◄ حمل و نقل در آیات قرآن / بخش دوم

​وبلاگ تین نیوز، امیر جعفرپور | بالادستی ترین سند جامعه انسانی و كشور ما كلام خداوند، قرآن عظیم است. قرآن كریم در سوره های مختلف به اهمیت حمل ونقل اعم از تجهیزات و زیرساختهای حمل ونقل اشاره نموده و در آیه های متعدد به اهمیت مدیریت و هدایت امور تاكید نموده است.
بخش نخست آموزه‌های قران کریم در مورد حمل و نقل شنبه 17 خرداد منتشر شد. بخش دوم مطلب که برگرفته از تحقیق شخصی و مطالبی از دکتر علی احمدی است در زیر می‌‌آید:​
 
1-    آیه 15 سوره نحل: وَأَلْقَى فِی الْأَرْضِ رَوَاسِی أَنْ تَمِیدَ بِكُمْ وَأَنْهَارًا وَسُبُلًا لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ
 
ترجمه: «و در زمین، کوه‌های ثابت و محکمی افکند تا لرزش آن را نسبت به شما بگیرد؛ و نهرها و راه‌هایی ایجاد کرد، تا هدایت شوید».
 
تفسیر المیزان: خدا راه‌هائى به سوى هدف هدایتى که از شما امید مى‌رود قرار داد و این راه‌ها بعضى طبیعى است مانند مسافت‌هائى که میان دو سرزمین قرار داشته، آن دو را به هم وصل مى‌کند، بدون اینکه حائل و مانعى آن را قطع کرده باشد، مانند زمین هموارى که میان دو کوه قرار دارد و بعضى دیگر مصنوعى است، مانند آن راهى که در اثر رفت و آمد بسیار، خود به خود به وجود مى‌آید و یا جاده هائى که آدمى به دست خود درست مى‌کند. از ظاهر سیاق چنین بر مى‌آید که مقصود از (سبل) عموم راه‌هاست، که هر دو قسم راه را شامل مى‌شود و هیچ مانعى ندارد که آن راه‌هائى که مصنوع بشر است نیز به خدا نسبت داده شود، زیرا مى‌بینیم که در همین آیات، نهرها و علامت‌ها را هم به خدا نسبت داده، با اینکه غالبا نهر و علامت را بشر درست مى‌کند.جهتش هم این است که همه اینها هر چه باشد آثار مجعولات خداى تعالى است، خداست که آنها را خلق کرده و داراى اثر قرار داده، البته جعل در مثالهاى مذکور جعل با واسطه است یعنى خدا خلق کرده اما با دست بشر.

2-    آیه 53 سوره طه: الَّذِی جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ مَهْدًا وَسَلَكَ لَكُمْ فِیهَا سُبُلًا وَأَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجْنَا بِهِ أَزْوَاجًا مِنْ نَبَاتٍ شَتَّى
 
ترجمه: «همان خداوندی که زمین را برای شما محل آسایش قرار داد؛ و راه‌هایی در آن ایجاد کرد؛ و از آسمان، آبی فرستاد! که با آن، انواع گوناگون گیاهان را (از خاک تیره) برآوردیم».
 
تفسیر المیزان: خداى سبحان آدمیان را چون کودکى که در گهواره‌اش مى‌گذراند و براى زندگى دنیا پرورشش مى‌دهند، در گهواره زمین قرار داد تا او را براى زندگى شریف تر و رقاء یافته‌اى به نام آخرت تربیت کند. و نیز براى انسان در روى زمین راه ها و جاده‌هایى قرار داد تا از این جاده ها منتقل شود به اینکهبین او و هدفش که براى آن هدف خلق شده و عبارت است از تقرب به خداى تعالى و دخول در حظیره کرامت، راهى است که باید آن را بپیماید، همانطور که براى رسیدن به مقاصد دنیا باید راه‌ها و جاده هایى طى کند.

3-    آیه 77 سوره طه: وَلَقَدْ أَوْحَینَا إِلَى مُوسَى أَنْ أَسْرِ بِعِبَادِی فَاضْرِبْ لَهُمْ طَرِیقًا فِی الْبَحْرِ یبَسًا لَا تَخَافُ دَرَكًا وَلَا تَخْشَى
 
ترجمه: «ما به موسی وحی فرستادیم که: شبانه بندگانم را (از مصر) با خود ببر؛ و برای آنها راهی خشک در دریا بگشا؛ که نه از تعقیب (فرعونیان) خواهی ترسید و نه از غرق شدن در دریا!»
 
