غیر واقعی بودن قیمت سوخت؛ مهمترین چالش صنعت حمل و نقل
وبلاگ تین نیوز، داوود کشاورزیان | امسال ما با یک تنگنای جدی به لحاظ مالی رور به رو شدیم٬ پیش بینی ما این بود که امسال وضع بودجه سازمان راهداری و حمل و نقل جاده ای از سال ۹۳ بهتر باشد مخصوصا آنکه دو ردیف جدید برای سازمان راهداری پیشبینی شده بود که یکی بحث اخذ ۲۰ درصد عوارض از گازوییل است که ۱۰ درصد آن به سازمان راهداری و ۱۰ درصد دیگر به شرکت راهآهن تعلق میگیرد از این محل امسال ۶۵۰ میلیارد تومان سهم سازمان راهداری می شد اما تا پایان مرداد هنوز این ردیف نه ابلاغ و نه اجرا شده است. ردیف های دیگری هم که در سال گذشته داشتیم و انتظار بود امسال اعتبار تخصیص
داده شود متاسفانه دریافت نکردیم و از این جهت در تنگنای مالی قرار داریم.
نگهداری راههای شریانی از محل اعتبارات ملی و نگهداری سایر راهها از محل اعتبارات استانی تأمین میشود. در حال حاضر حدود ۳۴۵۰۰ کیلومتر راه شریانی داریم که قسمت اعظم بار ترافیک در این راه ها است.
البته راههای شریانی را با چند شاخصه شناسایی می کنیم، نخست آنکه مراکز استانها را به یکدیگر ارتباط دهند٬ دوم آنکه مسیری به سمت مرز و سوم مسیری ترانزیتی باشند و چهارمین شاخص آنکه میزان ترافیکشان از یک حداقلی بیشتر باشد که این حداقل الان حدود ۱۲۰۰ خودرو در ساعت است. هر راهی که یکی از شاخصهای یادشده را داشته باشد راه شریانی محسوب میشود بر همین اساس تقریبا همه بزرگراهها و راههای اصلی جزو راههای شریانی هستند. البته ممکن است بخش کوچکی از بزرگراهها و راههای اصلی جزء راه شریانی تعریف نشوند. در مقابل یکسری راه فرعی راه شریانی شناخته
میشوند مانند جاده هراز و جاده چالوس راه فرعی هستند اما از نظرعملکردی راه های شریانی به حساب می آیند.
بر این اساس حدود ۵۰ هزار کیلومتر راه غیر شریانی و غیر روستایی و بالغ بر ۱۱۵ هزار کیلومتر راه روستایی داریم که عمدتا آسفالت هستند و فقط بخش کوچکی از آنها شوسه است. همانطور که گفتم نگهداری راههای شریانی از محل بودجه ملی تأمین میشود و نگهداری راههای غیر شریانی و روستایی باید از محل اعتبارات استانی باشد. ضمن اینکه عملیات نگهداری جاری، اضطراری و عملیات نگهداری زمستانی همه راهها اعم از شریانی و غیر شریانی از محل اعتبارات استانی باید انجام شود.
با این تعریف و تقسیم کار ما حدود ۳۵۰۰ میلیارد تومان باید برای نگهداری راههای شریانی اعتبار داشته باشیم و ۴۵۰۰ میلیارد تومان نیز برای نگهداری راههای غیرشریانی و راههای روستایی باید در استانها اعتبار وجود داشته باشد متاسفانه باتوجه به سقف اعتبارات عمرانی استان ها اصولا این کار شدنی نیست، چون شاید سر جمع کل اعتبارات استانی حدود ۸۰۰۰ میلیارد تومان یا حتی کمتر باشد. نمیتوانیم انتظار داشته باشیم که بیش از ۵۰ درصد از این اعتبارات را فقط به امر راهداری اختصاص دهند. در عمل هم استان ها نمیتوانند اعتبارات لازم را برای نگهداری راههای غیر
شریانی اختصاص بدهند به همین دلیل وضیعت نگهداری راههای غیر شریانی مطلوب نیست.
تأمین اعتبار نگهداری راههای شریانی بخشی از محل درآمدهای سازمان راهداری و بخش دیگر بودجههای عمرانی انجام میشود. ما سال ۹۳ حدود ۱۳۰۰ میلیارد تومان اعتبارات عمرانی داشتیم که اندکی بیش از هزار میلیارد تومان به سازمان راهداری و حمل و نقل جادهای تخصیص دادند امسال اعتبارات عمرانی پیشبینی شده با احتساب ردیف مربوط به اخذ عوارض گازوئیل و تجهیز راهدارخانهها بالغ بر ۲۷۰۰ میلیارد تومان است ولی با توجه به شرایط بودجهای فکر میکنم میزان تخصیص اعتبارات خیلی پایین باشد و شاید از سال گذشته رقمی که میتوانیم از دولت بگیریم کمتر شود.
