شتاب دولت چهاردهم در تکمیل محور راهبردی بجنورد - جنگل گلستان

به گزارش تین نیوز به نقل از ایرنا،  محور بجنورد - آشخانه - چمن بید - جنگل گلستان را نمی توان یک مسیر ارتباطی میان چند شهر و روستا دانست؛ این جاده بخشی از یک کریدور راهبردی در شمال شرق کشور است که از یک سو خراسان شمالی را به استان های شمالی متصل می کند و از سوی دیگر در مسیر تردد میلیون ها مسافر میان مشهد و شمال کشور قرار دارد و به همین دلیل، هرگونه اختلال در ایمنی و ظرفیت این محور، فراتر از یک مسئله استانی، پیامدهایی در سطح ملی دارد.

اهمیت این مسیر زمانی بیشتر آشکار می شود که حجم تردد و ترکیب ناوگان عبوری آن را در نظر بگیریم. سالانه بیش از ۲۰ میلیون مسافر از این محور عبور می کنند؛ مسافرانی که بخشی از آنان زائران مشهد و بخشی گردشگرانی هستند که راهی مناطق شمالی کشور می شوند.

در کنار این تردد بین شهری و عبوری، خودروهای محلی، وسایل نقلیه سنگین و ناوگان حمل ونقل بار نیز در مسیر حضور دارند. چنین ترکیبی، به خصوص در قطعات دوطرفه، زمینه ایجاد اختلاف سرعت و افزایش ریسک برخوردهای شدید را فراهم می کند.

۱۳۴ کیلومتر مسیر؛ ۳۱ کیلومتر باقی مانده

مسئله اصلی این محور صرفا «تعداد تصادفات» نیست؛ بلکه باید شدت حوادث، تکرارپذیری آنها در مقاطع مشخص و نوع برخوردها را نیز در تحلیل ایمنی جاده لحاظ کرد.

در مسیرهایی که خودروهای عبوری با سرعت های متفاوت در یک بستر مشترک حرکت می کنند، احتمال وقوع تصادف افزایش می یابد و در صورت نبود جداسازی مسیرهای رفت وبرگشت، پیامد یک خطای رانندگی می تواند بسیار سنگین تر باشد.

بر اساس دیدگاه های «علیرضا هنرور»، مدیر حوزه طرح های شرکت ساخت و توسعه زیربناهای حمل ونقل کشور، طول محور بجنورد - جنگل گلستان ۱۳۴ کیلومتر است که پیش از آغاز دولت چهاردهم، ۱۰۳ کیلومتر آن آسفالت و به بهره برداری رسیده بود.

۱۲ کیلومتر از این محور در دولت چهاردهم به بهره برداری رسید و تلفات مسیر از ۱۸ نفر به یک نفر کاهش یافت

بنابراین ۳۱ کیلومتر از مسیر همچنان نیازمند تکمیل بود؛ بخشی که با توجه به سابقه حوادث و حجم تردد، از نظر ایمنی اهمیت ویژه ای دارد.

در سفر رییس جمهور به خراسان شمالی در سال ۱۴۰۳، تکمیل ۲۰ کیلومتر از این محور در اولویت قرار گرفت. این بخش شامل ۱۲ کیلومتر در محدوده زمان صوفی تا جوزک و هشت کیلومتر در محدوده آرمادلو تا پاسگاه چوبین است و برای اجرای آن پنج هزار میلیارد ریال اعتبار پیش بینی شد.

تا امروز چهار هزار میلیارد ریال از محل مصوبات سفر دولت چهاردهم به این طرح اختصاص یافته و ۱۲ کیلومتر از مسیر نیز در آذرماه سال گذشته به بهره برداری رسیده است.

اهمیت این اتفاق فقط در افزایش طول راه آسفالته خلاصه نمی شود؛ زیرا به گفته مسئولان، با بهره برداری از این قطعه، بخشی از ترددهای پرخطر و برخوردهای رخ به رخ حذف شده و ایمنی مسیر افزایش یافته است.

۱۸ فوتی به یک فوتی

یکی از مهم ترین شواهد برای ارزیابی اثر پروژه، آمار فوتی های پیش و پس از بهره برداری از قطعه تکمیل شده است. هنرور اعلام کرده است که در سال پیش از بهره برداری این محور، ۱۸ نفر در این مسیر جان خود را از دست دادند، در حالی که پس از بهره برداری از قطعه جدید، تعداد فوتی ها در مدت مشابه به یک نفر رسیده است.

