واکاوی حوادثرانندگی در کشورهای جهان سوم و درحال توسعه
وبلاگ تین نیوز، علیرضا اسماعیلی | تصادفات جادهای از دیر باز اجتناب ناپذیر فرض شده بود و تصور می شد كه در نتیجه اتفاقات تصادفی و غیر قابل پیش بینی ایجاد می شوند. در بیشتر کشورهای جهان سوم و در حال توسعه کمبود دادههای خوب در مورد تصادفات برای مقاصد تشخیصی به خصوص در مورد انواع و علل تصادفات محسوس است. از این رو با تاخیر پاسخ از سوی جامعه بین المللی مواجه شده است. بعضی از محققان عدم توجه كافی به گزارشات دقیق تصادفات را مورد انتقاد قرار دادهاند. با این وجود، دادههای در دسترس تعامل بین حالتهای مختلط ترافیک و استفاده كنندگان دیگر از جاده را به عنوان علت
اصلی تصادفات معرفی می كنند.
در اکثر کشورهای کم درامد اهمیت راه آهن نادیده گرفته شده است و عمدتا به جای آن از حمل و نقل جاده ای استفاده می شود؛ در نتیجه سیستم های جادهای بار ترافیك سنگینی دارند. جدای از تحمل ترافیک خودرویی، خیابان ها اغلب برای اهداف عمومی متعددی استفاده می شود. جادههای بد لزوما جادههای غیر آسفالت نیستند بلكه شامل جادههای آسفالت با نگهداری ضعیف، بدون محدودیتهای کارآمد سرعت و بزرگراههای دارای طراحی ضعیف نیز میشوند.
دامنه و اهمیت حمل و نقل در کشورهای کم درآمد
حمل و نقل به معنی جابجایی کالا و انسان از جایی به جای دیگر است. تکامل و پیشرفتهای جدید در حمل و نقل تاثیر بسیار زیادی بر شکل گیری تاریخ بشر و در نتیجه تسریع جهانی شدن داشته است.
با وجود کمبود اطلاعات در مورد برخی از کشورهای در حال توسعه، آمار موجود نشان می دهد که سیستم حمل و نقل جاده ای شکل غالب حمل و نقل داخلی بوده و تصادفات رانندگی جادهای از علل اصلی صدمات رانندگی در این کشورها به شمار میرود.
برای کشورهای کم درآمد، حمل و نقل جادهای شامل انواع بسیار گسترده تری از انواع معمول در بسیاری از این کشورها انواع حمل و نقل را می توان به دو دسته حمل و نقل موتوری و غیر موتوری طبقه بندی كرد. حمل و نقل غیر موتوری شامل گاری و حیوان، گاری دستی، دوچرخه، و غیره میشود، در حالی که حمل و نقل موتوری شامل دو، سه و چهار چرخهها؛ مانند کالسکه موتوری و مینی بوس اتومبیل، اتوبوس، کامیون، وسایل نقلیه برای مسافت های طولانی و غیره میشود. این نشان دهنده تركیب ترافیكی عظیمی در جاده های کشورهای در حال توسعه است که در آن تمام این وسایل را می توان در یك جاده یافت.
بار حاصل از صدمات رانندگی
از چهار حالت اصلی حمل و نقل، جاده ای، ریلی ، هوایی و دریایی، سفر از طریق جاده مردم را در معرض بیشترین خطر صدمات در هر کیلومتر سفر قرار می دهد. در مقایسه با سرنشین خودرو، راكب وسیله نقلیه موتوری دو چرخه 20 برابر بیشتر در معرض خطر مرگ در هر کیلومتر سفر دارد. این احتمال برای عابران پیاده 9 برابر و برای دوچرخه سواران 8 برابر است. با این حال احتمال فوت سرنشینان خودرو 10 بار بیشتر از مسافرین اتوبوس و 20 برابر بیشتر از مسافرین قطار است.
تخمین زده میشود که حدود 2/1 میلیون تلفات جانی جاده ای در سال در سراسر جهان رخ می دهد و کشورهای در حال توسعه در حدود 85 درصد از این را به خود اختصاص میدهند جنوب شرق آسیا دارای بالاترین میزان تلفات جادهای جهان است در حالی که بالاترین میزان تلفات ناشی از صدمات رانندگی جادهای متعلق به آفریقا است (3/28 در هر 100000 نفر جمعیت) در مقایسه، این میزان برای اروپا 11 است. انتظار میرود تا سال 2020 میزان تلفات ناشی از صدمات رانندگی جادهای در جهان 80 درصد افزایش یابد. تا آن زمان، صدمات رانندگی جادهای رتبه سوم را در میان علل معلولیت افراد در زندگی خواهد داشت.
