معلق درذرات معلق
تین نیوز | زمستان است و هوا بس ناجوانمردانه آلوده. پشت پنجره اتاق که ایستادهای نمیتوانی کوهها را ببینی، برج میلاد درهالهای از گردوغبار پنهان شده، آسمان تیره و تار است و عابران با ماسک رفتوآمد میکنند. این روایت روزهایی است که تهران با آلودگی هوا دستوپنجه نرم میکند و نفسهایش به شماره میافتد. انتشار گردوغبار، تولید خودروهای غیراستاندارد، تغییر کاربری فضای سبز و تبدیل آن به برجها و آسمانخراشها چندسالی است که آلودگی هوا را میهمان ناخوانده تهران و سایر کلانشهرهای کشورکرده است؛ میهمانی که سالانه جان صدهانفر را
میگیرد و بسیاری را در روزهای سرد زمستان خانهنشین میکند.
نگرانی نسبت به گسترش آلودگی هوا و عوارض ناشی از آن طی سالهای اخیر مسئولان را بر آن داشت تا مجموعه راهکارها را برای مقابله با آلودگی تدوین کنند؛ راهکارهایی که به گواه آمار هیچ گاه نتوانست درمانی بر این درد باشد. با وجود این، همزمان با آغاز به کار دولت یازدهم و وعدههای رئیسجمهور مبنی بر ایجاد بسترهای لازم برای زیست سالم، مساله مقابله با آلودگی هوا بار دیگر مورد توجه اصحاب رسانه، فعالان محیط زیست و مردم قرار گرفت.
توقف توزیع بنزین پتروشیمی و جایگزینی آن با بنزین استاندارد یورو 4 اولین قدمی بود که دولت به منظور مقابله با آلودگی هوا برداشت؛ اقدامی که به گفته مسئولان سازمان محیط زیست موجب افزایش روزهای پاک و کاهش آلودگی هوای تهران شد و به عقیده مخالفان حاصلی جز هدر رفت سرمایه ملی برای خرید بنزین استاندارد نداشت.
فارغ از اظهارنظر گروههای مختلف درباره توزیع بنزین استاندارد، آمارها نشان میدهد که امسال میزان هوای پاک در تهران نسبت به مدت مشابه سال گذشته 11 درصد رشد داشته است و تهران 92 روز در هوای ناسالم نفس کشیده است؛ آماری که همچنان با استانداردهای روز دنیا فاصله معناداری دارد اما نوید کاهش روزهای آلوده را در سالهای آتی میدهد.
آلودگی هوا با پادزهر مترو التیام مییابد
آلودگی هوا درتهران همچون بسیاری از شهرهای بزرگ دنیا محصول کمتوجهی مسئولان از یکسو و تمرکز بر برنامهها و فعالیتهای عمرانی بدون درنظر گرفتن تمامی ملاحظات زیستمحیطی است. یقیناً، مقابله با این آلودگی که در فرآیندی درازمدت شکل میگیرد نیاز به صرف زمان و تدوین برنامههای کارشناسی دارد. برنامههایی که با تکیه بر تمامی ظرفیتهای اقتصادی و اجتماعی، محیط زیست را در اولویت خود قرار دهد و فارغ از تمامی مصالح و منافع اقتصادی و سیاسی کمر به حل مشکل آلودگی هوا ببندد. تجربه بسیاری از کلانشهرهای مطرح دنیا نشان میدهد که استفاده از وسایل
حملونقل عمومی بهویژه مترو ازجمله کارآمدترین روشهای مقابله با آلودگی هواست.
بر این اساس، در سالهای اخیر موضوع گسترش خطوط مترو در تهران بهعنوان راهی برای گریز از آلودگی هوا بارها از سوی مسئولان مطرح و در برنامههای عمرانی دولت و شورای شهر تهران گنجانده شده است. البته تاکید بر موضوع گسترش خطوط مترو در برنامههای عمرانی هیچگاه به معنای توجه تمام قد دولت و مسئولان به این امر نبوده است. در واقع، با وجود آنکه سالانه 30 کیلومتر خط مترو در تهران کشیده میشود، مسئولان شورای شهر تهران بارها نسبت به عدم پرداخت اعتبار مورد نیاز مترو انتقاد کردهاند و به گفته جعفر تشکریهاشمی، معاون حملونقل و ترافیک شهرداری تهران با روند کند
حمایت دولت توسعه حداکثری مترو به بازه زمانی 250 ساله نیاز دارد.
