حوادثترافیکی؛ عامل مرگ زودرس
وبلاگ تین نیوز، علیرضا اسماعیلی | در سال 2010 مجمع عمومی سازمان ملل متحد با تصویب مصوبه ای دهه جاری(سال 2011 الی 2020) را دهه اقدام برای ایمنی راهها نام گذاری نمود و از تمام کشورهای عضو خواست تا با اجرای برنامه های پیشگیرانه نسبت به کاهش سوانح و حوادث ترافیکی اقدام کنند.
1- حوادث ترافیکی نه تنها باعث مرگ زودرس تعداد زیادی از افراد جامعه میشود بلکه تعداد زیادی را نیز دچار معلولیت و ناتوانی می کند که این امر موجب هدر رفتن نیروی انسانی و فشار اقتصادی در جامعه میگردد. تصادفات جادهای در ایران کماکان یک دغدغه جدی است، این در حالی است که تلاش زیادی در جهت جلوگیری و کاهش سوانح رانندگی از سوی دستاندرکاران تدارک دیده شده و هزینههای زیادی نیز در این جهت صرف میشود.
شناخت عوامل و مؤلفههای تأثیرگذار بر تصادفات جادهای موضوع مهمی است چرا که لازمه کاهش سوانح جادهای به شمار میرود. با توجه به تحقیقات به عمل آمده مهمترین علل رشد و افزایش تلفات و خسارات فقر اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی، کاهش استفاده از وسایل نقلیه عمومی، نواقص و کاستیهایی در تأسیسات زیربنایی راهها، جادههای نامناسب، خودروهای فاقد ایمنی و عدم توجه رانندگان به قوانین رانندگی، سرعت زیاد، عدم هوشیاری راننده و ضعف قوانین و مقررات راهنمایی و رانندگی میباشد.
از بین عوامل مؤثر بر تصادفات، عامل انسانی بیشترین نقش را داشته است و از بین عوامل انسانی سرعت زیاد، عجله کردن در راه رسیدن به مقصد، عدم رعایت قوانین و مقررات ، خوابآلود بودن رانندگان، سبقت غیر مجاز و فاصله زیاد مسافت بین مبدأ و مقصد و خستگی ناشی از آن، نسبت به سایر عوامل نقش بیشتری داشته است.
بررسی جامعهشناختی علل تصادفات جادهای نشان می دهد که سن، تحصیلات، خردورزی، تقدیرگرایی، نظام هنجاری، رضایت شغلی و شیوه گرفتن گواهینامه بر میزان تصادفات تأثیرگذار است.
آنچه مسلم است این است که شناخت مؤلفهها و متغیرهای تأثیرگذار بر تصادفات جادهای ضرورتی انکارناپذیر است. آنچه باید در مطالعات اجتماعی پدیده ترومای ترافیکی یا آسیبهای ناشی از تصادفات رانندگی در نظر گرفته شود این نکته است که نباید صرفاً به طبقهبندی سنی، جنسی و شغلی و ... از این پدیده اکتفا کرد، بلکه باید در کنار همه اینها با رویکردی انتقادی به کنکاش در ابعاد فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی آن پرداخت.
2- مرگ و میر ناشی از سوانح رانندگی را باید از منظر هنجارها و باورها نگریست و مورد بررسی قرار داد.
حوزههای رفتاری و نگرشی از حوزههایی است که در مطالعات ترافیکی، بسیار مورد توجه قرار گرفتهاند در این رابطه لازم است که رویکردهای روانشناسی اجتماعی را مدنظر قرار داد، چرا که رفتارهای افراد تا حد بسیار نشأت گرفته از نیات و نگرشهای آنان است به نظر میرسد نگرشها تحت تأثیر فرایندهای شناختی و بیش از هر چیز انتظارات پیامدی آن هستند چرا که باورها بر رفتار تأثیر گذاشته و منجر به تثبیت یا تغییر رفتار خواهند شد بنابراین شناخت باورهای افراد در ارتباط با علت بروز سوانح، عاملی مهم در برنامهریزی جهت جلوگیری و کاهش سوانح میباشد چرا که در غیر این صورت
تلاشهای صورت گرفته منتج به شکست خواهد گردید. آمار روزافزون کشتهها و مجروحان جامعه ما علیرغم تلاش مسئولان و دست اندرکاران میتواند مؤید این موضوع باشد.
بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی در سال 2013 در کشورهای با درآمد متوسط و پایین جوانان (گروه سنی 15 الی 30 سال) بیشترین نسبت مرگ ناشی از حوادث رانندگی را به خود اختصاص می دهند.
در این کشورها بیش از 30 درصد مرگهای ناشی از حوادث ترافیکی در گروه سنی ذکر شده اتفاق می افتد. یکی از نکات مورد توجهی که در گزارش سال 2013 سازمان بهداشت جهانی به آن اشاره شده است، نسبت جمعیتی از جهان است که تحت پوشش اعمال مقررات و قوانین مربوط به کنترل عوامل خطر سوانح ترافیکی از جمله سرعت غیر مجاز میباشد. بر اساس این گزارش 40 درصد از جمعیت دنیا تحت پوشش مقررات مربوط به کنترل سرعت بوده است و تنها در 28 کشور جهان با جمعیتی در حدود 449 میلیون نفر که 7 درصد از جمعیت جهان را شامل می شوند، این مقررات به خوبی اجرا می شود. در این میان متاسفانه کشورمان از جمله کشورهائی است که
مقرارت و قوانین مربوط به کنترل عوامل خطر سوانح ترافیکی از جمله سرعت غیر مجاز به خوبی اجرا نمی شود و از این نظر در حد متوسطی قرار دارد
بر اساس آمارهای منتشر شده سازمان پزشکی قانونی کشور در سال 1391، در مجموع 19089 مورد مرگ و 318802 مورد مصدوم در اثر حوادث ترافيكی در ايران وجود داشته است. همچنین بر اساس آمارهای موجود در طی 10 سال اخیر، هر ساله در حدود 19 الی 28 هزار نفر در ايران در اثر تصادفات رانندگی جان خود را از دست داده اند و 250 الی 300 هزار نفر دچار مصدومیت شده اند.
در كشور ما به ويژه اين مسئله به صورت يك معضل و مشكل سلامت جامعه درآمده است به صورتيکه ايران به لحاظ سوانح جاده ای و ترافيكی به عنوان يكی از كشورهايی پر تصادف معرفی شده است. لذا برای عبور از این چالش بزرگ در کشور ضرورت دارد موارد ذیل مد نظر قرار گیرد.
جوانان و گواهینامه های چند مرحله ای:
گواهینامه های رانندگی مرحله ای، به عنوان وسیله ای برای کاهش میزان تصادفات در میان جوانان مطرح هستند؛ این مهم از طریق مواجهه تدریجی رانندگان جوان به شرایط پرخطر رانندگی به دست می آید؛ این روش ها معمولاِ شامل 3 مرحله هستند:
1- رانندگی در حظور یک راننده بالغ و صاحب گواهینامه معتبردر همه شرایط (مرحله اجباری)
2- رانندگی به تنهایی با محدودیت (محدودیت شب، جاده های خاص و ...)
3- گواهینامه کامل و بدون محدودیت.
بنابراین آموزشها برای تمام نقاط کشور نباید یکسان باشد و بر مبنای خصوصیات فرهنگی و الگوهای رفتاری غالب هر منطقه این آموزشها باید تعدیل شود.
کنترل سرعت:
سرعت وسایل نقلیه یک فاکتور تعیین کننده در تصادفات است. لذا قابل پیش بینی است که با کاهش راننده های با سرعت بالا احتمال بروز و نیز شدت تصادفات کاسته شود. به کار بردن وسایل تشخیص سرعت شامل دوربین ها، رادار و وسایل لیزری در همین راستا بوده است. کاهش کل تصادفات با بکارگیری این وسایل تشخیصی در مطالعات گوناگون بین 14 تا 72 درصد بوده که در این میان، برای تصادفات همراه با آسیب 46-8 درصد، و برای تصادفات منجر به مرگ یا جرح شدید بین 40 تا 45 درصد گزارش شده است.
کلاه ایمنی و موتورسیکلت:
مطالعات در این زمینه نشان می دهد بعد از استفاده از کلاه ایمنی، میزان آسیب های به سر در موتورسواران تا 60 درصد و میزان مرگ تا 42% درصد کاهش داشته است.
