شورای رقابت و بازار خودرو
تین نیوز | گاهی راهحلی کوتاهمدت چنان به عادت تبدیل میشود که فراموش میکنیم حکمت و دلیل آن اقدام چه بوده است و بدتر از آن، هنگامی که راهحل کوتاهمدت تا حدودی پاسخگوی نیازمان است و اجرای آن از فوریت و اضطرار بحران میکاهد، پذیرش و عادت به آن، ما را از جستوجوی راهحل بلندمدت بازمیدارد. شورای رقابت در راستای اجرای فصل نهم اصل 44 قانون اساسی که در مورد تسهیل رقابت و منع انحصار است، ایجاد شده است. این شورا در سال 1388 اولین جلسه خود را برگزار کرد و بعد از مدت کوتاهی با تشخیص انحصاری بودن بازار خودرو، به صورت جدی وارد موضوع قیمتگذاری خودروشد.
در این مدت اکثر خبرهای موثر مربوط به بازار خودرو درمورد مذاکرات و جلسات شورای رقابت و چانهزنیهای خودروسازان با شورای رقابت بر سر قیمتگذاری محصولاتشان بودهاست. به نظر میرسد اکنون عبور از سد شورای رقابت یکی از جدیترین موانع خودروسازان ایرانی محسوب میشود. درحالیکه حدود 20 عرضهکننده در بازار خودرو ایران وجود دارند و محصولات بسیاری از شرکتهای مطرح آسیایی و اروپایی در بازار خودرو ایران به فروش میرسند، به دلیل موانع گمرکی و مالیاتی پیش روی خودروهای وارداتی، بجز خودروهای چینی، هیچ خودرو خارجی با قیمت زیر 100 میلیون تومان در بازار
خودرو ایران وجود ندارد. این بدان معناست که تقریبا تمام سهم بازار خودروهای زیر 100 میلیون تومان متعلق به دو خودروساز بزرگ کشور است؛ خودروسازانی که با توافق بر سر بازههای قیمتی، از رقابت با همدیگر هم اجتناب میکنند و با تقسیم بازار بین خودشان، بازاری انحصاری ایجاد کردهاند. در علم اقتصاد بازارها از منظر وضعیت رقابت در وضعیتی بین رقابت کامل و انحصار کامل قرار دارند. هر چه وضعیت بازاری به وضعیت رقابت کامل نزدیکتر باشد، مصرفکنندگان کالاهایی با کیفیت بالاتر و قیمت بهتر دریافت خواهند کرد و هر چه وضعیت بازاری به سمت وضعیت انحصارکامل نزدیکتر باشد،
عرضهکنندگان محصولاتی با کیفیت پایینتر و تنوع کمتر به بازار عرضه خواهند کرد و سود بالاتر و قدرت قیمتگذاری بیشتری خواهند داشت. بخش عمده خریداران در بازار خودروهای ارزانقیمت طبقه متوسط جامعه هستند. این بخش از جامعه در چند سال اخیر به واسطه تورمهای نسبتا بالای سالانه و همچنین وضعیت رکود اقتصادی کشور، قدرت خریدشان کاهش یافته است. در نتیجه تقاضای خرید خودرو در این بخش بازار به نسبت سالهای قبل کمتر شده است. خودرو کالایی با کشش قیمتی الاستیک است و این به این معنی است که با یک درصد افزایش قیمت آن، تقاضای خرید خودرو بیش از یک درصد کاهش مییابد. در
صورت عدم مداخله شورای رقابت در قیمتگذاری خودرو، بدترین سناریو پیشروی مردم و صنعت خودروسازی ایران افزایش قیمتها به صورت غیرمنطقی میبود. درصورتی که افزایش قیمت خارج از توان خریدار انجام میشد، با توجه به کشش قیمتی الاستیک خودرو، واکنش بخش قابل توجهی از خریداران به صورت عدم خرید و روی آوردن به کالاهای جایگزین چون خودروهای دست دوم یا حملونقل عمومی میبود. این بدان معناست که مداخله شورای رقابت در عمل به امتداد وضعیت نابسامان ساختار صنعت خودرو کمک کرده است و در صورتی که قیمتها در حاشیه بازار مشخص میشدند و بازار هم از وضعیت انحصار
درمیآمد، خودروسازان و تصمیمگیران اقتصادی کشور بایدزمانی در گذشته دور،فکری اساسی برای وضعیت صنعت خودرو کشور انجام میدادند. صنعت خودرو بیش از یکصد و بیست سال قدمت دارد، در این زمان طولانی شرکتهای زیادی از کشورهای مختلف وارد این صنعت شدهاند، محصول طراحی کردهاند، فروختهاند، صادر کردهاند، سهم از بازارهای جهانی گرفتهاند و تجربه کسب کردهاند، تجاربی که در دسترس و قابل مطالعه است. خودروسازی صنعت جدیدو نوپدیدی محسوب نمیشود و برای موفقیت در آن نیاز به هیچ عمل خارقالعاده یا توانمندی خارج از دسترس صنعتگر ایرانی نیست.بحران صنعت
خودرو هزینه زیادی به مردم و کشور تحمیل کردهاست، ابعاد گسترده این هزینه، حل درایتمندانه این بحران را ایجاب میکند. به نظر نمیرسد راههای آزمودهای چون حمایت بیحد و مرز، قیمتگذاری دستوری یا دراختیار قراردادن بازارانحصاری باایجاد موانع گمرکی بر ورود رقبای خارجی، راهگشای خروج از این بحران باشند. تمامی این راهها در چند دهه اخیر پیموده شدهاند و خروجی آنها جز صنعتی ضعیف و بیمار و شرکتهایی ناتوان نبودهاست، شرکتهایی که با وجود نیم قرن تجربه اکنون درحال از دست دادن بازار انحصاری داخل کشور به شرکتهای درجه چندم چینی و محصولات
بیکیفیتشان هستند. شاید بهتر باشد این بار تصمیمگیران کلان اقتصادی سیاستگذاریهایی بر اساس تجارب دیگر کشورها انجام دهند و از مسیرهای پیموده شده و درسهای آموخته شده خود و دیگران عبرت بگیرند. شورای رقابت به قصد حمایت از مصرفکننده و جلوگیری از سوءاستفاده تولیدکننده انحصارگر فعال در بازار انحصاری خودرو وارد موضوع قیمتگذاری در این بازار شده است. بازار خودرو بازاری انحصاری است و در این واقعیت شکی نیست. اما مداخله طولانیمدت شورای رقابت در بازار خودرو، عواقبی در پی داشته و دارد. شاید به جای دلخوشکردن به مداخلات شورای رقابت باید فکری برای
ساختار صنعت خودرو انجام داد و به جای پذیرش انحصاری بودن بازار خودرو باید بازار را به سمت رقابتیشدن پیش برد.
* كارشناس اقتصادي