این در حالی است که درآمد سال ۹۴ سازمان راهداری نیز حدود ۱۵۰۰ میلیارد تومان پیش بینی شده است اما باتوجه به رکودی که الان در کشور وجود دارد و کاهش فعالیت های حمل و نقلی و اقتصادی فکر میکنم که میزان تحقق بودجه سازمان راهداری در حد ۸۵ تا ۹۰ درصد باشد یعنی احتمالا ۱۰۰ درصد پیش بینی ما تحقق پیدا نکند. با وجود کمبود اعتبار خوشبختانه ادارات راهوشهرسازی استانها فعال هستند و در هر استانی در چند محور پیمانکاران متعدد مشغول فعالیت عملیات نگهداری اعم از روکش آسفالت هستند.
در مجموع به لحاظ مالی در مضیقه هستیم و امیدواریم ان شا الله در 6 ماه دوم گشایشی در اعتبارات دولت به وجود آید تا بتوانیم به تعهدات خود عمل کنیم و در غیر این صورت مجبور هستیم که اعتبارات سال آینده را به بدهی هایی اختصاص بدهیم که در سال جاری شکل میگیرد. پیمانکارانی هم اکنون مشغول فعالیت نگهداری راههای شریانی هستند و شاید نتوانیم مطالبات آنها را تا آخر سال بدهیم و به همین دلیل مجبور شویم اعتبارات سال آینده را به این مسیر سوق دهیم.
ضمن این که افزایش ایمنی راهها در اولویت اول هزینه کرد ما قرار دارد که شامل تجدید به موقع خط کشیها، نصب تابلوهای افقی و عمودی، اصلاح نقاط پرحادثه٬ تقاطعها٬ دوربرگردانها٬ شانه خاکی و شیب راهها میشود. اولویت دوم کارهای حفاظتی و اولویت سوم کارهای اساسی و سازهای مانند تجدید روکش یک لایه است.
ابتدای امسال با یک شرکت پیمانکاری قرارداد نصب دوربین ثبت تخلف در ۳۴ هزار کیلومتر راههای شریانی کشور را امضا کردیم پیش پرداخت داده شده و طبق اعلام پیمانکار عملیات اجرایی پروژه از هفته دولت شروع میشود. البته هم اکنون حدود ۳ تا ۴ هزار کیلومتر از راههای شریانی دارای دوربین هستند. پیشبینی آن است که ظرف دو سال دوربینها نصب شود و پیمانکار متعهد است که بعد از عملیات نصب٬ برای یک دوره ۶ ساله از این دوربین ها نگهداری کند٬ کار انتقال دیتاها را انجام دهد و احتمالا تا سال ۱۴۰۱ این قرارداد با شرکت پیمانکار مبین ادامه دارد.
ما باید ۲۲۸۰ دوربین ثبت تخلف در ۳۴ هزار کیلومتر راه شریانی کشور داشته باشیم. در حال حاضر ۴۰۰ دوربین ثبت تخلف در ۳ تا ۴ هزار کیلومتر از راههای شریانی کشور فعال هستند که با کسر ۴۰۰ دوربین فعال٬ ۱۸۸۰ دوربین ثبت تخلف نیاز است که پیمانکار پروژه متعهد است این تعداد دوربین مورد نیاز را در راههای شریانی کشور نصب کند. پیش بینی شده در هر ۲۰ کیلومتر از بزرگراه یک دوربین ثبت تخلف و در هر ۴۰ کیلومتر راه اصلی یک دوربین ثبت تخلف وجود داشته باشد. این دوربینها سرعت لحظه ای و سرعت متوسط خودروها را ثبت می کنند. یعنی خودرویی که از دوربین الف می گذرد مشخص است با سرعت مجاز
چه ساعتی باید به دوربین "ب" برسد و اگر زودتر به دوربین دوم برسد به عنوان یک تخلف ثبت میشود.
اولویت سازمان راهداری در نصب دوربینهای ثبت تخلف راههای شریانی است اما در کنار این راهها اگر راهی غیر شریانی باشد که به لحاظ تصادفات و رفتارهای پرخطر آمارش زیاد باشد امکان جایگزینی این راهها وجود دارد، یعنی این طورنیست که حتما باید اول راههای شریانی به دوربین مجهز شوند. اعتبار لازم برای اجرای پروژه نصب ۱۸۸۰ دوربین ثبت تخلف در ۳۴ هزار کیلومتر از راههای شریانی کشور بالغ بر ۵۵۰ میلیارد تومان است که با تعدیلهای سنواتی به بیش از رقم ۷۰۰ میلیارد تومان میرسد.
