سفر با بمبهای سرگردان
تین نیوز | وقوع سوانح پی در پی برای اتوبوسهای بین شهری، دیگر به خبری عادی تبدیل شده است.
هر از گاهی خبر میرسد درگوشهای از كشور اتوبوسی واژگون یا طعمه حریق شده و مسافرانش را به كام مرگ كشانده است. هرچند اوایل حساسیت بیشتری در اینباره وجود داشت اما رفته رفته حساسیتها كاهش یافت و اتوبوسها همچنان با همان شرایط نا ایمن گذشته در جادههای كشور جولان میدهند و جان هموطنان مان را به بازیچه میگیرند. اما چه عواملی اتوبوسهای بین شهری را تا این حد ناایمن كرده و موجب شده است ایمنی اتوبوسهای بین شهری به یكی از مهمترین چالشهای حملونقل بینشهری تبدیل شود؟
علت حادثهها
تاكنون مهمترین حوادث اتوبوسهای بین شهری برای اتوبوسهای اسكانیا اتفاق افتاده و همین موضوع سبب شده این شركت در كانون توجهات قرار بگیرد و انگشت اتهام به سوی آن نشانه گرفته شود. فقط در 3سانحه 86نفر جان خود را از دست دادند. برخورد 2دستگاه اسكانیا در آزادراه قم - تهران كه موجب كشته شدن 43نفر شد، مرگ 26دختر دانشآموز بروجنی در راه بازگشت از اردوی راهیان نور در كیلومتر 185جاده لردگان و آتش گرفتن اتوبوس اسكانیا در محور اهواز به هفتكل كه به كشته شدن 17مسافر منجر شد ازجمله مهمترین سوانح برای اتوبوسهای بین شهری است كه همگی آنها برای اتوبوسهای اسكانیا اتفاق
افتاد.
این در حالی است كه مدیران شركت اسكانیا اتوبوس هایشان را مطابق استانداردهای روز اروپا میدانند و مدارك و شواهدی را ارائه میكنند كه حاكی از آن است اتوبوسها بعد از تحویل به رانندهها دستكاری و از حالت استاندارد خارج شده و همین مسئله باعث حادثه ساز شدن اتوبوسها شده است. نصب باكهای اضافه گازوئیل و دستكاری در سیستم برق اتوبوسها ازجمله مهمترین نكاتی است كه مسئولان اسكانیا به آن اشاره میكنند.
زمانی برای استقبال از خطر
اینجا كیلومتر 5جاده خاوران، نمایندگی خدمات پس از فروش یكی از بزرگترین تولید كنندههای اتوبوس در كشور است. داخل محوطه سرپوشیده كه محل اصلی تعمیرگاه بهحساب میآید مملو از اتوبوسهایی است كه با نواقص گوناگون به آنجا منتقل شدهاند. مهندس محسن نوروزی، مدیر خدمات پس از فروش مركز میگوید: اتوبوسها بعد از تولید از نظر استانداردهای گوناگون كنترل میشوند اما خیلی مشكلات درست بعد از تحویل اتوبوس به راننده شروع میشود.
ما در بدو ورود اتوبوسها نواقص آنها را در چك لیستهای مخصوصی كه داریم ثبت و به راننده یادآوری میكنیم اما بیشتر رانندهها به این عیوب توجهی نمیكنند و فقط میخواهند آن عیبی كه اتوبوس را از كار انداخته برطرف شود و به مشكلات دیگر توجهی ندارند. نكته جالب اینكه آنها حتی زیر برگه مخصوص ما را هم امضا میكنند و این یعنی آنها از عیب اتوبوسشان مطلع شدند اما نمیخواهند ما آن عیب را برطرف كنیم و همین بیتوجهی معمولا حادثه ساز میشود.
بمبهای متحرك
نوبت به بررسی چند نمونه دستكاری شده از اتوبوسها میرسد. از این بخش به بعد مهندس سلطانی مدیر تعمیرگاه مركزی هم همراه مان است. او كه هر روز با اتوبوسهای معیوب سر و كار دارد بهشدت از عملكرد رانندهها در نگهداری اتوبوسهایشان ناراضی است و میگوید: «بسیاری از رانندهها با دستان خودشان اتوبوسها را دستكاری و نا ایمن میكنند و این یعنی رفتن به استقبال خطر.» اشاره مهندس سلطانی به اضافه كردن باك اضافی برای قاچاق سوخت، تغییر در سیستم سیم كشی اتوبوس و كارهایی از این دست است كه زمینه ساز وقوع حادثهها میشود.
نخستین خودروی معیوب یك اتوبوس ناوگان برون شهری است كه صاحبش باكهای اضافی متعددی به آن اضافه كرده است. مهندس سلطانی میگوید: «چند روز قبل وقتی این اتوبوس را پذیرش میكردم راننده اتوبوس خودش اعتراف كرد كه با اتوبوسش بیشتر سوخت حمل میكند تا مسافر. یعنی این اتوبوس بیشتر یك نفتكش است تا یك اتوبوس مسافربری و این یعنی كاری بالاتر از خطر.» مدیر تعمیرگاه در ادامه باكهای اضافی را كه در جاهای مختلف اتوبوس جاسازی شده را نشان میدهد و میگوید:
«ظرفیت باك این اتوبوسها بهطور معمول 700لیتر است اما این اتوبوس با باكهای اضافیاش دستكم ظرفیت 7هزار لیتر گازوئیل را دارد». وی در ادامه به مشكلات اضافه كردن این باكها اشاره میكند و میگوید: «یكی از مشكلات این است كه اتوبوس برای تحمل وزن خاصی طراحی شده است و حمل حجم زیادی گازوئیل وزن اتوبوس را بالا میبرد و تعادل اتوبوس را بر هم میزند و گاهی ممكن است موجب واژگونی شود. از طرفی باكهای اضافه استاندارد نیستند و معمولا نشتی دارند و این مشكل باعث میشود هر لحظه خطر آتش گرفتن اتوبوس وجود داشته باشد.»
