نقش مناطق آزاد در توسعه صادرات کالا
تین نیوز | نایب رییس کمیسیون اقتصادی یكی از بهترین ابزارها برای توسعه صادرات غیرنفتی را ایجاد مناطق آزاد صنعتی دانست و گفت: مناطق آزاد نقش بسزایی در زمینه توسعه صادرات کالا و جذب سرمایههای خارجی دارند.
نقش مناطق آزاد در توسعه صادرات کالا
روح الله بیگی نایب رییس کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی گفت:ایجاد مناطق آزاد، نخستین بار در كشورهای سوسیالیستی كه دارای اقتصاد بسته بودند، مورد توجه قرار گرفت، در واقع هدف پایه گذاران مناطق آزاد، آزمودن تئوری اقتصاد آزاد در بخش هایی از كشور بود كه مایه های پیشرفت در آن ها دیده می شد.
شکل گیری مناطق آزاد در ایران
از سال های 1330 به بعد به دلیل تهیه طرح هایی در جهت رونق اقتصادی كشور و افزایش تجارت خارجی، بنادر ایرانی در خلیج فارس مورد توجه قرار گرفت. اما بنادر ایران در آن زمان توانایی و امكانات لازم برای توسعه صادرات و واردات را نداشتند. سرانجام با اعتراض تجار ایرانی همراه با افزایش هزینه صادرات و واردات كالا، دولت مجبور شد توجه بیشتری را به تنوع بخشیدن به مبادی حمل و نقل كالا و بنادر معطوف كند و در تیرماه 1335 مدیر كل گمرك در رابطه با مشكلات ایجاد شده، به بندرعباس رفته و برای اولین بار از منطقه آزاد تجاری «دبی» در آن سوی خلیج فارس نام می برد كه چگونه از راه مبادله كالاهای
ایرانی با سایر نقاط جهان و بلعكس، از رونق و اعتبار برخوردار شده است.
وی شكل گیری مناطق آزاد تجاری در ایران را به پیشنهاد تئوری پردازان اقتصاد دولتی دانست و تصریح کرد:در ایران شكل گیری مناطق آزاد تجاری به پیشنهاد تئوری پردازان اقتصاد دولتی صورت گرفته تا گریزگاهی برای اقتصاد بسته دولتی باشد، که در سال های 1367 و 1368 ضربه پذیری اقتصاد كشور از صادرات نفتی، به طور محسوس مورد توجه قرار گرفت و آمارهای سال 1367 نشان می دهند كه صادرات نفتی ما در آن سال حدود 7 میلیارد دلار شد،در حالی كه همین درآمدهای ارزی در برخی از سال ها از 20 میلیارد دلار فراتر رفته است،بنابراین در برنامه اول، توسعه صادرات غیر نفتی به عنوان یك تصمیم قطعی مورد توجه قرار
گرفت.
توسعه صادرات غیرنفتی با بهبود مناطق آزاد
صادرات میتواند در تعمیق، سرعت و فراگیری توسعه درتمام ابعاد بخصوص بعد اقتصادی مؤثر باشد ، در این راستا صادرات غیرنفتی برای اقتصادهای نفتی مانند ایران از اهمیت ویژهای برخوردار است و باعث ایجاد تنوع در صادرات و رهایی از اقتصاد تکمحصولی خواهد شد که مناطق آزاد می توانند نقش بسزایی در این مورد ایفا کنند.
بیگی یكی از بهترین ابزارها برای توسعه صادرات غیر نفتی را ایجاد مناطق آزاد صنعتی دانست و ادامه داد: البته پس از پیروزی انقلاب اسلامی، لایحه واردات كالا با استفاده از معافیت گمركی به جزیره كیش در تاریخ 18 اسفند 1358 به تصویب شورای انقلاب رسید و در نهایت در سال 1368 براساس تبصره 19 قانون برنامه اول توسعه به دولت اجازه داده شد كه در سه نقطه مرزی كشور شامل كیش، قشم و چابهار اقدام به تاسیس منطقه آزاد تجاری نماید.
