ضرورت بازنگری در قوانین بانکداری اسلامی
وبلاگ تین نیوز | بانكداری اسلامی، مهمترین یا حداقل بنامترین شاخصه عملیات اقتصاداسلامی محسوب میشود و بر همین اساس نیز پس از انقلاب شكوهمند اسلامی یكی از نخستین حوزههایی كه اسلامی كردن آن در دستور كار مدیران نظام جمهوری اسلامی قرار گرفت، نظام بانكی كشور بود. حالا بعد از سه دهه و برداشتن گامهای متعددی نمیتوان ادعا كرد، كه نظام بانكی ایران، كاملاً اسلامی شده است.
از اینرو با کامران ندری اقتصاددان و استاد دانشگاه به گفتوگو پرداختیم که در پی میآید.
مرزبندی بین بانکداری اسلامی و متعارف چگونه است؟
بانکداری اسلامی یک صنعتی نوپاست که تلاش میکند ربا را با آن تعریفی که در فقه اسلامی آمده است، از نظام بانکی حذف کند. مشکلی که الان وجود دارد در نظام بانکداری متعارف آن چیزی که ما می گوییم ربا، یعنی قرض در واقع عقودی است که با همه نیازهای جامعه مرتبط میباشد. چه نیاز سرمایه در گردش و چه نیاز سرمایهگذاری، برای هر نوع نیازی این عقود میتواند، مورد استفاده قرار بگیرد. حالا اگر بخواهیم در بانکداری اسلامی این عقود را حذف کنیم، باید برای تمام نیازهایی که در سطح جامعه برای تامین مالی وجود دارد،
جایگزینی را معرفی کنیم. از این جهت بانکداری بدون ربا تعریف شده است که به جای عقود قرضی که در بانکداری متعارف وجود دارد از عقودی که به اصطلاح گفته میشود عقود اسلامی بهعنوان جایگزین استفاده شود . اینکه تا چه اندازهای توانستهاند جایگزین آن عقودی که به تعریف فقها مصداق بارز ربا محسوب میشود، بشوند، مسالهای است که در واقع میتوان گفت مرزبندی بین بانکداری اسلامی و بانکداری متعارف را برای ما مشخص میکند.
علت فاصله گرفتن بانکها از بانکداری اسلامی را چه میدانید؟
آنهایی که طراح اولیه قانون بانکداری بدون ربا بودهاند، خودشان معتقد بودند که در نظام بانکی این. پیشنهادها و طرحهای اولیه، احتیاج به بازبینی و بازنگری دارد. به همین دلیل در قانون پیشبینی کرده بودند که بعد از 5 سال باید مجددا مورد بازبینی قرار بگیرد. حالا این بازبینی یعنی اینکه باید ببینند، آیا قانون به همه نیازها پاسخ میدهد یا نه؟ چون این بازبینی با گذشت 25 سال صورت نگرفته است و جای بحث هم دارد و از طرفی جامعه هم نیارهای خود را به نظام بانکی تحمیل میکند. میتوان گفت که تقریبا
بانکها از عملیات بانکداری بدون ربا فاصله گرفتند و این به کمکاری در زمینه بازنگری و تجدیدنظر در قوانین برمیگردد.
چرا از تجارب کشورهای موفق الگوبرداری نمیکنیم؟
فکر میکنم که این امر بیشتر ریشه فرهنگی هم داشته باشد. اما میتوانیم مانند کشور پاکستان عمل کنیم که در وهله نخست مانند کشور ایران بانکداری را اسلامی اعلام کردند، اما از سال 2004 یا 2005 به بعد تصمیم گرفتند، مانند کشور مالزی مسیر را تغییر دهند.
آیا در همایشهایی که برگزار میشود تجربههای کشورهای موفق مورد توجه قرار میگیرد؟
در همایشها تجربه کشورهای دیگر مرور میشود و خیلی هم مفید است. اما این که ما بخواهیم در واقع تغییر مسیر دهیم این یک اراده سیاسی، اقتصادی و اجتماعی لازم دارد. در این همایشها تجارب کشورهای مشابه و اسلامی مطرح و مشکلات هم آسیبشناسی میشود.