رشد صنایع مدرن در کشورهای توسعهیافته مدیون ساخت آزادراهها است
تین نیوز | نهضت آزادراهسازی شعاری كه در زمان خودش هنوز استارت نخورده به انتهای راه رسید. از زمانیكه این واژه برسر زبانها افتاد ۱۲ سال میگذرد، هنوز برنامههای بلند بالای ساخت آزادراهها كاملا سرانجام نیافته بود كه شعارهای جدید با ورود دیگر وزرا در حوزه حمل و نقل مطرح شد.
نهضت ساخت راه روستایی و مسكن مهر هم كه دست آخر به بخش راه و شهرسازی آمده بود با جذب بخش قابل توجه اعتبارات و توجهات موجب شد تا ساخت راهها درصدر برنامههای این وزارتخانه زیرساختی قرار نگیرد.
در برخی کشورها توسعه آزادراهها در بخش جاده ای به دلیل امنیت، سرعت، استاندارد بهترین گزینه حمل و نقل كالا به حساب می آید در گرو آنالیزهای دقیق و حساب شده در برنامهریزی و تخصیص اعتبار است چرا كه تأمین اعتبار برای طرح، ساخت و توسعه آزادراههای كشور بهواسطه جذب سرمایهگذاری بانكی و سایر منابع پولی و مالی كشور را میتوان پیشنیاز و مهمترین مؤلفه ساخت آزادراهها دانست. معمولا ارزیابی سرمایهگذاری، مبتنی بر تجزیه و تحلیل اقتصادی و بازده مالی مورد انتظار نقش كلیدی در ورود سرمایهگذاران به این حوزه دارد.
انعقاد قراردادهای لازم بهمنظور تأمین مالی و بهرهبرداری از آزادراهها، تعیین خطمشی و نحوه استرداد سود و سرمایه براساس قراردادهای منعقده بین وزارت راه و شهرسازی و سرمایهگذار را میتوان فاكتورهای مهم ساخت آزادراه دانست كه عدم توجه به این موارد، نهتنها به جذب سرمایه و جلب سرمایهگذار نمیانجامد، بلكه بدون توجه به موضوعات فوق، خصوصاً نحوه بازگشت سرمایه و تأمین مالی موردنیاز برای نگهداری نمیتوان افق مناسبی برای ساخت آزادراه و رویكرد مناسب سرمایهگذاران را متصور شد.
خوشبختانه طی ۲ سال اخیر توجه ویژهای به اولین فاكتور ساخت آزادراهها یعنی سرمایهگذاری شده است.
چرا آزاد راه؟
علاوه بر اهمیت اقتصادی آزادراهها در كشورهای جهان، احداث این نوع از راه در كشور ما از مزیت نسبی بالایی برخوردار است.
قرار گرفتن ایران در چهارراه حملونقل خاورمیانه با كشورهای CIS و آسیای میانه، امكان ترانشیپ كالا، حملونقل چندوجهی به واسطه مرزهای آبی در شمال و جنوب و عبور كریدورهای مهمی چون تراسیكا، شرق- غرب، آلتید و مسیر باستانی راه ابریشم و از طرفی امكان دسترسی كشورهای حاشیه خلیجفارس با كشورهای شمالی باعث شده است بخش حملونقل پس از نفت تأمینكننده مهمی برای درآمد ملی (NI) باشد، چراكه خدمات نهایی به واسطه ترانزیت كالا سهم مهمی در درآمد ملی كشور دارد. این مزیت نسبی باعث شده كه ترانزیت كالا از اهمیت بالایی در ایران برخوردار باشد، چنانكه تولید دانه قهوه در برزیل.
بر اساس مطالعات صورت گرفته، با افزایش ظرفیت نسبی ترانزیت كشور، امكان افزایش درآمد ارزی كشور تا ۲۰ میلیوندلار در سال و حتی بیشتر طی سالهای آتی متصور است.
علاوه بر مزیت نسبی و ویژگی استراتژیك كشور ساخت آزادراه تأثیر بسزایی بر اقتصاد ملی دارد، باید اذعان داشت بخش حملونقل از بالاترین ضریب تكاثر جزیی تولید برخوردار است و بالاترین ضریب را با ۲۳/۰ با بخش صنعت و پس از آن بهمیزان ۰۷/۰ با بخش كشاورزی دارد؛ بدان معنا كه افزایش یك واحد تقاضای نهایی برای خدمات بخش حملونقل به افزایش درصد رشد و درآمد دو بخش یاد شده، میانجامد.
