صرفهجویی میلیاردی در ترانزیت جادهای
کسانی که در حوزه حملونقل و ترانزیت بینالمللی خصوصا جادهای فعالیت میکنند، با اتحادیه بینالمللی حملونقل جادهای (IRU) آشنایی دارند و فعالان حوزه ترانزیت کالا که با این اتحادیه آشنا هستند، حتما و الزاما باید درباره کنوانسیون تیر (TIR) و عهدنامه یا موافقتنامه «کارنهتیر» که زیرنظر «آیآریو» است و سند گمرکی ترانزیت بینالمللی کالا در چارچوب همین کنوانسیون به شمار میرود، آگاهی داشته باشند؛ سندی که تأمینکننده سلامت کالا از کشور مبدا تا مقصد و کشورهای بین مسیر است.
کشورهای عضو، باید موسسهای را مسئول صدور مجوز (carnet) کنند تا وسایل نقلیه با ارائه آن و بدون انجام تشریفات گمرکی از کشورهای سر راه بگذرند. در کشور ما، اتاق بازرگانی ایران، مسئولیت صدور کارنهتیر را برعهده دارد.
TIR، از ایران تا آفریقا
ایران با توجه به موقعیت ویژهاش و قرار گرفتن بر چهارراه ترانزیت، تنها یک سال پس از کنوانسیون تیر که در سال ۱۹۴۹ تشکیل شد، به آن ملحق گردید. این کنوانسیون توسط ۵۸ کشور جهان خصوصا اتحادیه اروپا، ترکیه، ایران، کشورهای اوراسیا، چین، پاکستان و اخیرا امارات پذیرفته شده است. با پذیرش آن، با یکبار کسب مجوز، کالا در مسیر گارانتی میشود.
اگرچه به خاطر تحریمها، وضعیت ترانزیت کشور طی سالهای اخیر رونق چندانی نداشته و کاهش یافته، اما در مجموع پیوستن ایران و سایر کشورهای آسیایی عضو کارنهتیر، مسیر گسترش ترانزیت جادهای براساس مقررات بینالمللی را هموار کرده است.
در این میان، قاره آفریقا نیز امیدوار است با اجرای موافقتنامه TIR در این قاره، هزینههای تجارت را در جنوب و شرق آفریقا کاهش دهد و میلیاردها دلار صرفهجویی و افزایش تولید ناخالص داخلی را برای کشورهای آفریقایی به همراه آورد.
امنیت جادهای، مسئله اساسی برای بسیاری از کشورها در آفریقاست. برخی از این جادهها، بالاترین میزان تصادفات و کشتههای جادهای را دارند. کشورهای جنوب صحرای آفریقا به طور معمول ۲۰ تا ۳۰ مرگومیر جاده در هر صد هزار نفر جمعیت را دارد که این مقدار در سوئد و انگلیس ۳ تا ۳,۷ نفر است. براساس پژوهشها، ۸۵ درصد تصادفات جادهای بهدلیل خطای انسانی و تعداد محدودی بر اثر اضافه بار رخ میدهد.
آموزش بهتر، قدرت پیشبینی، حرفهای بودن و کارایی داشتن اپراتورهای حملونقل، پیشرفتهای قابل توجهی در ایمنی را نوید میدهند. براساس گزارش اتحادیه بینالمللی حملونقل جادهای، کنوانسیون تیر در حال شتاب گرفتن با مقامات دولتی و کسبوکار در مسیرهای تجاری آفریقاست.
عواملی که بر هزینه حملونقل و در نتیجه بر تجارت بینالمللی تأثیرگذارند، در سه بخش جغرافیا (اندازه یک کشور/ زیرساختهای طبیعی/ زمین و آبراهها) ، عوامل سختافزاری (جاده، ریل، بندر و فرودگاه) و عوامل نرمافزاری (آداب و رسوم و روشها، تعرفهها، مسائل نظارتی و غیرمتعارف) قرار میگیرند.
عوامل سهگانه
از ۳۲ کشور در حال توسعه محصور در خشکی در جهان، ۱۶ کشور در جنوب صحرای آفریقا هستند. این کشورها، تنها به ۶۰ درصد از حجم تجارت کشورهای در حال توسعه که به ساحل دسترسی دارند، میرسند و البته هزینههای تجاری آنها ۴۵ درصد بالاتر است.