هزینه تصادفات جادهای به خانواده ها و ملت ها بسیار زیاد است. این هزینه برای کشورهای با درآمد پایین و متوسط بین 1-2 درصد از تولید ناخالص ملی آنها است- بیش از کل کمک های دریافت شده توسط این کشورها برای توسعه. افراد با سن 15-44 سال اكثر (بیش از نیمی) تلفات رانندگی جادهای را به خود اختصاص میدهند و 73 درصد از تلفات جانی را مردان تشكیل میدهند. این نسبت سنی و جنسیتی نشان دهنده بهترین سالهای عمر برای تولید درآمد است، بنابراین خانواده های افراد فوت شده در تصادفات از لحاظ مالی نیز با مشكلاتی مواجه میشوند. این باعث کاهش استاندارد زندگی میشود.
علل شایع صدمات رانندگی در کشورهای کم درآمد
• عامل انسانی
• جاده / راه
• وسایل حمل و نقل.
عوامل انسانی.
دیدگاه سنتی در ایمنی جاده ها این است که مسئولیت تصادفات جاده ای معمولاً بر عهده کاربران فردی جاده است. اما با وجود این بسیاری از عوامل دیگر خارج از کنترل این كاربران ممکن است در این زمینه نقش داشته باشد تخمین زده می شود که خطای انسانی بین 64 تا 95 درصد از تمام علل تصادفات رانندگی در کشورهای در حال توسعه را تشكیل میدهد.
مصرف الکل
الکل به طور گسترده ای به عنوان مهمترین علت تصادفات و صدمات جدی جادهای به رسمیت شناخته شده است.
چند کشور در حال توسعه، آزمایش های منظم غلظت الکل خون افراد بزرگسال قربانی تصادفات جادهای را شروع كردهاند. گزارش های به دست آمده از این روش نیاز به روش استاندارد شده، وسایل اندازه گیری قابل اعتماد غلظت الکل خون و تعیین حداكثر سطح مجاز الكل را نشان میدهند، كه از طریق آن امكان مقایسه قابل فهم تسهیل شود.
اطلاعات مربوط به ارتباط بین مصرف الکل و صدمات در کشورهای در حال توسعه كم است.
استفاده از مواد مخدر
مصرف الكل و مواد مخدر معمولاً با هم هستند. با این حال، مصرف مواد از مصرف الکل به تنهایی پیچیده تر است. استفاده از مواد غیر قانونی و یا روانگردان و مواد دارویی در حال رانندگی موجب نگرانی است. مصرف مواد شامل طیف گسترده ای از نسخه ها، مواد غیر قانونی و تفریحی، حلال ها یا مواد محرک مورد استفاده برای مقابله با خستگی می شود. در حالی که دادههای قوی در مورد این جنبه از اختلال در رانندگی در کشورهای در حال توسعه وجود ندارد.
اختلال در عابران پیاده
تقریباً همیشه تصور می شود كه رانندگان مسئول همه تصادفات هستند، اما اختلال در عابرین پیاده نیز یك احتمال دیگر است. عابرین پیاده مجنون یا مست در جاده ها به وضوح از دیگر علل تصادفات جادهای هستند. عابرین ناشنوا و نابینا ، مصروع ، و سالمندان و بیمار بدون همراه نیز از موارد دیگر قابل ذكر در این زمینه هستند.
سرعت غیر مجاز
سرعت غیر مجاز موقعیتی است که در آن محدودیت سرعت توصیه شده برای یك جاده خاص رعایت نشود. محدودیت سرعت در جاده های خاص با توجه به وضعیت آب و هوا، شرایط رانندگی، و زمان روز متفاوت است. سرعت غیر مجاز یك عامل خطر در تصادفات جادهای در کشورهای در حال توسعه است و علت حدود نیمی از تصادفات جاده ای در این کشورها است دستگاههای نظارت بر سرعت مانند دوربین های ثبت سرعت كه در کنترل سرعت کاملا مؤثر هستند در اکثر کشورهای در حال توسعه مقبولیت زیادی ندارند.
سرعت ارتباط مستقیمی با خطر تصادف و همچنین احتمال بروز صدمات و شدت آن دارد. این رابطه برای عابرین پیاده و دوچرخه سواران آشکار تر و شدیدتر می شود. اجتناب از تصادف با یک وسیله نقلیه كه در سرعت پایین تر حركت میكند به آسانی ممکن است. هر چه سرعت بالاتر باشد، زمان مورد نیاز برای متوقف کردن خودرو برای جلوگیری از تصادف بیشتر و ضربه شدیدتر خواهد بود.
