◄ آزادراه تبریز–زنجان در مسیر احیای کریدور شمال غرب
آزادراه تبریز–زنجان یکی از مهم ترین محورهای ارتباطی شمال غرب کشور و بخشی از کریدور تهران–بازرگان به شمار می رود؛ مسیری که علاوه بر اتصال استان های آذربایجان شرقی و زنجان به شبکه آزادراهی کشور، بخش مهمی از ترافیک ترانزیتی و جابه جایی بار میان مرکز کشور، شمال غرب و مرزهای بازرگان را بر عهده دارد.
عملیات بهسازی ۲۰۰ کیلومتر از آزادراه تبریز–زنجان، به عنوان بخشی از کریدور شمال غرب کشور، در حالی با محوریت سازمان راهداری و حمل ونقل جاده ای ادامه دارد که فرسودگی گسترده رویه آسفالتی، کاهش کیفیت تردد و تأخیر چندساله در اجرای روکش، این محور ترانزیتی را به یکی از پروژه های اولویت دار طرح بهسازی کریدورهای ده گانه تبدیل کرده است.
به گزارش سرویس جاده ای تین نیوز، آزادراه تبریز–زنجان یکی از مهم ترین محورهای ارتباطی شمال غرب کشور و بخشی از کریدور تهران–بازرگان به شمار می رود؛ مسیری که علاوه بر اتصال استان های آذربایجان شرقی و زنجان به شبکه آزادراهی کشور، بخش مهمی از ترافیک ترانزیتی و جابه جایی بار میان مرکز کشور، شمال غرب و مرزهای بازرگان را بر عهده دارد.
اهمیت این محور باعث شده است بهسازی آن در چارچوب برنامه گسترده سازمان راهداری برای ارتقای وضعیت کریدورهای اصلی کشور دنبال شود. در این طرح، کریدورهای ده گانه به عنوان شریان های اصلی حمل ونقل جاده ای، در اولویت عملیات نگهداری، روکش آسفالت، رفع نقاط بحرانی و ارتقای ایمنی قرار گرفته اند.
آزادراه پس از چند سال به سازمان راهداری واگذار شد
به گفته سعید جغتایی، سرپرست امور راه و ترابری و مدیریت عمران شهری و روستایی سازمان برنامه و بودجه کشور، واگذاری آزادراه تبریز–زنجان به دولت و سازمان راهداری و حمل ونقل جاده ای، یکی از تصمیم های مهم و اثرگذار دولت بوده است.
براساس گزارش های منتشرشده، این آزادراه پس از چند سال بهره برداری و در شرایطی که بخش هایی از رویه آن با خرابی های شدید مواجه شده بود، برای اجرای عملیات اضطراری و ضربتی به سازمان راهداری تحویل شد. ارزیابی های انجام شده نشان می دهد حدود ۲۰۰ کیلومتر از مسیر نیازمند عملیات جدی بهسازی، لکه گیری و روکش آسفالت است.
جغتایی در جریان بازدید از روند اجرای پروژه اعلام کرده است که برای بهسازی این محور، سه هزار میلیارد تومان اعتبار اختصاص یافته و تاکنون حدود نیمی از این اعتبار تأمین و به پیمانکاران پرداخت شده است. وی همچنین تأکید کرده است که مشکل مالی برای اجرای طرح وجود ندارد و در صورت استمرار روند فعلی، عملیات اصلاح و ترمیم رویه آسفالت تا پایان مهرماه امسال به اتمام خواهد رسید.
پس از پایان عملیات بهسازی، نگهداری آزادراه به بخش خصوصی واگذار خواهد شد. بر این اساس، بخش های دارای خرابی شدید از محل اعتبارات دولتی اصلاح می شود و رفع نواقص و خرابی های جزئی تر پس از واگذاری، از طریق سازوکار بهره برداری و دریافت عوارض دنبال خواهد شد.
تقسیم کار میان دو استان
بخشی از آزادراه تبریز–زنجان در محدوده استان آذربایجان شرقی و بخش دیگر در استان زنجان قرار دارد؛ از همین رو اجرای پروژه نیازمند هماهنگی میان سازمان راهداری و ادارات کل راهداری و حمل ونقل جاده ای دو استان است.
