چرا راهداری آزادراهها مطلوب نیست؟
تین نیوز | شبکه حملونقل جادهای خصوصا شبکه بزرگراهی و آزادراهی در هر کشور، نقش حیاتی در اقتصاد آن جامعه بازی میکند. این امر در کشور ما که بیش از نود درصد سهم حملونقل کشور را جادهها به عهده دارند، پررنگتر است و بیتردید بدون نگهداری کافی و به موقع، این شبکه به شدت دچار زوال و تخریب ميشود و افزایش هزینههای بهرهبرداری وسائط نقلیه، افزایش تعداد تصادفات و کاهش اعتماد عمومی را به دنبال خواهد داشت. در آغاز هر سال، با افزایش سفرها که عموما با افزایش میزان عوارض آزادراهها همزمان میگردد، با این پرسش از سوی مردم، رسانهها و حتی
مسئولین مواجه میشویم که چرا شرایط راهداری حتی در آزادراهها که مردم برای عبور از آن عوارض پرداخت میکنند، مطلوب نیست.
مقاله حاضر در پی آن است تا با ارائه تصویری روشن از تجارب جهانی، ضمن پاسخ به پرسش مذکور، تأکیدی بر ضرورت تأمین مالی کافی برای نگهداری شبکههای بزرگراهی و آزادراهی داشته باشد.
راهداری شامل تعمیر و نگهداری رویههای آسفالتی، ابنیه فنی نظیر تونلها، پلها و آبروها، همچنین حفظ حریم، خطکشی راهها، تعمیر و نگهداری علائم هشداردهنده و اطلاعاتی، برفروبی و بازگشایی محور و همچنین تأمین تهویه و روشنایی تونلها و نقاط مهگیر، تعمیر و جایگزیني حفاظهای جانبی و میانی راه است که صد البته پرداختن به هر یک از این امور، بودجه ویژهای نیاز دارد. مطابق تحقیقات صورت گرفته، اهمیت نگهداری راه، تا حدی است که هزینه تعمیر و نگهداری راه، بعد از سه سال بیتوجهی، شش برابر و بعد از پنج سال بیتوجهی، هجده برابر هزینههای اولیه
تخمین زده میشود.
مطابق معیارهای بینالمللی، اعتبار مورد نیاز برای نگهداری راهها، معادل دو الی شش درصد ارزش روز راههاست که این امر به پارامترهای متعددی از جمله عمر راه، نوع راه، حجم و نوع ترافیک عبوری، شرایط آب و هوایی منطقه، وضعیت توپوگرافی راه (کوهستانی، تپه ماهور یا دشت)، تعداد و نوع ابنیه فنی راه شامل تونل، آبرو و دیوار و همچنین علائم، تجهیزات و از همه مهمتر کیفیت مصالح و کیفیت ساخت راه وابسته خواهد بود.
طبق آمار، حدود 210 هزار کیلومتر راه در کشور وجود دارد که حدود 36 هزار کیلومتر آن شامل حدود 2200 کیلومتر آزادراه، 13000 کیلومتر بزرگراه و همچنین 21000 کیلومتر راه اصلی، سهمي در حدود 75 درصد ترافیک حمل کالا و مسافر را به دوش میکشند. مطابق محاسبات، ارزش روز این 210 هزار کیلومتر راه که شامل حدود 7000 دستگاه پل خاص و 286 دستگاه تونل میباشد، بالغ بر 180 هزار میلیارد تومان است که برای راهداری و نگهداری مناسب آن که بیش از 290 گردنه و حدود یکهزار نقطه مهگیر دارد، به حدود 7000 میلیارد تومان اعتبار نیاز داریم، در حالی که که اعتبار اختصاص داده شده براي آن حدود یکهزار میلیارد تومان یعنی
حدود پانزده درصد است. این در حالی است که وضعیت بودجه اختصاص داده شده برای راهداری و نگهداری آزادراهها به مراتب کمتر است.
بر اساس قراردادهای مشارکت، نگهداری و بهرهبرداری از آزادراهها تا زمان برگشت اصل و فرع سرمایهگذاری انجام شده، به عهده شرکت سرمایهگذار است که از 16 آزادراه در دست بهرهبرداری، شش آزادراه با عقد توافقنامههایی، امور راهداری را به سازمان راهداری سپرده و مابقی، خود عمليات نگهداری و راهداری آزادراه را انجام میدهند، ولی در هر صورت بودجه دولتی برای آن وجود نداشته و مطابق نوع محور و شرایط آن، هزینه صرف راهداری و نگهداری محور میشود که این امر خود جای تأمل بسیار و نیاز به تجدیدنظر دارد.