به طور مشابه، احتمال فوت عابر پیاده در نتیجه تصادف با افزایش سرعت ماشین بطور تصاعدی افزایش می یابد. چرا رانندگان با سرعت غیر مجاز حركت میكنند؟ سرعت غیرمجاز به عوامل متعددی مرتبط است. برخی از این عوامل عبارتند از:
• سن، جنسیت، و سطح الکل خون راننده و تعداد مسافران.
• قدرت و حداکثر سرعت خودرو.
• طراحی و کیفیت جاده.
• تراکم و ترکیب ترافیك در جاده ها.
• شرایط آب و هوایی غالب.
اصلاح محیط جاده برای کاهش جریان ترافیك، سرعت خودرو ، جداسازی رانندگان با سرعت بالا و پایین یا جلوگیری از ورود وسایل نقلیه به برخی از مناطق خاص از جمله اقداماتی است كه میتوان برای کمک به کاهش تصادفات جادهای انجام داد اما در اکثر کشورهای در حال توسعه اجرا نمیشوند.
سن راننده
سن قانونی برای رانندگی یا دوچرخه و موتور سواری از کشوری به کشور دیگر متفاوت است. با این حال، یک واقعیت شناخته شده است که صدمات رانندگی علت اصلی مرگ در میان رانندگان یا دوچرخه و موتورسواران جوان است این نرخ به ویژه برای نوجوانان و مردان بالا است اینها به طور معمول دانش آموزان یا دبیرستانیهای جوانی هستند که تنها برای سرگرمی و خود نمایی رانندگی میكنند. مسافران آنها معمولاً دوستان مدرسه و یا دوستان همسال آنها هستند. این گروه تصادفات کاربران جاده معمولاً منجر به مرگ میشود چون اغلب تمهیدات بازدارندهایبرای آنها به عنوان نوجوان وجود ندارد یا كافی نیست.
هیجان خواهی، اعتماد به نفس بیش از حد، خودنمایی، و تحمل کمتر در برابر الکل، سرعت غیر مجاز را تشدید میكنند. دسترسی مرحلهای به گواهینامه رانندگی کامل توصیه عاقلانهای است اما در بسیاری از کشورهای در حال توسعه مورد توجه قرار نمیگیرد.
نگرش به استفاده از وسایل ایمنی
دستگاه ها و وسایل ایمنی متعددی برای جلوگیری یا کاهش میزان صدمات در رانندگان ، موتور یا دوچرخه سواران یا مسافران وسایل نقلیه وجود دارد. شگفت آنکه ، بسیاری از این دستگاه ها و وسایل یا مورد استفاده قرار نمیگیرند و یا در خودروهای بسیار قدیمی معیوب هستند. در جایی هم که موجود و در دسترس هستند، ممکن است افراد از آنها استفاده نکنند.
اگر چه کارایی وسایل ایمنی های مختلف تا حد زیادی در مطالعات مختلف اثبات شده است، دلایل متعددی برای عدم استفاده از آن توسط افراد مطرح شده است. به عنوان مثال ، استدلال های مورد استفاده برای عدم استفاده از کلاه ایمنی عبارتند از ؛ "مانع دید میشود، پوشیدن آن دست و پا گیر است ، باعث صدمه به ستون فقرات در تصادف میشود، و غیره. سازمان بهداشت جهانی بانك جهانی در گزارش سال 2004 نیاز به طراحی کلاه ایمنی مناسب برای وضعیت آب و هوایی کشورهای در حال توسعه را مطرح كردند. لازم به ذکر است که هر کشور در حال توسعه دارای ویژگیها، وضعیت آب و هوایی ، لباس و غیره مخصوص به خود
میباشد. "در کشورهای در حال توسعه ، نیاز به ساخت کلاه ایمنی استاندارد که حساس به قابلیت های ساخت و محدودیت های هزینه محلی باشد و برای آب و هوای محلی مناسب باشد، حس میشود.
جاده
جاده اگرچه بی خطر ترین راه مسافرت نیست، رایج ترین نوع حمل و نقل داخلی در سراسر جهان است ارائه حمل و نقل عمومی مناسب و مقرون به صرفه با قطار و یا اتوبوس می تواند به کاهش استفاده از حالت های پرخطر حمل و نقل كمك كند متاسفانه، در اکثر کشورهای در حال توسعه اهمیت راه آهن درك نشده و عمدتا با حمل و نقل جاده ای جایگزین شده است؛ در نتیجه سیستم های جادهای بیش از حد شلوع شده اند. خیابانها و جاده ها به غیر از حمل ترافیك، اغلب برای مقاصد عمومی که بسیاری از کشوری به کشور دیگر متفاوت است استفاده می شوند.