توضیح: راه‌ها و مسیرها باید به گونه‌ای طراحی و اجرا شوند که نه تنها مایه‌ چیره شدن طواغیت بر مستضعفین نباشند بلکه باید عاملی بر رفع این استیلا و استقرار عدالت تلقی گردند.

4-    آیه 31 سوره انبیاء: وَجَعَلْنَا فِی الْأَرْضِ رَوَاسِی أَنْ تَمِیدَ بِهِمْ وَجَعَلْنَا فِیهَا فِجَاجًا سُبُلًا لَعَلَّهُمْ یهْتَدُونَ
 
ترجمه: «و در زمین، کوه‌های ثابت و پابرجایی قرار دادیم، مبادا آنها را بلرزاند! و در آن، دره‌ها و راه‌هایی قرار دادیم تا هدایت شوند».
 
تفسیر نمونه: در لابـلاى ایـن کوه‌هاى عظیم، دره ها و راه‌هایى قرار دادیم، تا آنها هدایت شوند و به مقصد برسند.

5-    آیه 10 سوره زخرف: الَّذِی جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ مَهْدًا وَجَعَلَ لَكُمْ فِیهَا سُبُلًا لَعَلَّكُمْ تَهْتَدُونَ
 
ترجمه: «همان کسی که زمین را محل آرامش شما قرار داد و برای شما در آن راه‌هایی آفرید باشد، که هدایت شوید (و به مقصد برسید)».
 
تفسیر المیزان: خدا آن کسى است که زمین را براى شما طورى آفرید که در دامن آن پرورش یابید، آن طـور که اطفال در گهواره تربیت شده و نشو و نما مى‌کنند و برایتان در زمین راه ها و بـزرگـراه‌هایـى درسـت کـرد تـا به وسیله آنها به سوى مقاصد خود راه یافته و هدایت شوید.
 
تفسیر نمونه: تقریبا سراسر خشکیها را چین خوردگی‌هاى بسیار فراگرفته و کوه‌ها و تـپـه‌هاى مـخـتـلف آن را پـوشـانـده اسـت و جـالب ایـنـکـه در مـیـان بـزرگترین سلسله جـبال دنیا غالبا بریدگی‌هایى وجود دارد که انسان مى‌تواند راه خود را از میان آنها پیدا کـنـد و کـمـتـر اتـفـاق مى‌افـتـد کـه ایـن کوه‌ها به کلى مایه جدائى بخشهاى مختلف زمین گردند و این یکى از اسرار نظام آفرینش و از مواهب الهى بر بندگان است. از ایـن گـذشته بسیارى از قسمتهاى زمین بوسیله راه‌هاى دریائى به یکدیگر مربوط مى‌شوند که این خود نیز در عمومیت مفهوم آیه وارد است.

6-    آیه 9 سوره الروم: أَوَلَمْ یسِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَینْظُرُوا كَیفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَانُوا أَشَدَّ مِنْهُمْ قُوَّةً وَأَثَارُوا الْأَرْضَ وَعَمَرُوهَا أَكْثَرَ مِمَّا عَمَرُوهَا وَجَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَینَاتِ فَمَا كَانَ اللَّهُ لِیظْلِمَهُمْ وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ یظْلِمُونَ
 
ترجمه: «آیا در زمین گردش نکردند تا ببینند عاقبت کسانی که قبل از آنان بودند چگونه بود؟! آنها نیرومندتر از اینان بودند، و زمین را (برای زراعت و آبادی) بیش از اینان دگرگون ساختند و آباد کردند، و پیامبرانشان با دلایل روشن به سراغشان آمدند (اما آنها انکار کردند و کیفر خود را دیدند)؛ خداوند هرگز به آنان ستم نکرد، آنها به خودشان ستم می‌کردند». عبرت گرفتن از سرنوشت قوم‌های گذشته از مفاهیمی است که مومنان در سیر و سفر در مناطق مختلف زمین برداشت می‌کنند.

7-    آیات 19 و 20 سوره نوح: وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ بِسَاطًا (19) لِتَسْلُكُوا مِنْهَا سُبُلًا فِجَاجًا (20)
 
ترجمه: « خداوند زمین را برای شما فرش گسترده‌ای قرار داد تا از راه‌های وسیع و دره‌های آن بگذرید (و به هر جا می‌خواهید بروید)».
 
تفسیر نمونه: نـه تـنـهـا زمین‌های هموار هم‌چون فرش گسترده‌اى است، بلکه کوه‌ها به خاطر دره و شکافهائى که در لابلاى آن وجود دارد و قابل عبور است نیز بساط گسترده‌اى مى‌باشد، (هدف این است که از راههاى وسیع و درههائى که در این زمین قرار دارد بگذرید و به هر نقطه‌اى که مى‌خواهید بروید).

