معیار مشخصی برای قیمت گذاری قیر وجود ندارد
وبلاگ تین نیوز، سیدحمید حسینی | پرداختن به موضوع اینکه چرا ایران تعیینکننده قیمت در بازار قیر نیست؟ نیاز به بیان تاریخچهای از وضعیت قیر ایران دارد و در اینجا به صورت مختصر به آن اشاره خواهم کرد. باید گفت که پالایشگاههای کشور بهگونهای طراحی شده که بتواند نیاز نیروگاههای کشور به نفت کوره را تامین کند؛ بنابراین همه پالایشگاههای ایران حداقل 30 درصد فرآورده سنگین تولید میکنند که میتواند تبدیل به نفت کوره یا قیر شود، تا سالهای 72 و 73 ما فقط تولیدکننده قیر برای بازارهای داخلی بودیم و هیچ ارادهای در کشور برای حضور در بازارهای صادراتی
وجود نداشت و قیر با قیمت بسیار نازل در بازارهای داخلی به فروش میرسید، اما در پایان جنگ و پس از رفع نیازهای داخلی، دولت تصمیم گرفت در بازار بینالمللی قیر حضور پیدا کند.
صادرات قیر ایران در سالهای 72 و 73 به 20 هزار تن در سال نمیرسید و از سال 1375 با ورود تعدادی از شرکتهای بخش خصوصی به این عرصه و ایجاد واحدهای بستهبندی و سیستمهای حملونقل در کنار واحدهای پالایشگاهی، بازار قیر صادراتی ایران رونق گرفت و صادرات سالانه به50 تا 80 هزار تن در سال رسید.
از سال 1376 به بعد با تلاش بخش خصوصی درهای بازار چین به روی قیر ایران باز شد و فقط سالانه بیش از 100 هزار تن قیر به بازار چین صادر شد. شرکتهای چینی که در سایر کشورهای دنیا پروژههای راهسازی داشتند به خریداران قیر ایران تبدیل شدند و از سالهای ٧٧ به بعد صادرات قیر فله ایران نیز با همت بخش خصوصی آغاز شد و ایران بدون اینکه مخازن قیر، اسکله اختصاصی یا پالایشگاهی نزدیک به ساحل داشته باشد موفق به صادرات قیر شد، البته با هزار و یک مرارت و سختی.
سال به سال صادرات قیر ایران افزایش یافت و رقم آن به حدود ٦ هزار تن رسید. در 10 سال گذشته با واگذاری واحدهای قیرسازی به بخش غیردولتی و افزایش تعداد شرکتهای تولیدكننده و عرضهکننده قیر به بازار، گسترش بازارهای صادراتی قیر و مطلوب ارزیابی شدن کیفیت قیر ایرانی، صادركنندگان توانستهاند صادرات خود را به منطقه و دنیا افزایش داده و به یکی از بازیگران عمده منطقه تبدیل شوند و امروز در آسیا اگر کره جنوبی را کنار بگذاریم ایران بزرگترین تولیدكننده و صادرکننده قیر است، ضمنا تنها رقیب ایران در خلیج فارس بحرین میباشد، ولی ظرفیت قیر صادراتی ایران تقریبا ٧
برابر بحرین است.
اما آنچه درباره نقش نداشتن ایران در قیمتگذاری قیر در منطقه و جهان مطرح میشود حقیقت ندارد و قیر برخلاف سایر کالاها همچون نفت کوره، گازوئیل یا بنزین قیمت پایه ندارد؛ بنابراین قرار دادهای بلندمدت در قیر رایج نیست و فقط مجله آرگوست قیمت روزانه قیر در بازارهای اروپا، آمریكا و كشورهای منطقه نظیر سنگاپور، تایلند، چین، بحرین، ایران و... منتشر میکند و کسی در بازار تعیینکننده قیمت نیست و نمیتوان مثل نفت خام که بر اساس قیمت دبی و عمان یا برخی کشورها که بر مبنای نفت خام برنت عمل میشود، اقدام کرد. متاسفانه یا خوشبختانه در بازار قیر چنین معیار تعیین
قیمتی وجود ندارد و هر منطقه با توجه به هزینههای حمل و نقل، نیاز بازار و سایر عوامل، قیمتهای متفاوتی ارائه میدهد. ایران در سالهایی که تحریم وجود نداشت قیر را با قیمتهای مناسب و رقابتی عرضه میکرد، هزینه حمل و نقل منطقی بود و تحریمهای بانكی وجود نداشت و تجار ایرانی از امکانات بازاریابی خوبی برخوردار بودند و توان صادراتی كشور حدود 5/1 میلیون تن بود.
