◄ بیمه اجباری رانندگان اینترنتی: عجله در تصمیم گیری یا بی توجهی به بدنه کار؟
با تصمیم کمیته حمایت از کسب و کارها، طرح جنجالی بیمه اجباری رانندگان تاکسی های اینترنتی متوقف و بیمه خویش فرما اختیاری شد؛ اقدامی که با هدف کاهش فشار هزینه ای بر رانندگان انجام گرفت.
طرح اجباری شدن بیمه رانندگان تاکسی های اینترنتی که در سال گذشته توسط مجلس شورای اسلامی مطرح شد، با وجود هشدارهای متعدد از سوی کارشناسان، فعالان صنفی و رانندگان، با شتابی قابل توجه پیگیری می شد.
این طرح که ظاهری فریبنده از حمایت را بر خود داشت، در عمل می توانست فشار مضاعفی بر قشر زحمتکش رانندگان وارد کرده و حتی به استثمار نوین آن ها در بستر اقتصاد پلتفرمی دامن بزند. اما پرسش اساسی اینجاست که چرا پیش از آنکه تمامی جوانب و پیامدهای احتمالی این طرح به طور کارشناسانه مورد بررسی قرار گیرد، شاهد اصرار بر اجباری شدن آن بودیم؟
طرحی با نقایص آشکار: بر اساس جزئیات اولیه مطرح شده، کسر ۴ درصد از کرایه هر سفر به عنوان سهم بیمه و واریز آن به سازمان تأمین اجتماعی، در کنار الزام رانندگان به پرداخت ۱۳.۵ درصد از درآمد خود به عنوان حق بیمه، با انتقادات گسترده ای مواجه شد.
پلتفرم های تاکسی اینترنتی هشدار دادند که این مدل، هزینه سفر را برای مسافران افزایش و درآمد رانندگان را کاهش خواهد داد؛ واقعیتی که بسیاری از رانندگان، به ویژه بازنشستگان و افراد با شغل دوم، آن را تشدید کننده وضعیت معیشتی شکننده خود می دانند. حتی با در نظر گرفتن معافیت رانندگان بازنشسته از پرداخت سهم ۱۳.۵ درصدی حق بیمه خودشان، همچنان افزایش جزئی در هزینه ها از طریق “حق کارفرمایی” برای آن ها متصور است.
سازمان تأمین اجتماعی دلیل این امر را جبران خسارات اقتصادی و پوشش هزینه های درمانی مرتبط با شغل پر ریسک رانندگی برای سازمان تأمین اجتماعی عنوان می کند.
بازنشسته ای که جایگزین فردی شده که می توانسته ۱۳.۵ درصد سهم بیمه را بپردازد، در حقیقت خسارتی اقتصادی به سازمان وارد می کند که این مبلغ (حق کارفرمایی) به جبران آن کمک می کند. این موضوع همچنین به منظور جلوگیری از نقض قانون به کارگیری بازنشستگان در بخش دولتی، اجازه فعالیت به بازنشستگان در بخش خصوصی را با دریافت حق کارفرمایی می دهد تا مستمری آن ها قطع نشود.نادیده گرفتن ماهیت اقتصاد پلتفرمی: یکی از اساسی ترین انتقادات به این طرح، نادیده گرفتن ماهیت اقتصاد پلتفرمی بود. رابطه میان رانندگان و پلتفرم ها، برخلاف روابط سنتی کارفرمایی و کارگری، پیچیدگی های خاص خود را دارد.
پلتفرم ها عموماً خود را کارفرما ندانسته و از پذیرش مسئولیت های قانونی و بیمه ای امتناع می کنند، در حالی که قوانین تعیین کمیسیون، نرخ سفر و سایر مقررات، عملاً نقش تعیین کننده را به آن ها می دهد. در چنین بستری، تحمیل هزینه های بیمه اجباری بدون ایجاد تعادل در قدرت چانه زنی رانندگان یا وادار کردن پلتفرم ها به پذیرش مسئولیت، تنها منجر به انتقال بار هزینه به رانندگان می شد.
این رویکرد، بیش از آنکه حمایتی واقعی باشد، شائبه استثمار پنهان را تقویت می کرد؛ چرا که رانندگان مجبور به پرداخت هزینه برای خدماتی می شدند که لزوماً نفع مستقیم و فوری برایشان نداشت و حتی می توانست درآمدشان را کاهش دهد.خوشبختانه، از طرف کمیته حمایت از کسب وکارها، مصوبه ای مبنی بر اختیاری شدن بیمه رانندگان تاکسی های اینترنتی صادر شد.
این تصمیم، نشان می دهد که ظاهراً صدای منتقدان و نگرانی های بدنه کار شنیده شده است. بر اساس این مصوبه، سازمان تأمین اجتماعی موظف است رانندگان متقاضی بیمه خویش فرما را تحت پوشش قرار دهد.این تغییر رویکرد، گامی مثبت در جهت واقع بینی و توجه به شرایط واقعی اقتصاد پلتفرمی در ایران تلقی می شود.
امید است که این رویه در سایر سیاست گذاری ها نیز مورد توجه قرار گیرد تا قوانینی که به نام حمایت تدوین می شوند، واقعاً در خدمت منافع ذی نفعان اصلی باشند و از تحمیل هزینه های غیرضروری و ایجاد چالش های جدید برای قشر زحمتکش جامعه جلوگیری شود. این تحول، درسی است برای سیاست گذاران که پیش از هرگونه قانون گذاری، نیاز به بررسی جامع، کارشناسی دقیق و شنیدن صدای تمام گروه های ذی نفع، به خصوص بدنه کار، وجود دارد.