همچنین با استفاده از روشهای نوین، احداث پاسگاههای پیش ساخته بتونی پلیس راه را در دستورکار داریم به همین منظور قراردادی با پیمانکاری برای احداث ۵۰ پاسگاه پلیس راه تیپ بستیم که اجرای این پروژه بزودی آغاز می شود. کارهای مقدماتی این پروژه انجام شده و طرحهایش هم به تصویب پلیس رسیده است٬ فکر میکنم کار اجرایی این پروژه بزودی آغاز می شود. البته سه باب پاسگاه پلیس راه به صورت آزمایشی ساخته می شود تا پس از ارزیابی و رفع نقوص احتمالی٬ اجرای بقیه پروژه ادامه پیدا کند و تکمیل شود.
فکر میکنم همین روند در سال های آینده ادامه یابد تا بتوانیم پاسگاه های مورد نیاز را احداث کنیم، البته در همین قالب ساختمان برخی پاسگاههای موجود فرسوده شدند یا برخی دیگر درون شهر قرار گرفتند و از موقعیت مناسب برخوردار نیستند که تلاش داریم احداث پاسگاههای جدید را به صورت پیش ساخته انجام بدهیم. حسن کار این است که پاسگاهها در هر کجای ایران ساخته شوند کیفیت یکسان دارند.
قرارداد احداث ۵۰ باب پاسگاه پیش ساخته بتونی پلیس راه تیپ به طور یکساله است و احتمالا تا نیمه سال آینده طول میکشد. مبلغ این قرارداد نزدیک ۵۶ میلیارد تومان است که البته فقط مربوط به ساخت پاسگاه است و عملیات محوطه سازی و دیوار سازی به صورت جداگانه انجام میشود که فکر میکنم مجموعا بالغ بر ۱۰۰ میلیارد تومان باید برای ساخت پاسگاهها هزینه شود.
به هر حال مهمترین چالشی که در حال حاضر در صنعت حمل و نقل وجود دارد غیر واقعی بودن قیمت سوخت است، پایین بودن قیمت سوخت باعث شده که عملا انگیزه ای برای نوسازی ناوگان در مردم وجود نداشته باشد متاسفانه ما نه برای آلودگی زیست محیطی از کسی جریمه ای میگیریم و نه قیمت سوخت قیمت واقعی است که کسی به طور طبیعی راغب باشد که بخواهد ناوگان خود را به موقع بازسازی کند.
ضمن آنکه همین پایین بودن قیمت سوخت باعث شده است که قیمت خودرو یا سهم ناوگان در قیمت تمام شده حمل و نقل خیلی زیاد باشد یعنی اگر فردی امروز بخواهد کامیون نو بخرد باید ۴۰۰ تا ۵۰۰ میلیون تومان هزینه کند. همچنین اگر برود یک کامیون نو را از فرد دیگری اجاره کند ممکن است در ماه ۱۲ تا ۱۳ میلیون تومان درآمد داشته باشد حال آنکه باید ۸ تا ۹ میلیون تومان آن را بابت اجاره یا قسط خرید یک ناوگان پرداخت کند با ۲ تا ۳ میلیون تومان باقی مانده قطعا نمی تواند هزینه سوخت٬ دستمزد راننده٬ تعمیرات٬ بیمه و خرید قطعات لازم را تأمین کند اگر سوخت واقعی شود درآمد متناسب با آن افزایش پیدا
میکند و می تواند به جای ۱۲ تا ۱۳ میلیون تومان٬ ماهانه ۲۰ میلیون تومان درآمد به دست آورد بعد ۸ تا ۹ میلیون اجاره یا پرداخت قسط را بهتر میتواند بپردازد.
از گذشته طرح نوسازی ناوگان همیشه مطرح بوده تا مالکین خودروهای فرسوده با دریافت مشوقها و امتیازاتی راغب شوند که خودرو خود را عوض کنند. این طرح در سال گذشته در قالب بند قاف تبصره ۲ قانون بودجه دیده شد که بعدا به صورت یک قانون دائمی درآمد. براساس این قانون به وزارت نفت اجازه دادند در پروژه هایی که صرفهجویی مصرف سوخت به دنبال دارد شرکت کند.
نوسازی ناوگان در کنار کاهش مصرف سوخت٬ مزایایی همچون کاهش آلودگی زیست محیطی و افزایش آسایش راننده را هم دارد. البته قائل به این نیستم که خودرو فرسوده سهم بیشتری در تصادفات دارد. چنین مسئله ای ثابت شده نیست الا اینکه گفته میشود این خودروها در جادهها بعضا خیلی کُند پیمایش دارند، خودروهای عقبی حوصلهشان سر می رود و سبقت غیرمجاز می گیرند یا آنکه یک خودرو حمل و نقل عمومی فرسوده در تصادف متلاشی و لطمه زیادی به سرنشینانش وارد می شود در این حد میتوان گفت در تصادفات سهم دارند وگرنه نمیتوان گفت ارتباط مستقیمی بین ایمنی با فرسودگی و سن ناوگان وجود
دارد.
برگرفته از خبر پایگاه خبری وزارت راه