لطافت، در انتظار جادههای عبوس ایران
سعید میرشاهی- اگرچه جادههای زیبا و پرپیچ و خم ممکن است به خاطر دشواریهایی در مسیر، بعضا حوادثی را موجب شوند اما جادههای یکنواخت و خسته کننده که به تدریج شادابی سفر را از راننده و سرنشینان میگیرد و خواب آلودگی را شدت میبخشد، از عوامل تأثیرگذار در سوانح رانندگی است. جادههای تهران - سمنان - مشهد، اصفهان- شیراز و طبس- یزد تنها برخی از این جادههای یکنواخت و تکراری هستند خصوصا آنکه کمتر عادت به رانندگی در چنین مسیرهایی داشته باشید یا قرار باشد فقط خودتان رانندگی کنید یا اینکه تنها سفر کنید. علاوه بر این جادهها، بسیاری از مسیرهای دیگر خصوصا در
استانهای کویری که فاصله بین شهرهای آن زیاد است، در کشور وجود دارد که طولانی بودن آن، لذت سفر را کاهش میدهد.
در انتظار زیبایی
به خاطر همین چشم اندازهای نازیبا و یکنواخت جادههای کشور بود که عباس آخوندی، وزیر راه و شهرسازی از ابتدای حضورش در این وزارتخانه، طی سه سال گذشته، با حضور در مراسم بهرهبرداری یا پیشرفت پروژههای راهسازی یا مناسبتهای دیگر، همواره بر «معماری جاده» تأکید کرده است. در یکصد و بیست و سومین جلسه شورایعالی فنی و امور زیربنایی که اسفندماه ۹۳ برگزار شد، آخوندی از لزوم توجه به معماری جادهها خصوصا در استانهای کویری سخن گفت. به گفته وی، جادههای کویری از نظر پاسخگویی به نیازهایی مانند استراحتگاه، اقامتگاه، محل پارک خودرو، ایمنی و...
بسیار عبوس است و لطافت ندارد از این رو رانندگان در جادههای کشور احساس آرامش نمیکنند. بعد از این اظهارات بود که در همین جلسه، عبدالهاشم حسن نیا معاون راهداری سازمان راهداری از تهیه و ارائه پیش نویس معماری جاده تا خردادماه ۹۴ خبر داد.
در طول سالهای گذشته، رویکرد وزارت راه در راهسازی نگرشی فراتر از مهندسی به جادهها بوده و نگرش زیباشناسانه یا اجتماعی را هم مدنظر قرار داده است. آخوندی بعد از افتتاح قطعه یک آزادراه حرم تا حرم (قم – گرمسار) ، اواخر سال ۹۳، با تأکید بر استفاده از مشاوره معماران در راهسازی برای اجرای پروژههای بزرگ آزادراهی و بزرگراهی اعلام کرد که پروژه حرم تا حرم برای اولین بار موضوع معماری جاده و اجرای طرحهای زیبایی مناظر با استفاده از نظرات معماران بزرگ را مدنظر قرار داده است.
خوب، بد، زشت
البته در پروژههای راهسازی و احداث جادهها خصوصا آزادراهها و بزرگراهها باید از دیدگاه بهرهبردار و مدیریت راه به جاده، نگاه کرد. ویژگیهای یک جاده خوب از نگاه مسافرانِ بهرهبردار عبارتند از: نخست اینکه باید برای استراحت و توقف، فضایی در آزادراه دیده شود. دوم اینکه جاده علاوه بر آسفالت خوب، باید چشم نواز، دلپذیر و دلپسند باشد. جاده زشت با حاشیه ناخوشایند، مسافر را ناراضی میکند. سوم اینکه در جاده باید بنا بر نیاز مسافران، خدمات رفاهی، امدادی و سختافزاری وجود داشته باشد و آرامش ایجاد کند. علاوه بر این از منظر مدیریت راه، ایجاد مقررات
برای سرعت تردد، ارائه خدمات امدادی سریع، تعبیه سیستمهای کنترل سرعت، نصب علائم راهنمایی و رانندگی قبل از افتتاح، کفسازی مطلوب جاده و تمامی استانداردها باید مدنظر باشد.