براساس اظهارات مسئولان، حدود ۱۹۲ کیلومتر از مسیر در حوزه آذربایجان شرقی قرار دارد و حدود ۹۰ کیلومتر نیز در محدوده استان زنجان است. با وجود تفاوت در آمارهای منتشرشده درباره طول کل آزادراه، آنچه در برنامه اجرایی فعلی مورد تأکید قرار گرفته، بهسازی ۲۰۰ کیلومتر از مسیر در دو استان است.
در آخرین گزارش های مربوط به روند اجرا، ۱۲ گروه اجرایی شامل پنج گروه پیمانکاری در استان زنجان و هفت گروه در آذربایجان شرقی در حال فعالیت هستند. سازمان راهداری اعلام کرده است که این تعداد در ادامه ممکن است به ۱۴ گروه افزایش یابد.
در آذربایجان شرقی نیز مدیرکل راهداری و حمل ونقل جاده ای استان از افزایش تعداد اکیپ های اجرایی از ۶ به ۸ گروه خبر داده است. این اکیپ ها در مقاطع مختلف آزادراه، از نقطه صفر تا محدوده ۱۹۲ کیلومتری، مشغول اجرای عملیات لکه گیری، اصلاح خرابی ها و روکش آسفالت هستند.
تفاوت میان آمار اعلام شده درباره تعداد اکیپ ها، می تواند ناشی از تفاوت در زمان گزارش، تفکیک گروه های پیمانکاری و اکیپ های عملیاتی یا تغییرات مرحله ای در سازماندهی پروژه باشد. با این حال، روند کلی نشان می دهد که سازمان راهداری برای شتاب بخشی به اجرای طرح، تعداد جبهه های کاری را افزایش داده است.
اجرای روکش در مقاطع بحرانی
مدیرکل راهداری و حمل ونقل جاده ای آذربایجان شرقی اعلام کرده است که در بخشی از این طرح، ۱۵ کیلومتر روکش آسفالت دولایه و ۱۰ کیلومتر روکش تک لایه اجرا می شود. برای انجام این عملیات نیز حدود ۶۰ هزار تن آسفالت مورد استفاده قرار گرفته است.
در برخی گزارش های جدیدتر، میزان روکش اجراشده در کل محور بیش از ۵۰ کیلومتر اعلام شده است. هدف گذاری انجام شده این است که مجموع عملیات روکش و بهسازی تا پایان مهرماه به ۲۰۰ کیلومتر برسد.
عملیات اجرایی شامل لکه گیری، اصلاح خرابی های شدید، روکش آسفالت در مقاطع اولویت دار و ارتقای شرایط ایمنی مسیر است. به گفته مسئولان راهداری، افزایش ایمنی تردد، بهبود کیفیت سطح راه، کاهش استهلاک خودروها و افزایش عمر مفید روسازی از مهم ترین اهداف اجرای این پروژه است.
جایگاه آزادراه در طرح کریدورهای ده گانه
طرح بهسازی کریدورهای ده گانه، برنامه ای ملی برای تمرکز منابع و ظرفیت های اجرایی بر محورهای اصلی حمل ونقل کشور است. در این طرح، بهسازی مسیرهای پرتردد و ترانزیتی، صرفاً به اجرای روکش آسفالت محدود نمی شود؛ بلکه مجموعه ای از اقدامات شامل رفع نقاط پرخطر، اصلاح روسازی، افزایش ایمنی، نگهداری مستمر و ارتقای سطح خدمت راه ها را دربرمی گیرد.
براساس گزارش های اعلام شده از سوی سازمان راهداری، در سال گذشته حدود ۶ هزار کیلومتر از شبکه شریانی کشور بهسازی شده و قراردادهای فعال برای روکش و بهسازی بیش از ۶ هزار و ۴۰۰ کیلومتر از محورهای کریدوری در دست اجرا بوده است. ارزش قراردادهای عمرانی مرتبط با کریدورها نیز بیش از ۲۸ هزار میلیارد تومان اعلام شده است.
در چنین چارچوبی، آزادراه تبریز–زنجان به دلیل قرار گرفتن در مسیر کریدور شمال غرب، حجم بالای تردد کامیون ها و نقش آن در ارتباط با مرز بازرگان، از اهمیت بیشتری نسبت به یک پروژه معمول روکش آسفالت برخوردار است. هرگونه اختلال یا کاهش ظرفیت در این مسیر می تواند بر زمان سفر، هزینه حمل ونقل، ایمنی تردد و جریان ترانزیت منطقه اثر بگذارد.