اما متأسفانه طی دهههای گذشته با وجود استعداد بینظیر در این بخش آنچنان كه باید به توسعه آزادراهها توجه نشده است؛ درحالیكه برخی اقتصاددانان جهان رشد اروپا و امریكا و درنهایت رشد صنایع مدرن را در قرن گذشته مدیون ساخت آزادراهها میدانند تا بدانجا كه قرن نوزدهم را قرن توسعه ریل و راهآهن و قرن بیستم را قرن توسعه آزادراهها در كشورهای توسعه یافته نامیدند.
مشكلات پیش روی
همانطور كه اشاره شد، جلب سرمایهگذار و تأمین مالی و نحوه بازگشت سرمایه از موضوعات مهم ساخت آزادراه است. علاوه بر مسائل فنی و پیمانكاری، اقتصادی بودن و درآمد سالهای آتی برای بهسازی و نگهداری آزادراه مهمترین موضوع برای احداث آن است. مشكلاتی چون صدور حكم واحد برای نرخ عوارض بدون كارشناسی، تورم و نحوه دریافت تسهیلات، نحوه نرخگذاری و مشاركت، تفاوت عمده در هزینه ساخت و میزان تردد آزادراههای قدیم و جدیدالاحداث، عدم بازگشت سرمایه طبق پیشبینی، تأمین مالی كافی برای نگهداری در سالهای آینده و غیره ازجمله مواردی هستند كه اخیراً توجه ویژه وزارت راه
و شهرسازی بر آنها شده است.
رفع مشكلات موجود كه قطعاً در گرو بررسی كارشناسی است، اولین گام برای اقتصادی بودن و هزینه بهینه در ساخت آزادراههاست. موضوعی كه میتواند پای سرمایهگذاران بزرگ را به بخش راه و شهرسازی باز كند و سرمایه را بهجای ورود به حوزههای غیرضروری به سمت توسعه پایدار فرا خواند.
وقتی بجای متخصصین حمل ونقل، کارشناسان روابط عمومی توصیه کننده برنامه ریزی حمل ونقل باشند باید توسعه آزادراه بجای راه آهن جدی باشد. وقتی کسی گوشش بدهکار سیاستهای کلی بخش حمل ونقل نباشد که مقام رهبری در سال ۷۹ ابلاغ کردند و راه آهن را واجد اولویت اعلام نمودند همین می شود که در کشور ما ساخت جاده و آزادراه سه برابر توسعه راه آهن انجام می شود. وقتی کسی به طرح جامع حمل ونقل اهمیت نمی دهد که توسعه راه آهن بجای توسعه جاده را توصیه نموده است، بودجه ساخت راه ها همواره بیش از بودجه ساخت راه آهن است. وقتی به ارزش واقعی سوخت و معضلات زیست محیطی انتشار آلاینده ها توجه نمی کنیم ساخت آزادراه بهتر از ریل عنوان می شود. وقتی اهمیت راه آهن در ایمنی و توسعه پایدار را ندیده می گیریم بجای ریل توسعه جاده ای هدف گیری می شود. وقتی بجای مطالعه منابع تخصصی و برنامه های بلندمدت کشورهای اروپایی و دیگر کشورهای پیشرو به حرفهای شعارگونه اعتنا می شود متوجه نمی شوند که کشورهای فوق از سیاست توسعه آزادراهی پشیمان شده اند و مجددا توسعه ریلی را تعقیب می کنند. وقتی سوخت به قیمت ارزان عرضه می شود و از عبور کامیونها عوارض گرفته نمی شود و از عبور قطارها عوارض گرفته می شود، البته در این شرایط بخش خصوصی سرمایه گذاری در ریل را به صرفه نمی داند. وقتی به سیاستهای کلان برنامه ششم که اخیرا ابلاغ شد و بر توسعه راه آهن تاکید بجا نموده است اعتنا نمی شود متاسفانه شاهدیم که پایگاه خبری وزارت راه و شهرسازی عمدا یا سهوا با انتشار مطلب فوق سیاست توسعه جاده را تبلیغ می کند. صد البته در وزارتخانه راه و شهرسازی که متخصصین حمل ونقل را بیرون کردند و وزیرش هم از حمل ونقل چیزی نمی داند انتظار نداشته باشید که در صراط مستقیم توسعه کشور و سامان دادن به بخش حمل ونقل بتواند گامی بردارد.
