آشنایی با قیر
تین نیوز | سومریها ، آشوریها و بسیاری از تمدنهای پیشین از قیر به طور وسیعی استفاده می كردند. از این ماده به عنوان ماده ضد رطوبت و نیز محافظ برای چوب و برای موارد مختلفی نظیر مومیایی كردن ، مجسمه سازی و تزیینات استفاده می شد. همچنین قیر موجود در بسترهای طبیعی به همراه آجرهای پخته شده به صورت ماستیک در ساختمان معابد، پایه پلها ، خیابانها و خانهها به كار برده شده است. در حدود چهار الی پنج قرن پیش از میلاد مسیح ، هخامنشیان نیز از قیر برای آب بندی در كاخ با عظمت تخت جمشید استفاده كردهاند كه هنوز آثار آن در این مجموعه قابل یافت میباشد.
معادل انگلیسی قیر Bitumen می باشد كه اولین كاربرد این كلمه در زبان لاتین و در حدود سالهای ۱۴۶۰ میلادی بوده است. در انگلیسی امریكایی آنرا Asphalt می نامند كه در كشور ما معادل "مخلوط آسفالتی" به كار برده میشود.
آغاز صنعت مدرن قیر را می توان به ۱۷۱۲ میلادی نسبت داد كه سنگهای قیر طبیعی در فرانسه كشف شدند. در آن هنگام مواد قیری را بطور ساده ای به صورت كلوخه روی سطح جادههای محلی پخش می كردند و می گذاشتند كه ترافیک به تدریج آنها را ساییده و متراكم نماید. این تكنیک كاملا موفقیت آمیز بود و در مدت كوتاهی پیشرفت هایی در این زمینه حاصل شد كه من جمله پورد كردن و گرم كردن مواد قبل از استفاده بود. سپس آسفالتها را با كوبیدن و مسطح كردن توسط آهن داغ (اتو) متراكم و محكم مینمودند. این ماده كه عموما به نام سنگ آسفالت متراكم (Compressed Rock Asphalt) شناخته می شد، با موفقیت
بسیاری در خیابانهای اروپا به كار گرفته شد و این روند به تدریج ادامه یافت ، به طوری كه امروزه با پیشرفت علم و تكنولوژی ، قیر كاربردهای متنوع و گسترده ای در صنایع گوناگون و جهت مصارف مختلف ، من جمله راه سازی ، پوشش كف ، بام ، لولههای زیرزمینی ، محافظ فلزات ، آب بندی مخازن ، كانالها ، پلها ، تثبیت شنهای روان ، رنگ آمیزی و ... پیدا نموده است.
تعریف قیر
دسته ای از مواد با رنگ قهوه ای تیره- سیاه ، به اَشكال جامد ، نیمه جامه یا ویسكوز، با خاصیت چسبندگی هستند كه با منشاء طبیعی یا مصنوعی ، عمدتا حاوی هیدروكربن هایی با وزن ملكولی بالا میباشند. این ماده به طور كامل در دی سولفید كربن (CS2) ، تری كلرو اتیلن (C2HCl3) و زایلن (C6H4(CH3)2) قابل انحلال ، فشار بخار آن در دمای محیط قابل اغماض در این حالت تقریباً بدون بو است.
فراوان ترین و پركاربردترین نوع قیر، قیر نفتی است كه از نظر فیزیكی یك ماده همگن (Homogeneous) و از نظر شیمیایی یک مخلوط ناهمگن (Heterogeneous) از تركیبات شیمیایی مختلف میباشد. این مخلوط هیدروكربنی كه عموماً شامل ۹۰% اتمهای كربن و الباقی هیدروژن ، ازت ، گوگرد و اكسیژن است ، مطابق استاندارد ASTM D4124 و با استفاده از كروماتوگرافی به دو جزء كلی و در مجموع به چهار جزء كوچكتر تقسیم میشود :
آسفالت ها ماده ای جامد شكننده به رنگ سیاه تا قهوهای ، شامل مواد آروماتیكی پیچیده بسیار قطبی هستند. وزن ملكولی این مواد در گستره وسیعی از ۶۰۰ تا ۳۰۰/۰۰۰ بوده و حدودا ۵ تا ۲۵ درصد وزن قیر را تشكیل میدهند. تعداد حلقه های آروماتیكی این مواد از ۶ الی ۲۰ و در نرمال هپتان غیرقابل انحلال میباشند.
مالتنها در مجموع قسمت روغنی قیر را تشكیل داده و توسط كروماتوگرافی تجزیه میشوند. اولین جزء مالتن ها آروماتیک های قطبی یا رزین ها هستند كه وزن ملكولی ۵۰۰ تا ۵۰/۰۰۰ داشته و نسبت این مواد به آسفالتن ها نقش تعیین كننده ای در تعیین حالت ژل (Gel) یا سل (Sol) قیر دارد. در حالت سل ذرات به صورت یكنواخت و همگن در محلول پراكنده میشوند. قیرهای حاصل از پالایش نفت خام معمولا از این نوع هستند. در حالت ژل، ذرات كلوئیدی قیر، یك شبكه منظم اسفنج مانند ایجاد میكنند كه در تمام محیط سیستم انتشار می یابد. در این حالت سیستم به صورت نیمه جامه است و این شرایطی است
كه مواد تشكیل دهنده مالتن از نظر تركیبات شیمیایی ، بیشترین خواص هیدروكربن های نفتنیكی یا پارافیتیكی را داشته باشد. اشكال زیر ساختارهای ژل و سل را نمایش میدهند.
حالت ژل
حال سل
آروماتیک های نفتی تركیبات حلقوی ، با كمترین وزن ملكولی هستند كه شامل زنجیرههای جانبی آروماتیكی یا نفتنیكی هستند و محیط ضد انعقاد بسیار مناسبی برای آسفالتن ها به شمار میروند. این گروه كه ۴۰ تا ۶۰ درصد وزن قیر را تشكیل میدهند، مایعی ویسكوز به رنگ قهوه ای تیره بوده كه میانگین وزن ملكولی آنها بین ۳۰۰ تا ۲۰۰۰ میباشد. آروماتیک ها ، حاوی زنجیرههای كربنی قطبی هستند.
تركیبات اشباع از هیدروكربن های آلیفاتیكی زنجیری مستقیم و شاخه دار همراه آلكیل نفتن ها و مقداری آلكیل آروماتیك تشكیل شده است. این تركیبات اغلب به شكل روغنهای ویسكوز غیرقطبی و بی رنگ بوده و میانگین وزن ملكولی آنها عینا شبیه آروماتیک هاست. تركیبات اشباع حدود ۵ تا ۲۰ درصد وزن قیرها را تشكیل می دهند.