نایب رییس کمیسیون اقتصادی گفت:چگونگی اداره این مناطق در 7 شهریور 1372 به تایید مجلس شورای اسلامی رسید و در تاریخ 21 شهریور 1372 مورد تایید شورای نگهبان قرار گرفت.
اهداف مناطق آزاد
بررسی مناطق آزاد تجاری-صنعتی و مقایسه آن با اهداف تاسیس این مناطق در طول بیش از یك دهه در ایران، نشان می دهد كه برخی از اهداف مورد نظر در مناطق آزاد تحقق نیافته و مشكلاتی پیش آمده است.
وی در رابطه با اهداف ایجاد مناطق آزاد تاکید کرد:هدف از ایجاد مناطق آزاد و چگونگی اداره مناطق آزاد تجاری-صنعتی جمهوری اسلامی ایران مطابق ماده ۱ قانون،تسریع در انجام امور زیربنایی، عمران و آبادانی، رشد و توسعه اقتصادی، سرمایهگذاری و افزایش درآمد عمومی، ایجاد اشتغال سالم و مولد، تنظیم بازار کار و کالا، حضور فعال در بازارهای جهانی و منطقهای، تولید و صادرات کالاهای صنعتی و تبدیلی و ارائه خدمات عمومی در نظر گرفته شده است که به عبارتی منطقه آزاد، منطقه ای است در یک کشور که برای تسهیل و توسعه صادرات و جذب سرمایه های خارجی به وجود می آید .
نقش مناطق آزاد در صادرات کالا و جذب سرمایه
مناطق آزاد در راستای آزادسازی اقتصادی می توانند آثار مثبتی در جذب سرمایه های خارجی، انتقال تکنولوژی و مدیریت، و ایجاد بازارهای گسترده تر، جهت صادرات کشور و برقراری ارتباطات بیشتر با صنایع داخلی داشته باشد.
از آنجا که برقراری تعرفه های گمرکی، به طور مستقیم بر هزینه تولید کالاهای صادراتی تاثیر می گذارند، بنابراین در صورت افزایش هزینه ها، مزیت نسبی این کالاها نیز تنزل می یابد، پس می توان از طریق تاسیس مناطق آزاد، این نقیصه را رفع کرد و در واقع مزیت های نسبی کشور را آشکار نمود. در این شرایط دولت ها مناطق خاص را معین می کنند تا کالاهای واسطه ای مورد احتیاج آنها بدون پرداخت حقوق و عوارض گمرکی وارد، و پس از تولید به بازارهای جهانی ارائه گردند. این مناطق از طریق سرمایه گذاری های مشترک، زمینه های انتقال تکنولوژی مدیریت را، به داخل کشور فراهم کرده و باعث افزایش تولید داخلی
خواهند شد.
بیگی در خصوص نقش مناطق آزاد در زمینه صادرات کالا و جذب سرمایه های خارجی گفت:منطقه آزاد در زمینه صادرات کالا و جذب سرمایه های خارجی به طور کامل آزاد بوده و دولتها سعی می کنند با راه کارهای بسیار تسهیل کننده ای برای صادرات و جذب سرمایه های خارجی از طریق این مناطق، زمینه های مناسب را برای سرمایه گذاری و توسعه صادرات ، اشتغال و کسب درآمدهای ارزی فراهم کنند .
نایب رییس کمیسیون اقتصادی اهداف و انگیزه های ایجاد مناطق آزاد در ایران گفت: اهداف و انگیزه های ایجاد مناطق آزاد در ایران جالب توجه است اما عملكرد آن ها به دلیل نواقص ناشی از تطابق نداشتن ابزارها با راهبرد توسعه موفق نبوده است.
وی در ادامه تصریح کرد:اهداف و انگیزه های مناسب و جالبی باعث ایجاد مناطق آزاد شد اما به جهت عدم تطابق مناسب بین ابزارها و راهبردها، این اهداف بصورت مقبول محقق نشد.