مخاطب در ارتباط با کامنت بالا …نه رشد سه برابر آزاد راه نسبت به ریل! و نه واقعی نبودن ارزش سوخت! … ارتباطی به تیتر صنایع مدرن … ندارد در صورتی که مشکل از بی دقتی نشات می گیرد. چرا که تیتر بر گرفته از جمله رشد صنایع مدرن(در قرن گذشته) در دو کشور دیگر است چه ارتباطی به موارد طرح شده دارد. از طرفی توسعه خطوط ریلی و آزادراهی طی دو قرن اخیر موضوعی واضح و مندرج در کتب رسمی وزارت راه است. بدیهی است که ریل به عنوان حمل ونقل سبز از آلایندگی کم ضریب ایمنی بالا قابلیت جابجایی حجم بالا صرفه اقتصادی و … برخوردار است.
مقاله فوق صرفا به بررسی آزادراه و اهمیت تامین مالی به عنوان یکی از مراحل اجرایی شدن ساخت پرداخته است در مقاله فوق مقایسه ای بین آزاد راه و ریل صورت نگرفته است و اینکه راه آهن معمولا بهترین گزینه برای حمل و نقل است شکی نیست و به لحاظ کاهش مصرف انرژی، آلایندگی کمتر محیط زیست، بهره وری بالا در حمل بار از اهمیت بالایی برخوردار است از طرفی از نگاه این مطلب باید دانست سرمایه گذاری در آزاد راه از نگاه ترانزیت در بخش جاده ای و درآمد زایی از ویژگی ها و حتی از مزیتهایی نسبت به برخی راههای جادهای منجمله فرعی و اصلی و … برخوردار است عایدات ناشی از استفاده از وسیله نقلیه در یک راه با مشخصات فنی بالا(آزاد راه) بعلت مصرف سوخت و روغن کمتر، استهلاک کم قطعات مکانیکی و لاستیکها و در نتیجه کم شدن هزینه نگهداری وسیله نقلیه است در جاده با قوس های تیز و شیب ها ی تند وسیله نقلیه مکررا نیاز به تغییر سرعت و حرکت مجدد وسیله نقلیه دارد در راههای پر ترافیک راننده مجبور به تغییر سرعت و توقف شده و این مشکلات منجر به تطویل زمان سفر می شود بنابراین افزایش هزینه سفر((vehicle operation cost بافاکتورهای اشاره شده تغییر یا بهبود می یابد استهلاک کمتر لوازم یدکی خودرو - کاهش زمان انتقال بار مبدا مقصد – کاهش سطح تصادفات - از طرفی منافع غیر قابل محاسبه nonquantifiable که مبحثگسترده ای است این مواردی مربوط به اهمیت آزاد راه((در بین دیگر راههای جاده ای)) است
مقاله فوق صرفا به بررسی آزادراه و اهمیت تامین مالی به عنوان یکی از مراحل اجرایی شدن ساخت پرداخته است در مقاله فوق مقایسه ای بین آزاد راه و ریل صورت نگرفته است و اینکه راه آهن معمولا بهترین گزینه برای حمل و نقل است شکی نیست و به لحاظ کاهش مصرف انرژی، آلایندگی کمتر محیط زیست، بهره وری بالا در حمل بار از اهمیت بالایی برخوردار است از طرفی از نگاه این مطلب باید دانست سرمایه گذاری در آزاد راه از نگاه ترانزیت در بخش جاده ای و درآمد زایی از ویژگی ها و حتی از مزیتهایی نسبت به برخی راههای جادهای منجمله فرعی و اصلی و … برخوردار است عایدات ناشی از استفاده از وسیله نقلیه در یک راه با مشخصات فنی بالا(آزاد راه) بعلت مصرف سوخت و روغن کمتر، استهلاک کم قطعات مکانیکی و لاستیکها و در نتیجه کم شدن هزینه نگهداری وسیله نقلیه است در جاده با قوس های تیز و شیب ها ی تند وسیله نقلیه مکررا نیاز به تغییر سرعت و حرکت مجدد وسیله نقلیه دارد در راههای پر ترافیک راننده مجبور به تغییر سرعت و توقف شده و این مشکلات منجر به تطویل زمان سفر می شود بنابراین افزایش هزینه سفر((vehicle operation cost بافاکتورهای اشاره شده تغییر یا بهبود می یابد استهلاک کمتر لوازم یدکی خودرو - کاهش زمان انتقال بار مبدا مقصد – کاهش سطح تصادفات - از طرفی منافع غیر قابل محاسبه nonquantifiable که مبحثگسترده ای است این مواردی مربوط به اهمیت آزاد راه((در بین دیگر راههای جاده ای)) است