هشت کیلومتر از مسیر آماده آسفالت است و برای بهره برداری به یک هزار و ۵۰۰ میلیارد ریال اعتبار نیاز دارد

این تغییر حتی اگر تمام کاهش حوادث را نتوان صرفا به یک پروژه عمرانی نسبت داد، نشان می دهد که اصلاح هندسی مسیر و حذف بخش هایی از تردد دوطرفه می تواند مستقیما بر شدت پیامدهای تصادفات اثرگذار باشد. به بیان دیگر، توسعه راه در اینجا تنها یک پروژه عمرانی برای افزایش ظرفیت نیست؛ بلکه یک مداخله مستقیم در حوزه نجات جان انسان هاست.

از این منظر، شاخص موفقیت پروژه نباید تنها با تعداد کیلومترهای ساخته شده سنجیده شود. کاهش تصادفات شدید، حذف برخوردهای رخ به رو، کاهش زمان سفر، افزایش ظرفیت عبور و ایجاد مسیر ایمن تر برای خودروهای سبک و سنگین، مجموعه ای از شاخص هایی هستند که باید در ارزیابی نهایی طرح مورد توجه قرار گیرند.

در شرایطی که هنوز بخش هایی از محور دوطرفه است، خطر نیز به شکل یکسان در تمام طول مسیر توزیع نشده است. مقاطع دارای پیچ وخم، اختلاف سرعت، تداخل تردد محلی و عبوری یا حضور همزمان خودروهای سنگین و سواری می توانند به نقاط پرریسک تبدیل شوند.

بنابراین شناسایی و اولویت بندی این نقاط باید همزمان با ادامه عملیات عمرانی دنبال شود.

هشت کیلومتر آماده آسفالت؛ ۱۱ کیلومتر در انتظار تکمیل

اکنون هشت کیلومتر از مسیر باقی مانده آماده آسفالت است و طبق اعلام شرکت ساخت، برای بهره برداری از آن به یک هزار و ۵۰۰ میلیارد ریال اعتبار نیاز است.

تکمیل این بخش می تواند تعهدات مربوط به سفر رییس جمهور را به سرانجام برساند و بخش دیگری از محور را از وضعیت موجود خارج کند.

در کنار این هشت کیلومتر، عملیات زیرسازی ۱۱ کیلومتر دیگر نیز در حال اجراست. اما تکمیل این بخش به اعتباری بسیار بیشتر، معادل ۲۳ هزار میلیارد ریال، نیاز دارد.

همین اختلاف نشان می دهد که پروژه وارد مرحله ای شده که استمرار آن بیش از هر چیز به تامین مالی منظم و به موقع وابسته است.

محور ۱۳۴ کیلومتری بجنورد–جنگل گلستان سالانه پذیرای بیش از ۲۰ میلیون مسافر است

واقعیت این است که توقف یا کند شدن پروژه در چنین محوری هزینه ای فراتر از هزینه های عمرانی دارد. هر کیلومتر مسیر تکمیل نشده، به معنای تداوم استفاده از بخشی از شبکه ای است که هنوز از نظر ظرفیت و ایمنی به وضعیت مطلوب نرسیده است.

از سوی دیگر، طولانی شدن اجرای طرح می تواند هزینه های ساخت را نیز تحت تاثیر افزایش قیمت مصالح، دستمزد و تجهیزات قرار دهد.

از این منظر، اختصاص اعتبار باید نه صرفا به عنوان تامین مالی یک پروژه راهسازی، بلکه به عنوان سرمایه گذاری برای کاهش هزینه های اقتصادی و اجتماعی ناشی از تصادفات، تاخیر سفر، اختلال در حمل ونقل و کاهش بهره وری شبکه حمل ونقل دیده شود.

محور بجنورد - جنگل گلستان همچنین بخشی از طرح احداث باند دوم مسیر بهشهر - گرگان - آزادشهر - بجنورد - قوچان به طول ۵۶۴ کیلومتر است؛ مسیری که در قالب کریدور سراسری شرق به غرب کشور تعریف شده است. بنابراین تکمیل قطعات باقی مانده این محور، بخشی از یک برنامه بزرگ تر برای تقویت پیوستگی شبکه حمل ونقل کشور محسوب می شود.

