ترمیم پاشنه آشیل جادههای ایران با سامانههای هوشمند
استفاده از سامانههای هوشمند و الکترونیک برای ارتقای ایمنی، نظارت بر تخلفات، تسهیل و تسریع تردد خودروها نه تنها در ایران، بلکه در جادههای جهان اعم از آزادراهها، بزرگراهها، و انواع راهها، یکی از شاخصهای اصلی توسعه یافتگی صنعت حملونقل جادهای محسوب میشود. طی سالهای اخیر خصوصا حدود سه سال و نیم فعالیت دولت یازدهم در حوزه راهوترابری، بهرهبرداری از پروژههای ITS جادهای، در بخش جادهای از اولویتهای اساسی بوده است.
این سیستمهای الکترونیک و سامانههای هوشمند، با نامهای مختلف و در موارد متعدد مانند اخذ عوارض (ETC) ، پیمایش هوشمند تردد ناوگان (سپهتن) ، دوربینهای ثبت تخلفات، سوانح و تصادفات جادهای، وضعیت راهها و جادهها و هواشناسی، بلیت الکترونیک، ترانزیت، کنترل بارهای غیرمجاز و... کاربرد دارند. گردهم آوردن این سامانهها تحت لوای داشبورد مدیریتی گام مؤثری برای ترمیم پاشنههای آشیل جادههای ایران در آینده است.
دوربینهای ثبت تخلفات
سه شنبه، ۱۰ اسفندماه امسال از ۵۲۷ سامانه هوشمند ثبت تخلفات جادهای با حضور اسحاق جهانگیری معاون اول رئیس جمهوری، عباس آخوندی، وزیر راهوشهرسازی، داود کشاورزیان معاون وزیر راه، تقی مهری، رئیس پلیس راهور و جمعی دیگر از مقامات بهرهبرداری شد که با احتساب ۷۴ دوربین در سال گذشته، به حدود۶۰۰ دوربین ثبت تخلفات میرسد.
این اقدام که به گفته آخوندی، «یکی از بزرگترین و جزء سه پروژه بزرگ IT ایران است»، در حال حاضر در «نیمه راه» قرار دارد و باید به ۱۸۸۰ دوربین برسد که با توجه به سرعت پروژه در مرحله بعدی به تجهیز جادههای غیرشریانی خواهد رسید.
از نظر آخوندی، اتفاق بسیار بزرگی درحال رخ دادن است و آنچه در حال اجراست «فراتر از یک پروژه» و «ارتقای مدل مدیریت جادههای ایران» است؛ خصوصا آنکه جادههای شریانی کشور، ۳۴ هزار کیلومتر و با احتساب راههای شریانی، ۲۱۰ هزار کیلومتر است و ۱۹ میلیون خودرو و ۱۲ میلیون موتورسیکلت در آن تردد میکنند.
همچنین به گفته کشاورزیان، مبلغ قرارداد این پروژه که از سال ۹۳ کلید خورده و از سال گذشته اجرایی شده، حدود ۵۵۰ میلیارد تومان است که با لحاظ کردن تعدیل قیمتها احتمالا حجم سرمایهگذاری به ۷۰۰ تا ۸۰۰ میلیارد تومان میرسد. نگهداری دوربینها در مدت ۸ سال تا سال ۱۴۰۲ بر عهده شرکت طرف قرارداد است.
عوارض الکترونیکی
اخذ الکترونیکی عوارض (ETC) نیز نقش بسزایی در رفع مشکلات روشهای سنتی آن (توقف-پرداخت-دریافت رسید) دارد. در این طرح، مالک وسیله نقلیه با خرید یک برچسب، شارژ آن و چسباندن آن بر شیشه جلوی اتومبیل بدون توقف از دروازه پرداخت عوارض عبور میکند و مبلغ به صورت خودکار از حسابش کسر میشود.
بر این اساس، رانندگانی که به جای پرداخت نقدی از روش الکترونیکی استفاده کنند، مشمول تخفیف ۲۰ درصدی پرداخت عوارض میشوند و برچسبها برای تمام آزادراههای کشور به صورت سراسری قابل استفاده است.