درآمد ارزی ترانزیت را ۲۰ میلیون دلار نوشته اند که یک درصد هزینه یک پروژه زیربنایی توسعه ترانزیت است پس چگونه از ترانزیت دفاع می شود؟
نوشته اند " نهضت آزادراهسازی شعاری که در زمان خودش هنوز استارت نخورده به انتهای راه رسید. " آیا در بخش حمل و نقل باید به صورت شعاری حرکت کرد یا با برنامه؟ اگر برنامه دارای دلایل متقن و متکی به اسناد بالادستی باشد بنا به سلایق وزیران عوض نخواهد شد ولی کارهای شعاری و سلیقه ای محکوم به شکست است. انتخاب بین ریل و آزادراه هم هر کدام در جای خود و برای مسیری خاص ممکن است مفید باشند ولی در مجموع و به عنوان سیاست کلی باید به اسناد بالادستی توجه نمود که راهآهن را انتخاب کرده اند و انتخاب صحیحی است. ولی متن گزارش که درصدد توصیه انتخاب آزادراه ها ست و به یک موضوع اساسی می پردازد متاسفانه حاوی اطلاعات و تحلیل مناسب و کارشناسی نیست و کاملا شعارگونه است.
موقعیت کشورمان برای ترانزیت مطلوب است ولی این موقعیت ممتاز را می توان در توسعه راه آهن بکارگرفت و دلیل نمی شود که ترانزیت فقط با آزادراه باشد که اکنون هم از بزرگراه ها بار ترانزیت عبور می کند. البته بارهای ترانزیتی چون محموله های با وزن بالا و مسیر سیر طولانی هستند و مبدا و مقصد مشخص دارند از نوع بارهای ریل پسند هستند و استفاده از راه آهن برای ترانزیت ترجیح دارد. این بحثرا در کتاب رییس جمهور محترم بنام " امنیت ملی و نظام اقتصادی ایران " می توان تعقیب نمود.
به مطلب ذیل هم توجه کنید که نشان می دهد متن این گزارش با طرح جامع حمل و نقل مغایرت دارد http: / / www. tinn. ir / vdcbwwbs. rhbwfpiuur. html
در پاراگراف سوم متن گزارش فوق آمده است " توسعه آزادراهها که به دلیل امنیت، سرعت، استاندارد بهترین گزینه حمل و نقل کالا در کشور به حساب می آید " این جمله نشان می دهد به نظر نگارنده آزادراه بر هر شیوه ترابری دیگری ترجیح دارد. اگر منظور نگارنده بین انواع راه بود باید می نوشت آزادراه بین انواع راه بهترین گزینه است.
تیتر این مطلب عجیب و غریب است رشد صنایع مدرن مدیون ساخت آزادراه هاست؟! آیا رشد صنایع مدرن مدیون علم و تکنولوژی و فرهنگ و نظم و انضباط و امنیت و منابع پولی و مالی و سیستم بانکی کشورهای توسعه یافته نیست؟ کارمند وزارت راه در خواب متوجه شده که رشد صنایع مدرن مدیون ساخت آزادراه هاست؟ می گویند آبی در لانه مورچگان افتاد و مورچه ای فریاد می زد سیل عالم را برد حالا کارمند وزارت راه فکر می کند پیشرفت عالم به ساخت آزادراه ها بوده است.
نمی فهمم که رشد صنایع مدرن چه ربطی به ساخت آزادراه ها دارد؟ مثلا رشد رباتیک یا رشد صنایع پزشکی یا رشد علوم هوا فضا یا رشد صنایع الکترونیک و کامپیوتر یا تولید محصولات ابزار دقیق و محصولات پیشرفته شیمیایی کدامیک مدیون یا وابسته به آزادراه ها هستند؟
این مقاله نوشته است " خوشبختانه طی ۲ سال اخیر توجه ویژهای به اولین فاکتور ساخت آزادراهها یعنی سرمایهگذاری شده است. " و تمام مقاله در باره اهمیت تامین مالی برای سرمایه گذاری دار آزادراه ها بحثمی کند ولی واقعیت جور دیگری است: این موضوع ۲۸ سال پیش در کشور ما حل شده و قانون و آیین نامه برای احداثآزادراه ها با مشارکت بخش غیردولتی نوشته شده و بر همین چارچوب هزاران کیلومتر ازادراه ساخته شده است و در این مقاله هیچ روش نوینی ارائه نشده است و هیچ مشکلی را بحثنکرده اند و هیچ روش مناسبتری برای تامین مالی یا حل مشکلات سرمایه گذاران مطرح نکرده است. فقط کلی گویی کرده اند.
