کارکردهای جدید بنادرخشک، همگرایی ملی و منطقهای
تین نیوز | جهانی شدن اقتصاد، رشد تجارت جهانی و ظهور پدیده کانتینر و کانتینری شدن در صنعت بین المللی جابجایی کالا تحولات بنیادینی را در عملیات بندری ایجاد کرده و نقش غیرقابل انکاری در پویایی جریان تجاری در طی دهه های اخیر داشته است.
اندیشیدن در ورای بنادر برای رهایی از دغدغه های تراکم و رسوب کالا و پاسخگویی به ورود و خروج انبوهی از کالاها توسط شناورهای غول پیکر و خدمات رسانی به آنان باعث به وجودآمدن مقوله ای بنام «بنادر خشک» شد تا صاحبان کالا و خطوط کشتیرانی بتوانند بنا به توصیه آنکتاد برای مقصد یا مبدأ حمل کالا بدین طریق بارنامه صادر و برنامه ریزی برای حمل داشته باشند.
شکل گیری چنین ایدهای در عمل در واقع شرایطی را پدید آورد تا بنادری که امکان توسعه در اراضی پشتیبانی برایشان فراهم نبود و یا محصور در محدوده های شهری و جمعیتی بودند، با انتقال بار به بنادر خشک منجربه افزایش ظرفیت بندر و کارایی عملیات تخلیه شده و بارگیری و جابجایی را احیاء کرده و عنصر رقابت را دوباره بازیابی کنند. این مسئله برای بنادری همچون روتردام به قدری دارای اهمیت بود که از آن به عنوان«افزایش امید» توصیف کرده و با افزایش طول عمر عملیات بندری این بندر را از بنبست توسعه، رها ساخته است.
با این حال شواهد موجود نشان میدهد، موفقیت عملکرد بنادر خشک به عوامل متعددی همچون دسترسی به خطوط ریلی، هماهنگی دستگاهها و ارگان های ذیربط در جابجایی و ترخیص کالا، برخورداری از فعالیت های کارآمد لجستیکی و وجود ساختار تشکیلاتی مناسب، استقرار فعالیت های ارزش آفرین در محدوده، مکانیابی مناسب و حمایت بخش دولتی بستگی دارد تا بتواند خدمات ارزش افزوده و حداقل در سطح بنادر دریایی ارائه دهد.
در غیراین صورت عدم تمایل خطوط کشتیرانی یا صاحبان کالاها در انتقال کالا به بنادر خشک و یا سرمایه گذاران برای تقویت فعالیت های لجستیکی را به همراه خواهد داشت. کاملاً روشن است که تحقق چنین امری از یک سو نیازمند ایجاد یک نهاد هماهنگ کننده قوی و قانونگذار و یا نهاد توسعه ای که دارای اختیارات قانونی در بنادر خشک داشته باشد و بتواند آن را در چارچوپ استانداردهای جهانی و فراملی تنظیم کند.
در غیر این صورت چنین تغییرات کلیدی در سیاستهای کشورهای در حال توسعه به ویژه در کشورهایی که نگاههای بخشی بر آن حکمفرماست، کار بس دشواری خواهد بود.
با توسعه ادبیات جهانی تجارت، مفهوم بنادر خشک نیز از توجه به بنادر ملی به نگاه بین المللی در چارچوپ زنجیره جهانی تأمین کالا و دسترسی سریع، ایمن و ارزان محصولات به مشتریان تغییر یافته است. به طوری که در نهایت برای غلبه بر یکی از موانع تسهیل تجارت، کمیسیون اقتصادی و اجتماعی منطقه آسیا و پاسیفیک سازمان ملل (UN-SCAPE)، بنادر خشک را در مسیرهای تجارت بین المللی مکانیابی و با همکاری کشورهای ذیربط تحت عنوان توافقنامه بین دولتی بنادر خشک تعیین تکلیف نموده اند و به امضای 16 کشور درآمده است. در این سند بین المللی، بنادر خشک تعریف شده کشورمان با کارکرد بین المللی و فرامنطقه
ای و در راستای تقویت تجارت بین المللی، توسعه ترانزیت و توجه به زیرساخت های حملونقل چندوجهی شناسایی و تعریف شده اند.
در این سند فرودگاه بین المللی امام خمینی (ره)، ایستگاه ریلی مطهری، منطقه ویژه اقتصادی سلفچگان، منطقه ویژه اقتصادی سیرجان به عنوان بنادر خشک و منطقه آزاد صنعتی اروند، منطقه ویژه اقتصادی سهلان، منطقه ویژه اقتصادی سرخس، فرودگاه بین المللی شهید دستغیب و مرکز لجستیک زاهدان واجد صلاحیت درصورت احراز استانداردهای تعریف شده در تاریخ 7 نوامبر 2013 در اجلاس وزرای حمل و نقل آسیا به امضای وزیر راه و شهرسازی رسیده است. موضوعی که وزیر راه و شهرسازی کشورمان آن را گامی مؤثر در تدارک هر چه مطلوب تر زمینه همگرایی و هماهنگی و در نتیجه ارتقاء سطح فعالیت های حمل و نقل منطقه ای و
کریدورهای ترانزیتی می داند.
بدین ترتیب توجه به توافقنامه بین المللی یاد شده، مؤید این پیام مهم است که همزمان با تغییر و تحولات در شرایط کسب و کار جهانی، مفاهیم اقتصادی همچون بندر خشک نیز توسعه یافته و کارکردهای جامع و کاملتری به خود می گیرد. به عبارت دیگر جایگاه بنادر خشک از منظر محلی و ملی به کارکرد زنجیره تأمین و لجستیک بین المللی کالا ارتقاء یافته و برای موفقیت در آن باید تمامی الزامات و استانداردهای عملیاتی مورد توجه جدی قرار گیرد.
* یونس غربالی مقدم، نشریه بندر و دریا، سخن سردبیر، شماره 215، آذرماه 93