همهچیز را به نمایش میگذارد.
قطعهسازی خودرو، در هر حال با حضور و فعالیت سازندگان میتواند هر روز بیشتر از قبل زمینههای جدیدتری را بیازماید که در صورت کار بهتر و بیشتر نتیجهای مطلوبتر در بر خواهد داشت. در این میان با توجه به فراهمآوری امکانات اقتصادی و فنی و برنامهریزی شده، تعداد بیشتری از نیروهای جوان و خبره در ساخت و تولیدات فنی، به مجموعه قبلی افزوده شده و به این صورت میتوان به شرکتها و کارگاههای جدید دست یافت و با این نگاه مشکل بیکاری نیز از میان برداشته خواهد شد.
بررسی و یافتن راهکارهای ویژه در تولید قطعات و لوازم مورد نیاز در صنعت خودرو و... میتواند تجربه تازهای را به صورت مشارکتی و تعاونی و همکاری اقتصادی در دیگر زمینههای موردنظر فراهم آورد و ترس از نبود جایگاههای فعالیت را زایل کند.