نظر مخاطب ارجمند مبنی بر اینکه " نمیفهمم رشد صنایع در کشورهای(توسعه یافته) چه ارتباطی با آزادراهها دارد؟ عجیب است! پس اگر شقوق حمل و نقل با رشد صنعت، کشاورزی و … ارتباط نداشته باشد پس به چه درد می خورد. پر واضح است توسعه هر نوع از شقوق حمل و نقل و حتی هر اقدام مثبت زیر ساختی در توسعه و تعالی کشور موثر می باشد.
اغلب کامنتها ایراد به مقاله هستند ولی تعدادی کامنت بدون نام در پاسخ به کامنتها درج شده که فرض می کنم از طرف آقای مداح یعنی نگارنده متن اصلی هستند. لذا به آقای مداح عرض می کنم: اینکه رشد حمل و نقل تاثیر بر دیگر صنایع می گذارد درست است ولی اگر حمل و نقل را منحصر در ساخت آزادراه می بینید که در مقاله اینطور توصیف کرده اید اشتباه می کنید همه شیوه های ترابری با هم اثر می گذارند و همگی علاوه بر زیرساخت شامل ناوگان و خدمات ترابری و لجستیک هم هستند که مجموعا بخش حمل و نقل را تشکیل می دهند و مطمئنا رشد صنایع علاوه بر تاثیر گیری از حمل و نقل از موضوعاتی نظیر علم و تکنولوژی و فرهنگ و نظم و انضباط و امنیت و منابع پولی و مالی و سیستم بانکی هم تاثیر می پذیرند و این تاثیر پذیری خاص صنایع مدرن نیست بلکه می توان گفت رشد صنایع مدرن معمولا اثر کمتری از حمل و نقل کالا داشته است زیرا در رشد این صنایع مدرن تاثیر علم و تکنولوژی بیشتر می باشد. اصطلاح مدیون بودن وقتی کاربرد دارد که عاملی تاثیر بسیار واضح و پررنگ بر یک موضوع داشته باشد. بنابراین در مجموع تیتر انتخابی درست نیست که بنویسیم رشد صنایع مدرن مدیون توسعه آزادراه هاست.
این شما هستید که با نام های مختلف کامنت می گذارید، ظاهرا فکر می کنید علامه دهر هستید و با لحنی صحبت می کنید که گویی جرم و جنایتی اتفاق افتاده آقای کارشناس وزارت راه و کارشناس ارشد، عین الله و دوست عزیز که دارای انواع القاب و عناوین هستید! با نظرات شما ظاهرا فقط جنابعالی و برخی دوستان تان همه چیز می دانند. نویسنده مقاله، خوب یا بد، حداقل با نام اصلی اش خود را در معرض قضاوت گذاشته است. شما که استاد و متخصص هستید هم می توانید بنویسید و گفتگو کنید و در معرض نقد قرار بگیرید. نقد، خوب است اما جدال و زیر سوال بردن شخص مفهوم دیگری دارد.
آقای مداح - سلام علیکم - گمان می رود تهیه این گزارش صرفا بنا به حرف وزیر محترم در خصوص برنامه توسعه آزادراه ها تهیه شده است و این حرف را در این گزارش پرورش داده اید. بنده دهها مقاله و کتاب نوشته ام و برای اصلاح محیط کشورمان از ابعاد مختلف نقدهای سازنده و کارساز ارائه کرده ام. مدعی این هم نیستم که همه چیز را می دانم و علامه هستم شما را هم متهم به جرم و جنایت نمی کنم. اما توصیه به شما می نمایم که نان به نرخ روز نخورید و در ارائه نظرات واقعا تعقل و تدبر کنید. چه بسا حرفهای وزیر یا معاون وزیر سنجیده نباشد و شما بی خود از حرفهای اشخاص تبعیت نکنید. مطالب خود را هم قبل از انتشار عمومی در معرض نظر کارشناسان مطلع بگذارید.