◄ از چارتر تا سیستمی؛ حقوق مسافران در شرایط لغو پرواز چگونه تغییر می‌ کند؟

اگر پروازتان لغو شد، اولین سوالی که باید از خود بپرسید این است: «آیا بلیت من سیستمی است یا چارتر؟» پاسخ به این سوال، تعیین کننده سرنوشت وجه پرداختی و نحوه دریافت خدمات جبرانی شماست. با توجه به تفاوت های اساسی در زنجیره مسئولیت میان ایرلاین ها و آژانس های مسافرتی، دانستن حقوق قانونی در این دو حالت، مرز میان دریافت حق خود و از دست دادن آن در شرایط اضطراری است. در این گزارش  ابعاد حقوقی لغو پرواز در شرایط عادی و فورس ماژور را بررسی می کنیم.

چارچوب بین المللی و مرز حقوقی مسافر در شرایط فورس ماژور

به گزارش تین نیوز، در سطح بین المللی، «کنوانسیون مونترال» و مقررات حمایتی مانند "EC 261/2004" اروپا به عنوان استانداردهای طلایی دفاع از حقوق مسافر شناخته می شوند. بر اساس این قوانین، لغو پرواز به دلیل شرایط اضطراری نظیر حملات نظامی، شرایط حاد جوی یا بسته شدن حریم هوایی توسط نهادهای امنیتی، در ردیف «شرایط فوق العاده» (فورس ماژور) قرار می گیرد. در این وضعیت، اگرچه شرکت های هواپیمایی از پرداخت خسارت های تنبیهی و جریمه های نقدی اضافی معاف هستند، اما این امر به هیچ عنوان آن ها را از مسئولیت بازگرداندن کامل وجه بلیت یا انتقال مسافران به مقصد از طریق مسیرهای جایگزین معاف نمی کند.

تقابل بلیت های سیستمی و چارتر در زمان لغو پرواز

نوع بلیت، مشخص کننده اصلی طرف قرارداد و مسئول مستقیم پاسخگویی به مسافر است. در بلیت های سیستمی، مسافر رابطه حقوقی مستقیمی با ایرلاین دارد و فرآیند استرداد وجه یا رزرو پرواز جایگزین بدون واسطه انجام می شود. در مقابل، در بلیت های چارتر قرارداد اصلی میان مسافر و «چارترکننده» (آژانس مسافرتی) منعقد شده و ایرلاین تنها مجری عملیات پرواز است. این تفکیک ساختاری در زمان لغو پرواز اهمیت زیادی پیدا می کند؛ چرا که مسئولیت استرداد وجه بلیت های چارتر به عهده آژانس فروشنده است که باید پول را از ایرلاین دریافت کرده و به مسافر بازگرداند.

تفکیک وظایف اجرایی ایرلاین ها و آژانس های مسافرتی

تقسیم کار میان شرکت های هواپیمایی و آژانس ها در زمان بحران، یکی از ارکان مهم احقاق حقوق مسافران است. ایرلاین ها موظف به اطلاع رسانی به موقع، تلاش برای تأمین پروازهای جایگزین و ارائه خدمات رفاهی اولیه نظیر پذیرایی و اسکان اضطراری در فرودگاه مبدأ هستند. از سوی دیگر، آژانس های مسافرتی وظیفه دارند به عنوان وکیل و نماینده مسافر، فرآیند مالی بازپرداخت وجه را تسهیل کنند. آژانس ها نمی توانند به بهانه «چارتر بودن بلیت» از استرداد پول خودداری کنند؛ زیرا ممنوعیت استرداد بلیت چارتر صرفاً مربوط به انصراف شخصی مسافر است، نه زمانی که پرواز از سمت شرکت لغو می شود.

اقدامات راهبردی مسافران برای پیگیری مطالبات قانونی

در شرایط لغو پرواز، به ویژه در وضعیت های بحرانی و جنگی، مسافران باید با آگاهی کامل از حقوق خود اقدامات حقوقی منظمی را آغاز کنند. اولین گام، دریافت «نامه کتبی تاییدیه لغو پرواز به دلیل شرایط اضطراری» از ایرلاین یا نماینده فرودگاهی آن است. سپس مسافر باید با مستندسازی بلیت (PNR) و تراکنش های مالی، درخواست کتبی خود را به آژانس یا ایرلاین ارائه دهد. در صورت تعلل یا امتناع واسطه ها از بازپرداخت وجه، بهترین مسیر قانونی ثبت شکایت رسمی در سامانه حقوق مسافر سازمان هواپیمایی کشوری است که به عنوان مرجع ناظر، توانایی جریمه و تعلیق فعالیت متخلفان را دارد.