مطابق محاسبات و بررسی انجام شده (طبق جدل شماره یک) ارزش سیزده محور آزادراهی به طول 1370 کیلومتر که براساس قانون مشارکت مصوب سال 1366، با مشارکت بخش غیردولتی احداث شدهاند، در سال 1391، حدود 7200 میلیارد تومان بوده و درآمدی معادل 160 میلیارد تومان در آن سال داشتهاند. به این ترتیب، 15 درصد سهم اختصاص داده شده بابت راهداری و نگهداری آزادراه حدود 24 میلیارد تومان میشود؛ در حالی که معیارهای جهانی بهطور متوسط حدود 290 میلیارد تومان است. بنابراین ما حدود هشت درصد اعتبارات لازم را به این کار اختصاص میدهیم. این کمبود اعتبار سبب شده که با وجود تلاش انکارناپذیر
راهداران، استاندارد کیفی راهداری آزادراهها نسبت به سایر کشورها قابل دفاع نباشد و بیشک علت درصدی از تصادفات در هر سال، به دلیل همین عدم استاندارد کیفی و همچنین کمبود اعتبار لازم جهت راهداری در آزادراههاست. بضاعت راهداری آزادراهها با اختصاص اعتباری کمتر از ده درصد اعتبار لازم، در همین حدود است.
اختصاص 24 میلیارد تومان برای راهداری 1370 کیلومتر آزادراه در یکسال به مفهوم اختصاص کیلومتری حدود هفده میلیون تومان در سال است، در صورتی که یکی از مهمترین کارهای راهداری، تجدید خطکشیهاست که نقش عمدهای در ایمنی راه دارد و هزينه آن، به تنهایی برای هر کیلومتر آزادراه سالیانه حداقل ده میلیون تومان است. حتی تعویض هر کیلومتر گاردریل نیز به حدود شصت میلیون تومان بودجه نیاز دارد. مطابق محاسبات تجربی (جدول شماره دو) هزینههای سالیانه راهداری یک کیلومتر آزادراه حدود 240 میلیون تومان است.
خلاصه کلام اینکه با توجه به اعتبارات موجود، نگهداری و تجهیز آزادراههای فعلی، اهمیتی به مراتب بیشتر از ساخت و توسعه آزادراههای جدید دارد، زیرا مهمترین وظیفه امروز ما نگهداری داراییهای موجود و تلاش برای استفاده ایمن و جلوگیری از تخریب آنها و حفظ دستاوردهای گذشته در شبکه راههای کشور است.
جدول1- مقایسه هزینه پرداختی بابت نگهداری و راهداری آزادراهها با استانداردهای جهانی
|
نام آزادراه |
طول (کیلومتر) |
سال بهرهبرداری |
هزینه احداث به روز شده (میلیارد ريال) |
درآمد در سال 1391 (میلیارد ريال) |
هزینه راهداری (بر اساس 15% آزادراه) (میلیارد ريال) |
نسبت هزینه راهداری به هزینه احداث بهروز شده (درصد) |
هزینه راهداری براساس ستانداردهای جهانی (میلیارد ريال) |
نسبت هزینه راهداری آزادراهها در ایران نسبت به استانداردهای جهانی (درصد) |
|
تهران- ساوه |
113 |
1377-1376 |
3400 |
150 |
23 |
7/0 |
136 |
17 |
|
قم- کاشان |
104 |
1377 |
2800 |
91 |
14 |
5/0 |
112 |
12 |
|
کاشان- نطنز- اصفهان |
163 |
1383-1381 |
4500 |
92 |
14 |
3/0 |
180 |
8 |
|
مشهد- باغچه |
39 |
1381 |
1600 |
60 |
9 |
6/0 |
64 |
14 |
|
ساوه- سلفچگان |
65 |
1382 |
2800 |
105 |
16 |
6/0 |
112 |
14 |
|
زنجان- تبریز |
288 |
1391-1390 1385-1383 |
11.700 |
140 |
21 |
2/0 |
468 |
4 |
|
اهواز- بندرامام |
90 |
1385 |
6400 |
160 |
24 |
4/0 |
256 |
9 |
|
کنارگذر غرب اصفهان |
80 |
1387-1386 |
3000 |
30 |
5 |
2/0 |
120 |
4 |
|
قزوین- رشت |
127 |
1388 |
8200 |
181 |
27 |
3/0 |
328 |
8 |
|
خرمآباد- پل زال |
104 |
1389 |
15.000 |
240 |
36 |
2/0 |
600 |
6 |
|
تهران- پردیس |
23 |
1389 |
4000 |
186 |
28 |
7/0 |
160 |
17 |
|
ساوه- همدان (قطعه 1) |
