دبی در خطر، نقش تازه پاکستان در شبکه حمل و نقل ایران
با گذشت حدود سه ماه از تنش های نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران، ساختار لجستیک و زنجیره تأمین منطقه دستخوش تغییرات جدی شده است.
با گذشت حدود سه ماه از تنش های نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران، ساختار لجستیک و زنجیره تأمین منطقه دستخوش تغییرات جدی شده است. محدودیت های ایجادشده در مسیرهای سنتی حمل ونقل دریایی، کاهش نقش بنادر واسطه ای مانند دبی و افزایش ریسک فعالیت خطوط کشتیرانی در آب های منطقه، باعث شده فعالان تجاری و حمل ونقل به دنبال مسیرهای جایگزین باشند. در این میان، پاکستان و به ویژه بنادر کراچی و گوادر، به عنوان یکی از مهم ترین گزینه های جدید ترانزیتی برای ایران مطرح شده اند.
به گزارش تین نیوز به نقل از صنعت حمل و نقل آنلاین، زین العابدین حیدر انصاری، رئیس هیأت مدیره شرکت ترانزیت بابا که بیش از یک دهه در حوزه لجستیک دریایی و زمینی میان ایران و پاکستان فعالیت دارد، در گفت وگو با ماهنامه صنعت حمل ونقل، از تغییرات بزرگ در معادلات ترانزیتی منطقه، ورود هزاران کانتینر ایرانی به کراچی، ظرفیت های گوادر و چالش های زیرساختی مرزهای مشترک سخن می گوید. او معتقد است شرایط جدید می تواند به یک فرصت راهبردی بلندمدت برای ایران تبدیل شود؛ مشروط بر آنکه تصمیم گیری های کلان و سرمایه گذاری های لازم به سرعت انجام شود.
در حدود ۸۰ روز گذشته که منطقه درگیر تنش و جنگ بوده، چه تحولاتی در حوزه حمل ونقل و لجستیک رخ داده و ارزیابی شما از شرایط فعلی چیست؟
انصاری: ابتدا تشکر می کنم از ماهنامه صنعت حمل ونقل که این فرصت را فراهم کردید. ما یک مجموعه لجستیکی فعال در حوزه حمل ونقل دریایی و زمینی هستیم و بیش از ۱۱ سال است که در ایران و پاکستان فعالیت می کنیم. عمده فعالیت ما ترانزیت کالا میان ایران، پاکستان، روسیه و کشورهای منطقه است و در حال حاضر تنها مجموعه ای هستیم که به صورت هم زمان در ایران و پاکستان حضور عملیاتی دارد.
بعد از آغاز این جنگ، شرایط منطقه کاملاً تغییر کرد. پیش از این، بخش عمده ای از تجارت ایران وابسته به امارات و به ویژه دبی بود، اما امروز بخش زیادی از بارها به سمت پاکستان منتقل شده اند. طبق آخرین آماری که دریافت کرده ایم، اکنون بیش از ۱۶ هزار کانتینر ترانزیتی مرتبط با ایران فقط در بندر کراچی موجود است و منتظر انتقال به ایران هستند.
دولت پاکستان نیز برای نخستین بار مسیر ترانزیتی رسمی به سمت ایران را فعال کرده و این یک اتفاق بسیار مهم است. تا پیش از این عملاً تفاهم نامه اجرایی مشخصی برای ترانزیت گسترده میان دو کشور وجود نداشت، اما اکنون این مسیر در حال شکل گیری است.
این حجم بزرگ کانتینر آیا نشان دهنده تغییر مسیر تجارت منطقه از دبی به پاکستان است؟
انصاری: دقیقاً همین طور است. بسیاری از بارهایی که قبلاً از طریق دبی یا عمان وارد ایران می شدند، اکنون به کراچی منتقل شده اند. خطوط کشتیرانی و صاحبان کالا به دنبال مسیرهای امن تر و کم ریسک تر هستند.
در حال حاضر سه مسیر اصلی برای انتقال کالا از پاکستان به ایران وجود دارد:
-
مسیر زمینی کراچی به ایران از طریق مرز ریمدان و میرجاوه
-
مسیر دریایی کوتاه از کراچی به چابهار یا بندرعباس
-
مسیر گوادر که می تواند به صورت زمینی یا دریایی به ایران متصل شود
در میان این گزینه ها، مسیر کراچی و گوادر ظرفیت فوق العاده ای دارند، اما هنوز نیازمند توسعه زیرساختی هستند.
درباره ظرفیت بندر کراچی بیشتر توضیح دهید. آیا این بندر توان پاسخگویی به چنین حجمی را دارد؟
انصاری: کراچی یکی از قدیمی ترین و بزرگ ترین بنادر منطقه است؛ بندری با قدمتی حدود ۳۸۰ سال. در دوران استعمار انگلیس سرمایه گذاری سنگینی روی آن انجام شد و هنوز هم از نظر وسعت و امکانات، چند برابر بندرعباس ظرفیت دارد.
ما در کراچی پنج ترمینال بزرگ کانتینری، دو ترمینال فله و چند پایانه خصوصی فعال داریم. از نظر ظرفیت کامیون هم پاکستان بسیار قدرتمند است. تعداد کامیون های فعال پاکستان تقریباً سه برابر ایران است.