چالش اصلی؛ نگهداری پس از بهسازی
اگرچه اجرای عملیات روکش می تواند در کوتاه مدت کیفیت تردد را بهبود دهد، اما مسئله اصلی برای این آزادراه، تضمین نگهداری مستمر پس از پایان پروژه است.
تجربه سال های گذشته نشان داده است که تأخیر در اجرای روکش و نگهداری دوره ای، موجب انباشته شدن خرابی ها و تبدیل آسیب های موضعی به خرابی های گسترده می شود. در آزادراهی که بار ترافیک سنگین و ترانزیتی را تحمل می کند، فاصله میان دوره های روکش باید براساس حجم تردد، بار محوری وسایل نقلیه و شرایط اقلیمی تعیین شود؛ در غیر این صورت، عملیات بهسازی پس از مدت کوتاهی دوباره با هزینه های سنگین مواجه خواهد شد.
واگذاری آزادراه به بخش خصوصی پس از پایان عملیات فعلی، می تواند زمینه تأمین مالی نگهداری را فراهم کند؛ اما موفقیت این مدل به نظارت دقیق بر کیفیت خدمات، شفافیت در هزینه کرد درآمدهای عوارضی و الزام بهره بردار به اجرای برنامه منظم نگهداری وابسته است.
همچنین ضروری است پیش از واگذاری، وضعیت فنی مسیر، میزان خرابی های باقی مانده، نقاط حادثه خیز و تعهدات بهره بردار به صورت شفاف ثبت و اعلام شود. در غیر این صورت، احتمال آن وجود دارد که بخش هایی از خرابی های فعلی از مرحله بهسازی دولتی خارج بماند و در دوره بهره برداری نیز به موقع اصلاح نشود.
آزمون یک پروژه ملی برای راهداری
بهسازی آزادراه تبریز–زنجان را می توان یکی از آزمون های مهم سازمان راهداری در اجرای سیاست جدید نگهداری کریدورهای اصلی کشور دانست. این پروژه از یک سو به دلیل حجم خرابی ها و گستره ۲۰۰ کیلومتری، نیازمند مدیریت هم زمان چندین جبهه کاری است و از سوی دیگر، به دلیل قرار گرفتن در مسیر ترانزیتی، باید بدون ایجاد اختلال جدی در جریان تردد اجرا شود.
افزایش تعداد اکیپ ها در دو استان، تأمین اعتبار، استفاده از روکش های تک لایه و دولایه و تعیین زمان بندی تا پایان مهرماه، نشان می دهد پروژه وارد مرحله اجرایی جدی شده است. با این حال، ارزیابی نهایی آن باید براساس میزان تحقق واقعی هدف ۲۰۰ کیلومتر، کیفیت روکش اجراشده، کاهش خرابی های بحرانی و تعیین تکلیف بخش های باقی مانده انجام شود.
در صورت تکمیل عملیات طبق برنامه و انتقال مسئولیت نگهداری به بهره بردار توانمند، آزادراه تبریز–زنجان می تواند دوباره به سطح قابل قبول تری از خدمت بازگردد. اما اگر نگهداری پس از بهسازی به شکل مستمر و مبتنی بر شاخص های فنی انجام نشود، هزینه های فعلی تنها بخشی از منابع مورد نیاز برای حفظ این شریان اقتصادی خواهد بود.
سازمان راهداری و حمل ونقل جاده ای با تحویل گرفتن آزادراه تبریز–زنجان، اجرای عملیات بهسازی ۲۰۰ کیلومتر از مسیر، افزایش اکیپ های اجرایی در آذربایجان شرقی و زنجان و تأمین اعتبار سه هزار میلیارد تومانی، اقدامات اصلی مرحله نخست این پروژه را دنبال می کند.
این اقدامات در چارچوب طرح بهسازی کریدورهای ده گانه، به ویژه کریدور شمال غرب، قابل ارزیابی است. اکنون مهم ترین مطالبه، تکمیل عملیات تا پایان مهرماه، ارائه گزارش دقیق از میزان پیشرفت در هر استان و تضمین نگهداری مستمر آزادراه پس از واگذاری به بخش خصوصی است.