8-    آیه 18 سوره توبه: إِنَّمَا یعْمُرُ مَسَاجِدَ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَالْیوْمِ الْآخِرِ وَأَقَامَ الصَّلَاةَ وَآتَى الزَّكَاةَ وَلَمْ یخْشَ إِلَّا اللَّهَ فَعَسَى أُولَئِكَ أَنْ یكُونُوا مِنَ الْمُهْتَدِینَ
 
ترجمه: «مساجد خدا را تنها کسی آباد می‌کند که ایمان به خدا و روز قیامت آورده و نماز را برپا دارد و زکات را بپردازد و جز از خدا نترسد؛ امید است چنین گروهی از هدایت‌یافتگان باشند(18)».
 
تفسیر نمونه: عمران مسجد در صلاحیت همه کس نیست. آیه شرایط آباد کنندگان مساجد و کانون‌هاى پرستش و عبادت را ذکر مى‌کند و براى آنها پنج شرط مهم بیان مى‌دارد : تنها کسانى مساجد خدا را آباد مى‌سازند که ایمان به خدا و روز رستاخیز دارند. این اشاره به شرط اول و دوم است، که جنبه اعتقادى و زیر بنائى دارد و تا آن نباشد هیچ عمل پاک و شایسته و خالصى از انسان سر نمى‌زند، بلکه اگر ظاهرا هم شایسته باشد، در باطن آلوده به انواع غرض‌هاى ناپاک خواهد بود. بعد به شرطهاى سوم و چهارم اشاره کرده و مى‌گوید: و نماز را بر پا دارد و زکات را بدهد. یعنى ایمانش به خدا و روز رستاخیز تنها در مرحله ادعا نباشد، بلکه با اعمال پاکش آن را تایید کند، هم پیوندش با خدا محکم باشد و نماز را به درستى انجام دهد و هم پیوندش با خلق خدا و زکوة را بپردازد. سرانجام به آخرین شرط اشاره کرده و مى‌گوید و جز از خدا نترسد. قلبش مملو از عشق به خدا است و تنها احساس مسئولیت در برابر فرمان او مى‌کند، بندگان ضعیف را کوچکتر از آن مى‌شمرد که بتوانند در سرنوشت او و جامعه او و آینده او و پیروزى و پیشرفت او و بالاخره در آبادى کانون عبادت او، تاءثیرى داشته باشند. در پایان اضافه مى‌کند این گروه که داراى چنین صفاتى هستند ممکن است هدایت شوند و به هدف خود برسند و در عمران و آبادى مساجد خدا بکوشند و از نتایج بزرگ آن بهره مند شوند. اسلام همه جا عمل صالح را میوه درخت ایمان مى‌شمرد، عمل همیشه پرتوى از نیات و عقاید آدمى است و همیشه شکل و رنگ آنرا به خود مى‌گیرد. نیتهاى ناپاک ممکن نیست عمل پاکى به وجود آورد و محصول مفیدى از خود نشان دهد، چه اینکه عمل باز تاب نیت است.
 
توضیح: آن‌چه از تفاسیر شریف به ویژه نکات ارزشمند فوق قابل جمع‌بندی است لزوم بنای مسجد در مسیرهای مسلمانان است حتی اگر در سرزمین غیرمسلمانان باشد و هم‌چنین هزینه‌ی بنا و نگه‌داری آن نیز نباید توسط مشرکین باشد. در مقابل نیز عابرین مسلمان وظیفه دارند آباد و زنده بودن مساجد بین راهی را با حضور و اقامه نماز در آن‌ها حفاظت نمایند.

8-    آیه 61 سوره هود: اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَیرُهُ هُوَ أَنْشَأَكُمْ مِنَ الْأَرْضِ وَاسْتَعْمَرَكُمْ فِیهَا
 
ترجمه: «خدا را پرستش کنید، که معبودی جز او برای شما نیست! اوست که شما را از زمین آفرید و آبادی آن را به شما واگذاشت!»
 
تفسیر المیزان: او کسى است که شما را از زمین آفرید. پس از اشاره به نعمت آفرینش، نعمتهاى دیگرى را که در زمین قرار داده به این انسانهاى سـرکـش یادآورى مى‌کند: او کسى است که عمران و آبادى زمین را به شما سپرد و قدرت و وسائل آن را در اختیارتان قرار داد.
 
توضیح: از این آیه بر می‌آید انسان به عنوان خلیفه‌ی الهی از طریق وسایلی که خداوند در اختیارش نهاده، وظیفه آباد نمودن زمین را بر عهده دارد و راه‌ها وسیله و مصداق آبادی و عمران زمین می‌باشند.