اما در چند سال گذشته با ظهور و بروز اتفاقات جدید در بازار قیر، وضعیت قیر ایران نیز به سمت شرایط نامطلوبتر از گذشته حرکت کرده است. بهعنوان مثال بسیاری از شرکتها برای تامین مالی مجموعه خود به بازار قیر رو آورده و سعی کردهاند با استفاده از منابع مالی خود و ضمانتنامههای بانکی مدت دار قیر را در محمولههای بزرگ از شرکت تولیدکننده خریداری و در بازار به صورت نقدی با قیمتهای پایینتر از بورس صادراتی فروخته و منابع آن را در سایر بازارها به كار گیرند. این شرکتهای معمولا شبهدولتی بازار صادراتی قیر ایران را به هم زده و معاملات در بازار
غیر رسمی حدود 20 تا 30 دلار ارزانتر از قیمت بورس کالا است و بازار قیر صادراتی دچار رقابت ناسالم صادراتی شده است.
در گذشته تعداد صادرکنندگان قیر چند شرکت مشخص و عمدتا بخش خصوصی بودند که عملکردی روشن و مشخص داشتند، اما در ١ سال گذشته تعداد زیادی شركت بزرگ نیمه دولتی وبانکی وارد بازار قیر شده وافراد غیرحرفهای در این بازار افزایش یافتهاند، از سوی دیگر در گذشته فقط 2 تا 3 شرکت بزرگ تولیدکننده قیر وجود داشت و امكان كنترل كیفیت وقیمت وجود داشت ولی در ١ سال گذشته پالایش و پخش مجوزهای بیحساب و کتابی به 50 واحد قیرسازی (بعضا واحدهای کوچک زیرپلهای) داده كه قادر به رقابت با دیگران نیستند؛ بنابراین از كیفیت قیر تولیدی كاسته یا قیر را با سولفور یا قیر معدنی تركیب كرده ودر
بازار عرضه یا اقدام به تولید قیر از نفت كوره میکنند. متاسفانه اداره استاندارد با وجود تدوین استاندارد قیر از اجباری کردن آن خودداری نموده و این موضوع منجر به كاهش کیفیت قیر تولیدی و صادراتی شده است.
کاهش بودجه عمرانی دولت نیز مبحث دیگری است که نقش موثری در قیمت و بازار قیر ایفا میکند؛ در این سالها به دلیل کاهش بودجه عمرانی، مصرف قیر در داخل كاهش یافته و مازاد قیر تولیدی داخل عازم بازار صادراتی شده و بازارهای صادراتی کشش جذب 5/2 میلیون تن قیر صادراتی ایران را ندارد و صادرکنندگان مجبور شدهاند به رقابت ناسالم پرداخته و قیمت قیر صادراتی ایران كاهش یابد.
بر این اساس قیمتهای قیر ایران که همیشه با قیمتهای بحرین در یک دامنه قیمتی بود الان با فاصله قیمتی 10 درصدی و کمتر از بحرین معامله میشود و مجبور شدهایم در یک رقابت ناسالم، هزینههای تحریم را هم تحمل کنیم و قیر را ارزان تر از قیمت بحرین به فروش برسانیم.
در زمان حاضر چیزی حدود ١١ میلیون تن قیر در دنیا معامله میشود و هیچ کجای دنیا چیزی بهعنوان پلتفرم قیمت برای قیر وجود ندارد. اما این موضوع که چرا قیمت قیر ایرانی ارزانتر از بحرین و اروپا معامله میشود قابل تامل و پیگیری است و بیشتر به آنچه در این یادداشت به آن اشاره کردم مربوط میشود.