مشکل اصلی امروز نه در بندر، بلکه در مرزهاست. مرزهای ریمدان و میرجاوه هنوز زیرساخت لازم برای حجم بالای ترانزیت را ندارند. ما انبارهای مسقف، تجهیزات تخلیه و بارگیری و امکانات لجستیکی کافی در مرز نداریم و این موضوع باید هرچه سریع تر حل شود.
هزینه حمل از مسیر پاکستان در مقایسه با مسیر سنتی دبی چقدر تفاوت دارد؟
انصاری: اگر بخواهیم واقع بینانه صحبت کنیم، در برخی مسیرها هزینه ها حتی می تواند کمتر از دبی باشد؛ به خصوص اگر همکاری بلندمدت میان ایران و پاکستان شکل بگیرد.
البته حمل زمینی از کراچی به ایران به دلیل فاصله و قیمت بالای سوخت در پاکستان، فعلاً حدود هزار دلار گران تر از برخی مسیرهای قبلی است. سوخت در پاکستان حدود ۲ دلار در هر لیتر قیمت دارد و همین موضوع هزینه حمل جاده ای را بالا می برد.
اما اگر خطوط مستقیم دریایی میان بنادر ایران و پاکستان فعال شوند، هزینه ها به شدت کاهش پیدا می کند. به عنوان مثال، حمل کانتینر از بندرعباس به کراچی می تواند بین ۲۰۰ تا ۵۰۰ دلار تمام شود که بسیار رقابتی است.
شما بارها روی بندر گوادر تأکید کردید. چرا گوادر برای ایران اهمیت ویژه ای دارد؟
انصاری: گوادر یک فرصت طلایی برای ایران است. این بندر فقط حدود ۹۰ کیلومتر با مرز ایران فاصله دارد و عملاً نزدیک ترین بندر بزرگ منطقه به چابهار محسوب می شود.
برخلاف برخی تصورات، گوادر و چابهار رقیب یکدیگر نیستند؛ بلکه مکمل هم هستند. اگر گوادر توسعه پیدا کند، چابهار هم سود می برد و بالعکس.
امروز بسیاری از خطوط کشتیرانی به دلیل نگرانی های امنیتی تمایل ندارند مستقیماً وارد بنادر ایران شوند، اما می توانند بار را در گوادر تخلیه کنند و از آنجا به ایران منتقل شود.
چین سرمایه گذاری عظیمی در گوادر انجام داده و از طریق پروژه «سی پک» یک کریدور بزرگ جاده ای از گوادر تا مرز چین ایجاد کرده است. این مسیر می تواند در آینده یکی از مهم ترین کریدورهای ترانزیتی ایران شود.
وضعیت حمل ریلی میان ایران و پاکستان را چگونه ارزیابی می کنید؟
انصاری: واقعیت این است که بخش ریلی هنوز آماده نیست. ما چند تجربه محدود حمل ریلی داشتیم اما مشکلات زیادی وجود دارد.
در داخل ایران زیرساخت ها مناسب است، اما در بخش پاکستان نیاز به سرمایه گذاری جدی وجود دارد. خطوط ریلی قدیمی هستند و در برخی مناطق هم مسائل امنیتی وجود دارد.
به همین دلیل فعلاً پیشنهاد ما تمرکز بر حمل جاده ای و دریایی است تا زمانی که زیرساخت ریلی پاکستان تقویت شود.
فضای عمومی پاکستان نسبت به ایران در این دوره چگونه بوده است؟
انصاری: بعد از این جنگ، نگاه مردم پاکستان نسبت به ایران بسیار مثبت تر شده است. چه شیعه و چه اهل سنت، اکثریت مردم پاکستان امروز از ایران حمایت می کنند و ایران را کشوری می دانند.
این فضا یک فرصت بسیار مهم اقتصادی برای شرکت های ایرانی است. امروز پاکستان آماده پذیرش شرکت های ایرانی، سرمایه گذاری مشترک و حتی ثبت شرکت برای فعالان اقتصادی ایران است.
ما خودمان در کراچی برای شرکت های ایرانی دفتر، حساب بانکی و ساختار تجاری فراهم کرده ایم و دولت پاکستان هم استقبال می کند.
آیا پاکستان می تواند به جایگزینی برای دبی در تجارت ایران تبدیل شود؟
انصاری: به نظر من بله؛ حداقل در بخشی از تجارت منطقه ای این ظرفیت وجود دارد. همان مدلی که سال ها در دبی اجرا می شد، امروز می تواند در پاکستان شکل بگیرد.
حتی در حوزه انتقال پول و ارز دیجیتال هم پاکستان ظرفیت خوبی دارد. ما اکنون برای برخی شرکت های ایرانی از طریق ساختارهای مالی پاکستان و ارزهای دیجیتال، خدمات انتقال مالی انجام می دهیم.
پاکستان امروز یک فرصت استراتژیک برای ایران است؛ اما باید سریع تصمیم گیری شود. اگر زیرساخت ها تکمیل و توافقات اجرایی میان دو کشور نهایی شود، این مسیر می تواند حتی بعد از پایان جنگ نیز به یک کریدور پایدار و مهم منطقه ای تبدیل شود.
حالا بریم پاکستان را آباد کنیم