B. O. T و راهسازی، دست نیاز دولت به بخش خصوصی
تین نیوز | ممکن است در حین مشاهده یک متن مربوط به احداث و توسعه پروژههای فنی – مهندسی از جمله راهسازی و نظایر آن، با اصطلاح B.O.T مواجه شده باشید و اینکه فلان پروژه با این روش اجرا میشود اما درباره معنای آن اطلاع چندانی نداشته باشید. قبل از هر چیز باید بدانید با توجه به هزینههای بالای بسیاری از پروژهها در حوزه راه و جاده و محدودیت امکانات و بودجه دولتی، همواره از پتانسیلهای شرکتهای خصوصی استفاده میشود. از این رو برای مشارکت بخش خصوصی در پروژهها با حمایت دولت، قراردادهای ویژهای منعقد میشود که سهم کارفرما و مجری را از زمان احداث
تا بهرهبرداری مشخص میکند. با این مقدمه، احتمالا ترغیب شدهاید اطلاعات بیشتری درباره BOT و شیوههای مشارکت بخش خصوصی در پروژهها داشته باشید. اگر در آینده حرفهایتان در اندیشه اجرای پروژهای از سوی یک شرکت خصوصی معتبر هستید، لازم است که بیشتر بدانید.
سه دهه با B.O.T
اصطلاح BOT مخفف سه واژه (Build-Operate-Transfer) به معنای ساخت - بهرهبرداری - واگذاری است که اولین بار در دهه 1980 میلادی و هنگامی که دولت وقت ترکیه اعطای امتیاز چند نیروگاه را به مناقصه گذاشت، رایج شد. از این رو، استفاده از این روش در ایران برای احداث و بهرهبرداری انواع راهها و جادههای کشور، بسیار جوان است. روش B.O.T یکی از روشهای پذیرفته شده برای مشارکت بخش خصوصی در توسعه پروژههای زیربنایی در سطح جهان است و دولتهای مختلف از آن بهعنوان یک روش مناسب برای سرمایهگذاری و ساخت سریع پروژههای زیربنایی که بهشدت موردنیاز جامعه است، استفاده
میکنند. در این روش، ساخت و بهرهبرداری پروژه به مدت معینی توسط شرکتی با عنوان «شرکت پروژه» انجام شده و انتقال طرح به کارفرما پس از طی مدت معینی و بعد از تحصیل درآمد لازم، محقق میشود.
روش اجرای B.O.T
نحوه انجام این روش مانند سایر روشهای اجرای طرحهای بزرگ با تهیه اسناد مناقصه و پس از مرحله مطالعات اولیه توسط کارفرما آغاز میشود. سپس سرمایهگذاران بخش خصوصی با بررسی اسناد مناقصه و حصول اطمینان از مثبت بودن نتایج امکانسنجی با ارائه پیشنهاد در مناقصه شرکت میکنند. در مرحله بعدی و با تعیین برنده مناقصه و انجام مذاکرات اولیه، یک شرکت با مسئولیت محدود بهعنوان «شرکت پروژه» توسط سرمایهگذاران برگزیده تأسیس میشود. این شرکت، صاحب امتیاز پروژه BOT است. سرمایه متولیان جهت تأسیس شرکت معمولا 20 تا 30 درصد سرمایهگذاری لازم برای اجرای
پروژه است. مابقی سرمایه مورد نیاز از طریق انعقاد موافقتنامههای مالی با بانکها و مؤسسات مالی معتبر تأمین میشود.
علت استقبال دولتها از B.O.T
عقد موافقتنامههای لازم با کارفرما، پیمانکار اجرایی، شرکت بهرهبردار و مؤسسات مالی از اهم وظایف «شرکت پروژه» است. معمولا شرکت با عوامل کارفرما برای فروش محصول موافقتنامهای بر مبنای تحویل با شرایط Take or Pay (بردار یا بپرداز) امضا میکند. در این حالت چنانچه خریدار محصول (عوامل کارفرما) در مواقعی نیاز به محصول تولیدی نداشته باشند ملزم به پرداخت حدود 80 درصد قیمت محصول تولیدی هستند. در این روش، کارفرما بازپرداخت هیچ وامی را از طرف سرمایهگذاران یا متولیان پروژه تضمین نمیکند و در نتیجه فشار ناشی از استقراض کاهش مییابد. به علاوه
ریسکهای مربوط به ساخت و تکنولوژیهای جدید نیز به طرف مقابل (بخش خصوصی) منتقل میشود. همچنین منافع بسیاری برای دولت و یا کارفرما در زمان ساخت و پس از آن (بهرهبرداری) قابل پیشبینی است.
روشهای مشابه B.O.T
سایر روشهای مشابه (به غیر از B.O.T ) عبارتند از:
الف: روش ساخت - تملک - بهرهبرداری
(B.O.O) Build – Own – Operate
ب: روش ساخت - تملک - بهرهبرداری- واگذاری
(B.O.O.T) Build-Own-Operate-Transfer
ج: روش ساخت - اجاره - واگذاری
(BLT) Build – Lease – Transfer
تمامی ساختارهای مذکور در وهله اول نیازمند تأسیس یک شرکت خصوصی با ملیت خارجی برای برنامهریزی، تأمین مالی، طراحی، ساخت، بهرهبرداری و مدیریت پروژه است. در روشهایی که از مفهوم واگذاری بهرهمند شدهاند، BLT, BOOT, BOT نزد کارفرمایان مقبولتر هستند زیرا بعد از دوره مشخصی، تأسیسات و مایملک خصوصی به داراییهای کارفرما تبدیل میشود. در این روشها، ارائه تضمین لازم در برابر عدم پرداخت کارفرما به شرکت پروژه از طریق نهادهای ذیربط دولتی (مانند وزارت امور اقتصادی و دارایی) الزامی است. همچنین شناسایی و استفاده از تأمینکنندگان مالی معتبر در خارج از
کشور مثلا بانکهای اروپایی از دیگر پیشنیازهای انجام این نوع پروژهها محسوب میشود.