مناطق آزاد از کجا به نا کجا آباد

تین نیوز |  یک نگاه کوتاه و انجام مقایسه ای ساده میان مناطق آزاد ایران و دیگر رقبای پیشی گرفته در منطقه، براحتی این نکته را آشکار می کند که مناطق آزاد ایران از هر نظر یک سر و گردن بالاتر از آنها هستند و استفاده مناسب فقط از یکی از قابلیت های چندگانه آنها می تواند دلارهای سرشاری را به خزانه کشور واریز کند، اما صدافسوس که باوجود تمام این نعمت های خدادادی و سرمایه گذاری ها و تلاش های صورت گرفته، هنوز مناطق آزاد کشور نتوانسته حتی از یکی از قابلیت های گردشگری، تجاری، تولیدی و صنعتی خود به درستی استفاده کند و اینچنین است که این مناطق را درست یا غلط، دروازه های واردات کشور لقب داده اند؛ یا بعبارتی عملا این مناطق آزاد واردات محورند.
 
در قانون تشکیل مناطق آزاد تجاری ـ صنعتی ایران که شهریور 72 نوشته شده بود، هدف ، استفاده چند منظوره از نقاطی بود که به عنوان منطقه آزاد شناخته شد. تصریح در انجام امور زیربنایی، عمران و آبادانی، رشد و توسعه اقتصادی، سرمایه گذاری و افزایش درآمد عمومی، ایجاد اشتغال، تنظیم بازار کار و کالا و تولید و صادرات کالاهای صنعتی و تبدیلی از اهداف موجود در ذهن قانونگذاران بود. با این حال پرسش بزرگ این است که در عمر رسمی بیست و یک ساله تشکیل این مناطق (که عمر غیررسمی آن بسیار بیشتر است) آیا توانسته به تحقق اهداف اقتصادی کشور کمک کند و اگر نتوانسته علت آن چه بوده است؟
 
از نظر بسیاری از کارشناسان اقتصادی، زیربنای تشکیل مناطق آزاد از همان ابتدا ناقص گذاشته شده است. ناقص از این جهت که دولت های وقت به خود زحمت نداده اند برای هر منطقه آزاد به تناسب موقعیت جغرافیایی یا استعدادی که به طور ویژه دارد، کارکرد خاصی تعریف کنند. اینچنین است که یک الگوی واحد برای تمام این واحدها به کار گرفته شده و در نهایت نیز هیچ کدام از جنبه های اقتصادی مورد نظر در مناطق آزاد به رشد و تکامل دلخواه نرسیده است.
 
سرمایه گذارانی که با فکر سرمایه گذاری پایدار به مناطق آزاد پا گذاشتند، اولا مشاهده کردند ثبات مقررات در آنجا وجود ندارد و ثانیا این مناطق واقعا آزاد نیست، زیرا مقررات دست و پاگیر و اما و اگرهای متعددی در راه حضور سرمایه گذاران وجود دارد که باعث نارسایی در تکمیل زیرساخت های حیاتی این مناطق چون فرودگاه ، بانک، بیمه، اسکله و... شده و حضور سرمایه گذاران خارجی را نیز بسیار محدود کرده است. به عبارت بهتر، وقتی دولت حاضر نیست آزادی کامل اقتصادی را در این مناطق به رسمیت بشناسد و دیگر ادارات و سازمانها و ارگانهای مستقر در این مناطق را ملزم به تبعیت از حاکمین سازمانهای این مناطق نماید و نوعی ضعیف تر از قوانین دست و پاگیر داخل کشور و کلکسیون مجوزها را در مناطق آزاد اجرا کند، این مناطق به سایه ای از داخل کشور تبدیل شده و سرمایه گذاران حاضر به حضور در آن نخواهند شد.
 
استاد اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی ، دکتر مهدی تقوی معتقد است ، وقتی شما اسکله ندارید، گمرک شبانه روزی ندارید، فرودگاه کارآمد ندارید و به تبع آن برنامه ریز و مدیر استراتژیست ندارید تا قوانین و مقررات را ساده کند، لذا تولید و صنعت شکل نمی گیرد، چون بستری وجود ندارد یا اگر دارد، ناقص است. لذا سرمایه گذار هم از تولید منصرف شده و وارد کار تجارت از نوع نازلش می شود این عامل بازدارنده رشد تولید و صنعتی شدن میگردد.
 
از طرفی دولت اختصاص هرگونه وجهی از محل بودجه های سنواتی به زیرساخت های مناطق آزاد را تقریبا به صفر کاهش داده و به سازمان های این مناطق تکلیف کرده سرمایه گذاری در زیرساخت ها و مخارج شان را از طریق دریافت عوارض و... تامین کنند. این چه تفکری است؟ در تمام دنیا، دولت ها زیرساخت ها را ایجاد کرده و بعد به سرمایه گذار اجاره می دهند و بعد از سرمایه گذار جهت حضور و شناسایی منطقه دعوت میکنند و یا مزیت های خاص منطقه را حول محوری که پتانسیل خاص آن منطقه است را به صاحبان سرمایه معرفی میکنند.
 
تقوی در ادامه میگوید : حتما چتربازان کیش و قشم را به یاد دارید. در ازای استفاده از 80 دلار معافیت گمرکی شما را برای یک سفر توریستی کوتاه به اسیری می بردند! وقتی شما زیرساخت ندارید، حتی تجارت سالم به معنای واردات جنس نیمه کاره یا فله و صادرات مجدد آن، ترانزیت و تولید برای صادرات هم شکل نمی گیرد و می ماند واردات. روشن است که در این شرایط واردات کالای آماده برای ورود به هر قیمت و ارزان به داخل کشور شکل می گیرد و همه مزایای تولیدی از بین می رود.
 
شاید برخی رسانه ها در بیان چالشهای زیاد این مناطق ، و برخوردها و عملکردهای مدیران این مناطق خودداری میکنند ، و تنها دلیلشان را ایجاد فرصت برای مدیرانی که وعده در باغ سبز به مردم و مسوولین رده بالایی داده اند می باشد و بس ، ولی متاسفانه نگاه دیگری به مانند حذف یا ممانعت از حضور در محافل خبری یا ایجاد حواشی برای رسانه ها را شاهد می شوند که نتیجه چیزی جز تاخت و تاز عده ای خاص در جهت اهداف سیاسی ، را در بر نخواهد داشت و نهایتا تبدیل این مناطق به مراکز واردات و ایجاد اشتغالهای کاذب ، بدون توجه به آینده که آسیب های اقتصادی و اجتماعی که در آینده این مناطق آزاد در صورت ادامه این روند شاهد خواهیم بود را قابل پیش بینی می نماید.