وزیر راه چندی پیش نیز با بازدید از آزادراه خرم آباد – اراک با تأکید بر ارتقای ایمنی و ساخت مجتمعهای خدماتی بینراهی در این مسیر، تأکید کرد که این آزادراه میتواند به یکی از زیباترین آزادراههای کشور با استفاده از نظرات معماران ایرانی تبدیل شود. وی در سفر اخیر خود به استان سمنان نیز از لزوم افزایش ایستگاههای بینراهی در جادههای ارتباطی و محورهای مواصلاتی کشور سخن گفت. به گفته وی، وجود چشماندازهای جادهای تأثیر زیادی در کاهش سوانح رانندگی دارد و از آنجا که بیش از سه چهارم تصادفات جادهای سمنان بر اثر خواب آلودگی است باید
استراحتگاههای جذابی در این جادههای کویری ایجاد شود. همچنین به اعتقاد برخی روان شناسان، دچار شدن به هیپنوتیزم جاده، از اختلالات رانندگی در جادههای یکنواخت است و عواقب خطرناکی را خصوصا برای رانندگان تنها ایجاد میکند. به همین خاطر در راهسازی، علاوه بر مسائل فنی مانند شیب جاده، هموار بودن، کیفیت آسفالت، علائم جاده ای، روشنایی و. . .، زیباییشناسی جاده و چشمانداز چشم نواز آن برای کاهش خستگی و افزایش لذت از مسیر همواره باید لحاظ شود.
چشمانداز آینده
با همه اینها، چشم اندازهای جادهای کشور، که حدود ۲۵۰۰ کیلومتر آزادراه و بیش از ۱۵ هزار کیلومتر بزرگراه و بسیاری راههای اصلی و فرعی را شامل میشود، علاوه بر کندی در روند احداث، از معضل یکنواختی و خستگی به شدت رنج میبرد. البته جادههای زیبای شمال، هم مشکلات خاص خود مانند دوطرفه بودن، عرض کم، احتمال ریزش و پیچ و خم و ازدحام فراوان را دارد. علیرغم تلاشهای صورت گرفته برای تأسیس مجتمعهای خدماتی رفاهی بین راهی، توفقگاهها و استراحتگاهها، هنوز هم از نظر کمیت و هم از نظر کیفیت، کمبودهای فراوانی خصوصا در جادههای کویری احساس میشود و
سرمایهگذاریها بهدلیل نبود راهکارهای ترغیبی مطلوب نبوده اما اخیرا روند بهتری را طی میکند. به گفته بابک طالبی، مدیرکل دفتر سرمایهگذاری و نظارت بر بهرهبرداری سازمان راهداری، تا پایان خردادماه امسال، تعداد مجتمعهای بین راهی در حال بهرهبرداری در حاشیه راههای کشور به ۶۱۱ واحد رسیده که از این تعداد، حدود ۵۰ مجتمع، طی سه سال اخیر ساخته شدهاند. همچنین ۳۵۰ مجتمع در حال ساخت است و برای پوشش راه شریانی در کشور به ازای هر ۵۰ کیلومتر به ۷۰۰ مجتمع دیگر نیاز داریم.
با یک حساب سرانگشتی، اگر استراحتگاهها را بهعنوان یکی از جلوههای بصری و معماری جادهها درنظر بگیریم، با استناد به اظهارات متولی این امر، برای تحقق ساخت ۷۰۰ مجتمع بین راهی باکیفیت دیگر، حتی با احتساب ۳۵۰ مجتمع در حال ساخت، چند سال باید صبر کرد؟ این درحالی است که هنوز «سرویسهای بهداشتی» نامناسب بین راهی یکی از پاشنههای آشیل جاده هاست! فراتر از آن، در این مدت قاعدتا نیازمند احداث راههای جدید هستیم که آنها هم استراحتگاههای باکیفیت میطلبند.
چرا نمیرسیم؟!
چنانچه جزئیات پیش نویس معماری جادهها، تدوین، نهایی و فراتر از اظهارات همیشگی، اجرایی شود، یک گام رو به جلو خواهیم بود اما در صورت تداوم نگرشهای یکسویه و صرفا فنی مهندسان راه، بدون لحاظ کردن دیدگاههای هنرمندانه معماران، نتیجهاش همین چیزی میشود که تاکنون شاهد بوده ایم: جادههایی منجمد، بیروح و ناتمام که پدال گاز را فقط برای رسیدن به مقصد نه لذت بردن از مسیر، میفشارند و سرنشینانی که میپرسند: پس چرا نمیرسیم؟ حداقل یک جا توقف کن؛ خسته شدیم!
لینک مطلب:
http://tweekly.ir/fa/Main/Detail/7214