از نمایی دیگر
در ادامه همراه جمعی از مهندسان تعمیرگاه وارد چال میشویم تا آنها باكهای اضافه را از زیر اتوبوس نشان دهند. بیشتر از یك روز از پذیرش اتوبوس نمیگذرد اما زیرش مملو از گازوئیل است. گازوئیل از هر گوشهای از اتوبوس چكه میكند. معلوم نیست اگر كسی بخواهد با این اتوبوس سفر برود چند درصد ممكن است سالم به مقصد برسد. اینها همه معایب این اتوبوس نیست. وقتی وارد چال میشویم باكهای اضافی بیشتر خودنمایی میكنند.
بعضی از باكها درست روی منبع اگزوز نصبشده است و معلوم نیست راننده هنگام نصب این باك در كنار منبع اگزوز با آن حرارت با خودش چه فكری كرده است. بعضی هم بهدلیل وزن زیادی كه تحمل میكنند فرسوده شده یا اینكه پروفیلهای محافظشان شكسته شده است. مدیر تعمیرگاه در تاریكی چال با چراغ كم جانی كه در دستش است باكی را پیدا میكند كه پروفیل محافظش شكسته و راننده بیاحتیاط، باك به آن سنگینی را با یك زنجیر بسته است. كمی آن طرفتر گازوئیل بهطور ممتد چكه میكند. وقتی مهندس سلطانی با چراغش رد گازوئیل را دنبال میكند به شیر مخفی یكی از باكهای اضافه بر
میخورد.
مشكلات ناشی از نصب باكهای اضافه یكیدو تا نیست. مهندس نوروزی مشكل مهمی را یادآوری میكند كه میتواند باعث واژگونی اتوبوس شود: «اتوبوسها روی كیسههای بادی قرار دارند و این كیسهها تعادل اتوبوس را حفظ میكنند. جنس این كیسهها از لاستیك است و نشت گازوئیل ناشی از نصب باكهای اضافه باعث آسیب دیدن كیسههای باد میشود و اگر حین حركت یكی از كیسهها سوراخ شود اتوبوس واژگون میشود و معلوم نیست چه بلایی برسر راننده و مسافران اتوبوس میآید.»
ایجاد اختلال در سیستم برق
این اشكالات فقط مختص این اتوبوس نیست. چرا كه وقتی از چال بالا میآییم مهندس نوروزی به اتوبوس كناری اشاره میكند و میگوید در بررسیهای كارشناسی انجام شده مشخص شده یكی از دلایل عمده آتش گرفتن اتوبوسها دستكاری در سیستم برق خودرو است. كافی است او درِ تابلو برق اتوبوس معیوب را باز كند تا بهتر بتواند منظورش را منتقل كند. راننده یك ظرف پر از گازوئیل را داخل جعبه برق گذاشته و نشتی آن، همه تابلو برق را به گازوئیل آغشته كرده است. از طرفی وضعیت سیمهای داخل تابلو برق هم آشفته است.
مهندس نوروزی میگوید: «وقتی رانندهها میخواهند باكهای اضافی را نصب كنند سیمكشی اتوبوس زخمی میشود و این سیمها در معرض دید نیست و به سختی قابل تشخیص است و همین كار در تابلو برق اتصالی ایجاد میكند، فیوزها میسوزد و راننده فیوزهایی با آمپر بالاتر نصب میكند. در چنین وضعیتی اگر مشكلی در سیستم برق رسانی ایجاد شود راننده متوجه نمیشود و همه اینها یعنی خطر.»
سایر سهلانگاریهای حادثهساز
سوانحی كه در سالهای اخیر برای اتوبوسهای برون شهری رخ داده علتهای دیگری هم دارد كه مدیر خدمات پس از فروش اسكانیا ترجیح میدهد بعد از حدود 2ساعت بازدید از تعمیرگاه آنها را در دفتر كارش توضیح دهد. مهندس نوروزی سی دی تصاویر اتوبوسهای حادثه دیده را داخل لپ تاپش میگذارد و عمدهترین علتهای وقوع حادثه برای اتوبوسهای برون شهری را اینطور شرح میدهد: «علاوه بر نصب باك اضافه و دستكاری در سیم كشی، حمل بار تجاری توسط اتوبوسها و قرار دادن بار در موتور یا حتی روی صندلی یا روی سقف اتوبوس یكی دیگر از كارهای خطرناكی است كه رانندهها انجام
میدهند و حادثهساز میشوند. یكی دیگر از عوامل ناآگاهی رانندههاست.
برای ناوبری هواپیما و قطار و كشتی دورههای آموزشی متعددی باید طی شود اما یك نفر صرفا با داشتن گواهینامه پایه یك میتواند راننده اتوبوس شود و جان 40مسافر به او سپرده میشود. چنین افرادی حتی نمیتوانند از امكانات اتوبوس استفاده كنند. مثلا دنده اتوبوسها حالت دستی و اتوماتیك دارد اما برخی از رانندهها با بیاحتیاطی در سرازیری از دنده اتوماتیك استفاده میكنند و برای كنترل سرعت ترمز میگیرند و همین عامل سبب میشود كاسه چرخ اتوبوس داغ شود و حرارت به لاستیك منتقل شود و در نهایت حادثه تلخی اتفاق بیفتد.»