90 |
1390-1389 |
4000 |
92 |
14 |
3/0 |
160 |
9 |
|
کربلا |
85 |
1391 |
4800 |
70 |
11 |
2/0 |
192 |
5 |
|
جمع |
1371 |
- |
72.200 |
1.597 |
240 |
3/0 |
2.888 |
8 |
جدول 2- هزینههای سالیانه راهداری یک کیلومتر آزادراه
|
شرح هزینهها و عملیات اجرایی |
واحد |
مقدار |
قیمت واحد |
قیمت کل |
ملاحظات و مبنای محاسبات |
||
|
بیمه سرمایه آزادراه |
|
|
|
16.200.000 |
نرخ 27% در هزار سرمایه راه- هر کیلومتر 6 میلیارد |
||
|
بیمه مسوولیت مدنی |
|
|
|
11.764.706 |
استفادهکنندگان از راه و کارکنان |
||
|
روکش آسفالت |
متر مربع |
1.150 |
700.000 |
805.000.000 |
30 درصد مساحت پس از شش سال |
||
|
لکهگیری |
متر مربع |
1.533 |
700.000 |
1.073.333.333 |
20 درصد مساحت پس از سه سال |
||
|
درزگیری |
متر طول |
1.100 |
65.000 |
65.000.000 |
ترک دوبندی به شکل طولی + هر 20 متر به صورت عرضی؛ پس از 3 سال |
||
|
عملیات حفاظتی (سیلکت، فول سیل، ...) |
هزار مترمربع |
|
|
0 |
|
||
|
خطکشی سرد و گرم |
کیلومتر |
6.000 |
15.000 |
90.000.000 |
پایان هر سال، سرد؛ یا هر سه سال، گرم |
||
|
نصب و تعمیرات گاردریل ... |
ست |
15 |
2.300.000 |
34.500.000 |
ترمیمی 7 ست و تعویضی 8 ست پس از 20 سال (هر کیلومتر 500 ست لحاظ شده) |
||
|
نصب و تعمیرات نیوجرسی |
کیلومتر |
|
|
0 |
|
||
|
شیار لرزاننده |
مترمربع |
0 |
|
0 |
|
||
|
نصب و تعمیرات علائم |
عدد |
|
|
15.000.000 |
مسیرنما و شورون |
||
|
نصب و تعمیرات تابلو اطلاعات و محدودیت سرعت |
متر مربع |
10 |
5.000.000 |
50.000.000 |
تصادفات و کم بازتابی- هر کیلومتر 50 مترمربع |
||
|
طراحی، اجرا، نظارت و نگهداری روشنایی |
کیلومتر |
|
|
0 |
|
||
|
نصب بازتاب چشم گربهای |
عدد |
1.000 |
65.000 |
65.000.000 |
ایستگاه عوارضی- گلوگاهها |
||
|
نصب و تهیه دوربینهای نظارت تصویری |
عدد |
|
|
0 |
|
||
|
تهیه و نصب تابلوهای پیام متغیر VMS |
عدد |
|
|
0 |
|
||
|
تهیه و نصب تابلوهای سرعت متغیر VSL |
عدد |
|
|
0 |
|
||
|
تهیه و نصب دوربینهای کنترل سرعت |
عدد |
|
|
0 |
|
||
|
نصب ترددشمار |
عدد |
|
|
0 |
|
||
|
تهیه و نصب تجهیزات هواشناسی |
عدد |
|
|
0 |
|
||
|
برفروبی |
متر مربع |
|
|
115.000.000 |
8 کامیون + 2 گریدر + 2 لودر؛ 4 ماه در سال |
|
|
|
شن و نمکپاشی |
متر مکعب |
|
|
2500 تن نمک + 7500 تن ماسه |
|
||
|
خرید ماشینآلات راهداری |
دستگاه |
|
|
400 میلیون ریال استهلاک تیغه و اتوماتیک |
|
||
|
بهرهبرداری از مجتمعهای خدماتی- رفاهی |
باب |
|
|
0 |
|
||
|
احداث رمپهای ورودی و خروجی مجتمعهای خدماتی رفاهی |
عدد |
|
|
0 |
|
||
|
احداث انبار شن و نمک و آشیانه ماشینآلات |
باب |
|
|
0 |
|
||
|
گشتزنی روزانه در محور |
کیلومتر- سال |
1460 |
7800 |
11.388.000 |
روزانه دو مرحله گشتزنی در محور |
||
|
نصب پلیس مجازی در محور جهت آرام سازی |
عدد |
|
|
0 |
|
||
|
راهاندازی سیستم الکترونیکی اخذ عوارض |
|
|
|
0 |
|
||
|
نصب بنرهای هشدار پلیسی و تبریک سال نو |
عدد |
|
|
100.000.000 |
|
||
|
تنقیه پلها و آبروها |
دستگاه |
3 |
1.500.000 |
4.500.000 |
سه دستگاه پل در کیلومتر و هر سال یکبار |
||
|
حفاظت و تیغزنی حریم راه |
|
|
|
3.000.000 |
یک دستگاه گریدر در یک روز |
||
|
جمع کل |
|
|
|
2.431.721.333 |
|
||