کشورهای در حال توسعه پیشرفت کمی در زمینه مدیریت ایمنی جاده تجربه کرده اند، این نشان دهنده لزوم در اولویت قرار دادن این زمینه برای تمام کشورها است.
طراحی جاده ها در بسیاری از کشورهای در حال توسعه همیشه طوری نیست كه از تجاوز رانندگان از سرعت مجاز جلوگیری كند. عدم وجود علایم ایمنی در طراحی جادهها ، یکی از علل عمده صدمات ناشی از تصادفات رانندگی در کشورهای در حال توسعه است. به عنوان مثال، بسیاری از کشورهای در حال توسعه خطوط اختصاصی برای موتور و دو چرخه ندارند. این باعث در خطر قرار گرفتن این گروه روز افزون کاربران جاده میشود.
سایر اجزا طراحی جاده امن مانند موانعی برای جلوگیری از سبقت در محلهای خطرناک، روشنایی در تقاطع ها، چهارراه فلکه اى ، تابلوهای سرعت قبل از پیچهای تند (برای رانندگان باسواد)، علائم منظم برای یادآوری حد مجاز سرعت به هرانندگان، و محلهای خط كشی شده معمولاً در این كشورها وجود ندارد. حذف خطرات کنار جاده مانند درختان ، چاله ها و تیرهای برق و غیره اغلب نادیده گرفته میشوند مگر اینكه جان چندین نفر را بگیرند.
وسایل و سیستم های حمل و نقل
وسایل حمل و نقل شامل وسایل نقلیه دو یا سه چرخ موتوری و غیر موتوری، و چهار چرخه (اتومبیل ، اتوبوس ، کامیون و وسایل نقلیه مسافت طولانی) میشود. وسایل دو چرخ شامل موتورسیكلت و دوچرخه میشوند. سه چرخه ها در اکثر کشورهای در حال توسعه برای كمك به حمل و نقل و به دلیل ارزان بودن آنها استفاده می شوند. وسیله نقلیه موتوری و موتور سیكلت ها از شایع ترین عوامل تصادفات جاده ای هستند.
روشنایی جاده ها
در کشورهای كم درآمد، قابلیت دید كم عابرین پیاده و وسایل نقلیه مشکلی جدی است. ترکیبی از ترافیك موتوری و غیر موتوری، همراه با روشنایی ضعیف خیابان باعث افزایش خطر برخورد با کاربران محافظت نشده جاده می شود. عدم استفاده از مداخلات کم هزینه مانند لامپ دوچرخه و یا تجهیزات بازتابنده این شرایط را تشدید میكند.
بخش بزرگی از تصادفات با عابرین پیاده و دوچرخه سوارها در کشورهای کم درآمد در هوای تاریك روشن صبح یا غروب و یا در شب و احتمالا به علت دید كم اتفاق می افتد.
نتیجه گیری
• استفاده از وسایل حمل و نقل در کشورهای در حال توسعه مانند سایر نقاط جهان غیر قابل اجتناب است.
• محدوده ی این وسایل با این حال گسترده تر است و باعث به وجود آمدن تركیب ترافیكی سنگینی میشود.
• بار صدمات رانندگی جاده ای در کشورهای در حال توسعه بسیار زیاد، رو به افزایش و موجب نگرانی جدی است.
• كمبود شدید اطلاعات در مورد علل صدمات رانندگی در کشورهای در حال توسعه وجود دارد.
• شناسایی علل مشخص صدمات رانندگی در کشورهای در حال توسعه بدون شک گامی حیاتی برای پیشگیری از این همه گیری دهشتناك است.
• اطلاعات موجود نشان می دهد که تا حد زیادی ، صدمات رانندگی در کشورهای در حال توسعه اغلب قابل پیشگیری هستند.
• برخی از سیاست ها و مقررات و قوانین رانندگی دولت مانند سطح مجاز غلظت الکل خون صریح و روشن نیست. شفافیت این قوانین باعث تسهیل شناسایی متخلفان و استانداردسازی ارزشها خواهد شد. در نتیجه ، این باعث تسهیل مقایسه میان افراد متفاوت در این زمینه خواهد شد.
• برخی از جنبههای علت شناختی مانند ساعات رانندگی برای هر راننده هنوز در قوانین رانندگی مورد غفلت واقع شدهاند.
• قوانین و سیاست های مصوب به اجرا در نمیآیند و یا در برخی از کشورها اجرا میشوند.
• فرصتهای بسیاری برای تحقیق در جنبه های مختلف علت شناسی تصادفات رانندگی جاده ها در بسیاری از کشورهای در حال توسعه وجود دارد. به نظر من ثبت آسیبها می تواند اولین گام در این راستا باشد.