کاستیهای تولید محوری در ایران
وبلاگ تین نیوز، فرشاد مومنی | از زاویه نظام تصیمگیری در كشورهای در حال توسعه با یك جابجایی اجمالی روبهرو هستیم كه این اقدام پر از هزینه و خسارت است. جابجایی اجمالی برگرفته از همه تجربههای موفق توسعه و عبارت از فرآیندهای تصمیمگیری یك پروسه كند و طولانی و همراه با ریزبینی تا مرز كوچكترین جزئیات است.
در ارتباط با تصمیماتی كه در چنین فرآیندی گرفته میشود باید گفت: این فرآیند وقتی به مرحله اجرا میرسد، دقیق و كارآمد است اما در كشورهای توسعه یافته شاهد عكس این روند هستیم، یعنی فرآیند تصمیم و تخصیص منابع بسیار سریع و فوری است اما زمانی كه میخواهد به مرحله اجرا برسد یك فرآیند كند و پرهزینه را شاهد هستیم. چون توسعه مساله بسیار پیچیدهای است و در این زمینه اتفاق نظر وجود دارد، بنابراین با رویكردهای سطحی، كوته نگرانه و غیره نمیشود سراغ حل و فصل توسعه و توسعه نیافتگی رفت زیرا بسیاری از نظریه پردازان توسعه مساله بهره وری را معادل توسعه میدانند.
به اعتبار كاركردهای پنجگانه بهره وری كه شامل ارتقا توان رقابت اقتصاد ملی، افزایش رفاه، پایدارسازی نظام ملی، ارتقا كیفیت محصولات و زندگی و از همه مهمتر بازی اقتصادی مبتنی بر بهره وری از حالت بازی با جمع صفر تبدیل به بازی برد - برد میشود، الگوهای ستیز برای تعامل اجتماعی را با الگوهای همكاری جایگزین میكند. گرچه بهره وری به مثابه توسعه در نظر گرفته میشود، اما فراموش نكنیم كه بنیان اصلی توسعه نیافتگی این است كه ما با پدیدههایی به عنوان بنیه تولیدی ضعیف و بهره وری اندك روبهرو هستیم. بسیاری از نظریه پردازان توسعه مساله بهرهوری را معادل توسعه
میگیرند، اساس ماجرای توسعه نیافتگی در ایران به این موضوع برمیگردد كه ما به جای نهادهای با كیفیت با نهادهای كج كاركرد، مواجهیم و یك غفلت ملی درباره مساله فناوری هم در عرصه اندیشهورزی و هم در عرصه سیاستگذاری وجود دارد.
در بازه زمانی سالهای ۸۴ تا ۹۱ ما با آخرین شوك نفتی روبهرو بودیم، به طوری كه در مجموع نرخ رشد تورم و نرخ رشد بیكاری در ایران در ماههای آخر دولت قبل دو برابر نرخ تورم و بیكاری با ماههای اول همان دولت شد. وقتی در سطح نظری گفته میشود كه راه نجات برای برون رفت از شرایط ركود تورمی بازگشت به دو عارضهای كه دور باطل توسعه نیافتگی را رقم میزند و قطعا مقدمه اصلی این مساله تولید محوری است.
تولید محوری در ایران به دلیل نهادی با كاستیهای جدی روبهرو است به طوری كه ساختار نهادی ایران در شرایط كنونی علیه تولید آرایش پیدا كرده است. چون ركود تورمی تبدیل به دور باطل شده یك گروههای پرنفوذ ذینفع هم پیدا شدند كه بر خلاف مسائل مربوط به تمامیت ارضی كشور و آینده توسعه كشور مصلحت آنها این است كه همین نهادهای كج كاركرد، به فعالیت خودشان ادامه دهند و اینها این توانایی را پیدا كرده اند كه به جای واقعیت یك سازههای ذهنی را دنبال كنند و از میان این سازههای ذهنی آن چیزی بیرون میآید كه گویی نظام تصمیمگیری كشور هم عملا تن داده به وضعیت مشوق رانت و
ربا و فساد و علیه تولید آرایش پیدا كرده است.