به گفته مسئولان، آزادراههای تهران- قم، تهران- پردیس، اهواز - بندر امام به سیستم پرداخت الکترونیکی عوارض مجهز هستند و نصب این سیستم در آزادراههای قزوین - رشت، قزوین - زنجان، زنجان - تبریز، آزادراه ساوه - همدان و سایر آزادراهها نیز ادامه دارد. این در حالی است که پیش از این، علی نیکزاد، وزیر دولت دهم، دی ماه ۹۱، وعده تجهیز تمام آزادراههای کشور به ETC تا شهریور ۹۲ را داده بود! اما همچنان مسیر طولانی برای نصب این سامانه در تمامی آزادراهها وجود دارد.
نصب GPS: از مسافر تا بار
در بسیاری از کشورهای غربی، به کمک سیستم رهگیری کامیونهای حملونقل بینالمللی و ترانزیت (Online Tracking)، علاوه بر هزینههای انتقال کالا، نرخهای بیمه حملونقل نیز تا حد زیادی کاهش داده شده است. در ایران نیز پس از بررسی میزان ورود و خروج وسایل نقلیه ترانزیت از مرزها و نیز بررسی ابزارهای استفاده از سیستمهای GPS، تلفن سیار GSM و ارتباط رادیویی و OnLine، استفاده از پروتکل GPRS بر روی بستر GSM مدنظر قرار گرفته است.
به گفته فرامز مداح، مدیرکل دفتر فناوری اطلاعات جادهای سازمان راهداری، با نصب GPS در خودروهای حملونقل سنگین درون و برونشهری مانند اتوبوسها، نفتکشها و کامیونهای ترانزیتی، نظارت بر رفتار رانندگان از مبدا تا مقصد، توزیع عادلانه سوخت و کنترل کامیونهای فاقد بارنامه و... تسهیل میشود.
همچنین اجرای طرح سوخت براساس پیمایش و سامانه پیمایش هوشمند تردد ناوگان (سپهتن) از طریق نصب سیستمهای هوشمند بر روی ناوگان مسافر و بار محقق میگردد.
بر این اساس، بیش از ۴۴۰ هزار ناوگان جادهای به سپهتن مجهز میشوند که تجهیز ناوگان باری از سال ۹۶ صورت میگیرد و ۹۰ درصد ناوگان مسافری نیز تجهیز شده است. این اقدام به همراه نصب دوربینهای ثبت تخلفات و کنترل سرعت، تحول ویژهای در مدیریت هوشمند جادهای است.
داشبورد مدیریتی
ظهور و گسترش انواع سامانههای الکترونیکی و هوشمند در زمینه وضعیت راهها، هواشناسی، سوانح جادهای، بلیت الکترونیک و... برای ارتقای خدمات به مسافران، رانندگان و تمامی کاربران جادهای بخش مهمی از اقدامات انجامشده و برنامههای آتی حوزه جادهای است که میتوان آن را در «داشبورد مدیریتی» خلاصه کرد.
با رونمایی و راهاندازی این داشبورد و مدیریت هوشمند اطلاعات، شهروندان میتوانند از برخط کردن بارنامهها، صورت وضعیتها، ترددشمارها، سیستمهای CMR ناوگان بینالمللی، معاینه فنی، کارت هوشمند، عملیات ترانزیت، سامانه اضافه تناژ، دوربینهای نظارتی و ثبت تخلفات سرعت، سامانه هواشناسی جادهای، کارت سلامت رانندگان، شبکه عوارض کشور، سامانه پرداخت الکترونیکی عوارض، به سرعت مطلع شوند و بر آن نظارت نمایند.
با این همه، سرعت، تنوع و گستردگی کاربرد فناوریهای نوین به گونهای است که تلاش فزایندهتری از طریق تعامل دولت و بخش خصوصی در حوزه حملونقل جادهای و ترانزیت بینالمللی را میطلبد.
لینک خبر