بیگی بیان کرد:مهمترین فلسفه تاسیس مناطق آزاد در ایران در بدو تاسیس، توسعه منطقهای بوده است، به همین دلیل مناطق آزاد بعضا در محرومترین نقاط جغرافیایی كشور جانمایی شدهاند كه منظور از محرومیت نبود.
شرایط زیرساخت های مناطق آزاد کشور
امکانات اولیه و زیربنائی اسکله، فرودگاه، تاسیسات بندری و شبکه های حمل و نقل، آب و برق و... در مناطق آزاد به اندازه کافی وجود ندارد، و تامین این امکانات جزء شرایط لازم و ضروری کارکرد موفقیت آمیز مناطق آزاد کشور به شمار می روند. همچنین وجود شرایطی مانند نرخ دستمزدها و اجاره زمین بالا، نسبت به سایر مناطق، و عدم وجود صادرات از مناطق، نشان دهنده عدم وجود مزیت های نسبی لازم جهت جذب سرمایه های خارجی است. بدین ترتیب با اصلاح این شرایط نامناسب و به وجود آمدن این امکانات زیربنائی لازم به لحاظ اقتصادی، می توان گفت که موانع اصلی مرتفع شده اند.
نایب رییس کمیسیون اقتصادی در رابطه با زیرساخت های مناطق آزاد گفت:فقدان تاسیسات زیربنایی، زیرساختی و انرژی در منطقه،سطح بسیار پایین استانداردهای زندگی،زیست محیطی و بهداشتی،فقدان نیروهای تحصیل كرده و ماهر در منطقه ،دوری از شهرهای بزرگ ،اقتصاد محلی ضعیف و درونگرا و ظهور و بروز پدیدههایی همچون قاچاق زیرساختهای لازم و ضروری در مناطق آزاد هستند ،که باید بهبود یابند.
وی در ادامه سیاست دولت را در این خصوص بیان کرد:سیاست دولت برای ایجاد زیرساختها در مناطق آزاد از محل درآمدهای پس از افتتاح و شروع به كار آنها بوده است، این درحالی است كه تجربه مناطق آزاد موفق جهان نشان می دهد که ایجاد زیر ساختها قبل از ایجاد منطقه آزاد بسیار ضروری است.
در جهت تحقق ایجاد مناطق آزاد با شرایط مطلوب باید اعمال زیر انجام شود:
1. استفاده مناسب از مدیران شایسته ، کارا ،توانمند و با برنامه
2. توجه به ضرورت بهبود مستمر و به روزرسانی مدوام شرایط رقابت جهانی
3. اجرا شدن یا اجرای درست قوانین ناظر بر نحوه تعامل ادارات دولتی و نهادهای مستقر در مناطق با سازمان ها
4.رفع ابهام در مواردی که قانون مناطق آزاد با سایر قوانین عمومی کشوری تناقض دارد
5.تفسیرهای غیرسلیقه ای از قوانین و مقررات مصوب مرتبط با حقوق مناطق آزاد
6.تدوین راهبرد مشخص و اتخاذ سیاست ها برای تأمین آن در مناطق
7.رفع ابهام در جایگاه نهاد های صنفی و مدنی در فرایند های تصمیم گیری و نظارتی
8.ارائه خدمات قضایی متناسب با مقتضیات و ویژگی های خاص مناطق آزاد
9. ایجاد هماهنگی قوانین مناطق آزاد کشور با قوانین بین المللی
10. برطرف کردن نارسایی های قانونی در ایجاد محدودیت در حوزهء گردشگری
11.کار آمد کردن قوانین فعالیت های بانک و بیمه
12. تعریف جایگاه بالفعل در بودجهء عمومی و برنامه های توسعهء کشور
13. ایجاد زیرساختهای لازم برای موفقیت مناطق آزاد
14. ایجاد مکانیسم مناسب در جهت عارضه یابی از قوانین و شرایط و ارائه پیشنهاد در قالب لایحه به مجلس در جهت تغییر یا تدوین قوانین لازم