آرام سازی ترافیک:
آرام سازی مسیرهای عبور و مروربا هدف ایمنی جاده ها (خصوصاِ برای پیاده ها و دوچرخه سوارها). در مناطق خاص، استراتژی های خاص مانند کاهنده های سرعت( سرعت گیرها، دوربرگردان های کوچک) و یا تغییرات دیداری( مداخلات روی سطح جاده، روشنایی سطح جاده) و توزیع مجدد ترافیک( بستن یک مسیر، یک طرفه کردن یک مسیر) و یا تغییر محیط جاده ها( مانند فضای سبز).
عابرین پیاده:
سهم بالایی از تصادفات جاده ای را پیاده ها تشکیل می دهند، آموزش پیاده ها برای انطباق با شرایط و محیط جاده ها و ترافیک جز جدایی ناپذیر هر برنامه پیشگیری گننده می باشد. بررسی برنامه های آموزشی در این زمینه نشان داد؛ آموزش ایمنی پیادهها می تواند آگاهی آنها را بالا ببرد و رفتار عبور از خیابان آن ها را تغییر دهد.
استفاده از رنگ ها و نور پردازی خاص در لباس ها و تجهیزات پیادهها و دوچرخه سواران یک پیشنهاد مناسب و جذاب برای کاهش خطرات برای این گروه به حساب می آید؛ مواد فلوروسانت زرد، قرمز و نارنجی قدرت تشخیص رانندگان در طول روز را بهتر میکند در حالیکه چراغهای چشمک زن و مواد بازتابنده نور به رنگ قرمز و زرد یا به صورت حس حرکت و جابجایی در شب کمک کننده خواهد بود. افزایش قابلیت دید پیاده ها و دوچرخه سوار ها گر چه به رانندگان کمک می کند تا آنها را بهتر و بیشتر ببینند.
امداد جاده ای
اولین افرادی که در صحنه تصادفات حاضر می شوند معمولاَ رانندگان ماشین های تجاری ( تاکسی، اتوبوس و کامیون)، کارگران خدمات عمومی و یا افراد رهگذر هستند. آموزش مراقبت های پیش از بیمارستان برای دو دسته اول و البته افراد داوطلب جهت آگاهی از امداد اولیه و مراحل نجات ایمن و انتقال مطمئن ضروری است. افراد دیگر نیز که به عنوان تماشاچی در صحنه حاضر می شوند جهت تماس و در خواست کمک از سرویس های امدادی باید آموزش ببینند. مراقبت قبل از بیمارستان نیاز به آگاهی از مدیریت صحنه تصادف، نجات مصدومین، پایدار کردن و انتقال بیمار دارد.
در جریان نجات باید هماهنگی و تعامل کامل میان نیروهای پلیس، اورژانس و نیروهای امداد وجود داشته باشد.
بهتر است به شهروندان عادی آموزش کمک های اولیه بدهیم تا شهروندانی محتاط تر در ترافیک و آماده ارایه سریع کمک های اولیه، درحین تصادفات داشته باشیم.
در یک جمع بندی از کلیه دادههای موجود و دستورالعمل های اجرایی و جاری در کشور های گوناگون، چهار حوزه متفاوت جهت مداخلات تعریف شده است:
1- اعمال و تاکید براجرا و حمایت از قوانین
2- متناسب و هماهنگ نمودن راننده، وسیله نقلیه و مجریان.
3- زیر ساخت ها، سیستم های اطلاعاتی و مدیریتی
4- ارتباطات، آموزش عمومی و مشارکت
با توجه به وضع موجود تقويت نظارت بر حمل و نقل جادهای كوتاهترين و سريعترين راه برای كنترل تصادفات جادةای كشور میباشد. در اين بين پلیس براساس قوانين موجود و ابزار و اختياراتی که دارد نسبت به كنترل و نظارت برتردد وسايل نقليه در طول جادههای شهری و برون شهری كشور اقدام كند. نظارت به معنی كنترل عملكرد راننده به منظور اجرای قوانين راهنمايی و رانندگی، اجرای قوانين مربوط به حمل و نقل و ارتقای سطح ايمنی در كل زمان سفر میباشد.