اهمیت این کریدور از آنجا بیشتر می شود که در یکی از پرترددترین مسیرهای گردشگری و زیارتی کشور قرار گرفته است.

قرار گرفتن خراسان شمالی در مسیر زائران بارگاه امام رضا(ع) و گردشگران شمال، باعث می شود حجم تردد در مقاطع مختلف سال تغییر کند. در تعطیلات و مناسبت های خاص، افزایش ناگهانی ترافیک می تواند ظرفیت قطعات دوطرفه را تحت فشار قرار دهد و در صورت همزمانی با تخلفاتی مانند سبقت غیرمجاز یا سرعت بالا، احتمال وقوع تصادف های شدید را افزایش دهد.

از این رو، مسئله ایمنی محور را باید در دو سطح دنبال کرد: نخست، تکمیل سریع تر باند دوم و حذف نقاط پرخطر و دوم، مدیریت ترافیک و کنترل رفتار رانندگان تا زمان تکمیل کامل پروژه.

استان خراسان شمالی حدود ۶ هزار کیلومتر راه اصلی و فرعی دارد که چهار هزار و ۶۵۲ کیلومتر آن راه روستایی و ۱۸۵ کیلومتر آن بزرگراه است. این ارقام نشان می دهد که توسعه زیرساخت حمل ونقل در استان، موضوعی گسترده است و منابع محدود باید بر اساس میزان تردد، اهمیت اقتصادی و گردشگری، سابقه تصادفات و نقش هر محور در شبکه ملی اولویت بندی شود.

چهار هزار میلیارد ریال از اعتبارات سفر دولت چهاردهم به پروژه محور بجنورد–جنگل گلستان اختصاص یافت

در چنین چارچوبی، محور بجنورد - جنگل گلستان به دلیل حجم بالای تردد و اتصال چند استان مهم، جایگاهی متفاوت دارد. اگر سالانه بیش از ۲۰ میلیون مسافر در این مسیر جابه جا می شوند، هر تغییر در سطح ایمنی آن می تواند اثر قابل توجهی بر امنیت سفر بخش بزرگی از جمعیت کشور داشته باشد.

تجربه بهره برداری از قطعه ۱۲ کیلومتری نیز یک پیام روشن دارد: اصلاح زیرساخت می تواند در مدت نسبتا کوتاه، نتیجه ای ملموس در کاهش تلفات داشته باشد. بنابراین، تامین اعتبار برای هشت کیلومتر آماده آسفالت و سپس تکمیل ۱۱ کیلومتر باقی مانده، صرفا ادامه یک پروژه عمرانی نیست؛ بلکه ادامه یک روند اثبات شده برای کاهش ریسک در یکی از مهم ترین مسیرهای شمال شرق کشور است.

در نهایت، جنگل گلستان برای این محور تنها یک مقصد یا نام جغرافیایی در انتهای مسیر نیست؛ این محدوده نقطه ای در یک زنجیره ارتباطی بزرگ تر است که مشهد، خراسان شمالی و استان های شمالی کشور را به یکدیگر پیوند می دهد. اگر قرار است این کریدور نقش واقعی خود را در جابه جایی مسافر، گردشگر و کالا ایفا کند، تکمیل قطعات باقی مانده باید همزمان با نگاه جدی تر به ایمنی، مدیریت ترافیک و شناسایی نقاط حادثه خیز دنبال شود.

به بیان دیگر، هدف نهایی نباید فقط رسیدن به عدد ۱۳۴ کیلومتر مسیر تکمیل شده باشد؛ معیار اصلی باید این باشد که این ۱۳۴ کیلومتر تا چه اندازه می تواند سفری ایمن تر، روان تر و قابل پیش بینی تر برای میلیون ها مسافر سالانه فراهم کند.

تجربه کاهش چشمگیر تلفات پس از بهره برداری از یک قطعه ۱۲ کیلومتری نشان داده است که پاسخ به این مسئله از مسیر سرمایه گذاری هدفمند در زیرساخت می گذرد؛ اکنون تداوم این نتیجه به تأمین اعتبار و تکمیل باقی مانده مسیر وابسته است.