برخی از این هزینهها را میتوان به فاصله و طول سفر زیاد، نسبت داد اما مهمتر از همه، این است که مرزهای بیشتری باید پیموده شود، بنابراین قوانین نظارتی بیشتر ایجاد میشود به این دلیل که کالا و وسایل نقلیه، حداقل باید از یک کشور دیگر برای رسیدن به بندر عبور کنند.
در بخش زیرساختهای سختافزاری، پیشرفتهای زیادی حاصل شده اما هنوز جای کار زیاد است. جادههای فقیر و بیکیفیت نه تنها زمان بلکه هزینه غیرمستقیم حملونقل را نیز افزایش میدهد و هزینههای مستقیم مانند خسارت به وسیله نقلیه و در نتیجه هزینه برای اپراتورهای حملونقل ایجاد میکند. در بخش نرمافزاری نیز وضعیت تعرفه برای واردکنندگان و صادرکنندگان رو به بهبود است اما مسائلی مانند سازگاری با مقررات که تأثیر مستقیم بر روی حملونقل دارد، باقی میماند.
مشکلات اساسی آفریقا بیشتر در این سه حوزه هستند که هزینه و زمان را بر زنجیره تأمین تحمیل میکند. هرچه پیچیدگیهای حملونقل بینالمللی بیشتر باشد زمان و هزینه بیشتر برای دلالان صرف میشود تا آنها را از بوروکراسی اداری دور کنند.
یکی دیگر از مولفههای هزینه، با توجه به تعدد کشورهای محصور در خشکی، تضمین حملونقل است، بنابراین همکاری با ذینفعان برای کشف منافع بالقوه از طریق کنوانسیون تیر مهم است و اگر اجرا شود، هزینهها به طور چشمگیری کاهش مییابد.
اتحادیه بینالمللی حملونقل جادهای و دیگر اپراتورهای حملونقل، با همکاری دولتها، اقتصادهای منطقهای و بخش خصوصی آفریقا، به راههای کاهش هزینه تجارت میاندیشند و از طریق کریدورهای تجاری و بندرها به اقتصاد جهانی متصل میشوند.
یکی از اولویتها تمرکز بر استقرار کنوانسیون تیر در این منطقه است تا قوانین مالی کمتری بر این کشورها تحمیل شود. هزینههای ترانزیت در شرق و جنوب آفریقا برابر ۷۲۰ دلار برای تردد کانتینر در برخی مسیرهاست اما با پذیرش این کنوانسیون، این هزینه، حدودا ۴۵ دلار میشود و گارانتی هم دارد.
الگوهای موفق
در سالهای اخیر تلاشهای زیادی برای بهبود شبکه زیرساخت حملونقل در آفریقا انجام شده است. اتحادیه آفریقا و بانک توسعه آفریقا بر روی توسعه زیرساختها در این قاره کار کردند. جوامع اقتصاد محلی و دولتهای مرکزی برای نشان دادن تصویر بهتری از زیرساختهای آفریقا تلاش نمودند. این پیشرفتها فقط منحصر به جادهها نبود بلکه توانمندسازی بخشهای مرزی، مانند مرز کنیا و اوگاندا و مرز زیمبابوه و زامبیا نیز مدنظر بوده است.
با توجه به تمرکز اقدامات در بخش نرمافزاری، مهمترین راه پیشرفت در آفریقا، مشارکت عمومی- خصوصی است. بزرگترین چالشها در حملونقل مانند زیرساختها، فناوری اطلاعات و ارتباطات، بهبود ایمنی جاده، سلامت عمومی و رفاه کاربران جادهها و جوامع حاشیه جاده است.
سیستم آنلاین حملونقل بار و کرایه، یکی دیگر از گزینههای کلیدی توسعه است. یکی از دلایل هزینه نسبتا بالای حملونقل در آفریقا، عدم تعادل تجارت است. بسیاری از کریدورها درگیر واردات و صادرات با هزینههای بالا هستند اما یک استارتاپ موفق در کنیا بسیاری از مشکلات را حل کرد.
لینک خبر