بهتازگی مدیرکل برنامهریزی و توسعه شهری معاونت حملونقل و ترافیک شهرداری تهران نیز با انتقاد از عدم پرداخت اعتبار موردنیاز برای توسعه خطوط مترو در تهران گفته است: با وجود اینکه در بودجه سال 93 در بخش عمرانی مترو 195 میلیارد تومان به حملونقل عمومی شهر تهران اختصاص یافته است، طی 10 ماه گذشته تنها 91 میلیارد تومان از این رقم پرداخت شده است. در مقابل انتقادهای مسئولان شهری نسبت به تاخیر در پرداخت اعتبارات مترو، بسیاری بر این عقیدهاند که شهرداری بهعنوان نهادی اجتماعی و غیردولتی نباید متکی بر درآمدها و اعتبارات ویژه دولت باشد.
در واقع، با احتساب سفر روزانه دو میلیون نفر از طریق مترو (به گفته مسئولان سازمان شرکت مترو) و خرید بلیت حداقل 500 و حداکثر 800 تومان، شرکت مترو به طور میانگین سالانه حدود 584 میلیارد تومان درآمد دارد و این میزان درآمد کفاف نگهداشت و ساخت خطوط جدید را میدهد. صرفنظر از درآمدهای موجود شرکت مترو و بهطور کلی شهرداری تهران که رقمی قابلتوجه است گسترش خطوط مترو با توجه به مصوبات مجلس نیاز به حمایت دولت دارد. حمایتی که میتواند جایگاه هشتم مترو تهران در دنیا را ارتقا دهد و منجر به صرفهجویی حداقل 350 میلیون لیتر سوخت فسیلی در سال شود.
مشکل آلودگی هوا یکشبه رفع نمیشود
رئیس کمیسیون محیط زیست شورای شهر تهران با اشاره به قوانین مربوط به مقابله با آلودگی هوا میگوید: آلودگی هوای تهران موضوعی نیست که در کوتاهمدت حل شود. در واقع، این مشکل معلول علتهایی است که یکشبه به وجود نیامدهاند تا یکشبه هم برطرف شوند. محمد حقانی تصریح میکند: در سال 1379 قانون مربوط به کاهش آلودگی هوای تهران به تصویب رسید و آییننامههای اجرایی و در مرحله بعد دستورالعملهای لازم برای کاهش آلودگی هوای تهران صادر شد. بر اساس این دستورالعملها قرار بود مسائل مربوط به سوخت، استانداردسازی اتومبیلها، خارجکردن اتومبیلهای
فرسوده از سطح شهر، معاینه فنی و مدیریت ترافیکی در مدت زمانی مشخص ساماندهی شوند. مطمئناً، اگر این موارد اجرا میشد درحال حاضر و بعد از 14 سال آلودگی هوا در تهران به سر خط خبرهای روز تبدیل نمیشد. مشکل اینجاست که ما تنها قانون تصویب میکنیم اما در مرحله عمل ثابتقدم نیستیم.
او با اشاره به رویکرد مختلف دولتها به مساله آلودگی هوا خاطرنشان میکند: در دولت هشتم در راستای کاهش آلودگی هوا، بنزین عاری از سرب در جایگاهها عرضه میشد. ضمن اینکه، در آن دوره بسیاری از خودروهای فرسوده بهتدریج از رده خارج شدند. متاسفانه، این روند با تغییر دولت دچار وقفه شد. حقانی در ادامه با تاکید بر لزوم حمایت دولت در حل مشکل آلودگی هوای تهران میگوید: در کلانشهرهایی چون تهران موضوع آلودگی هوا را میتوان با توسعه زیرساختهای حملونقل پاک مانند مترو مدیریت کرد. بر اساس برنامهریزیهای شورای چهارم شهر نیز قرار شد تا در برنامه دوم
پنجساله تهران سالانه 30 کیلومتر به متروی تهران اضافه شود که درمجموع پنج سال، سیستم حملونقل تهران افزایش 150 کیلومتری خطوط ریلی مترو را تجربه کند. ضمن اینکه، تاکنون 150 کیلومتر خط مترو در تهران کشیده شده است. با وجود تمام برنامهریزیها و هدفگذاریها، بعد از پنج سال ما به نیمه راه هم نمیرسیم چراکه، ساخت و راهاندازی این حجم از زیرساختها نیاز به حمایت دولت و حضور جدی مسئولان دولتی دارد. مساله آلودگی هوای تهران تنها مربوط به این کلانشهر نیست بلکه موضوعی ملی است که تمامی نهادها را بهطور خواسته و ناخواسته درگیر میکند.
کلاف سردرگم آلودگی هوا
یک کارشناس محیط زیست نیز میگوید: در دو سال گذشته بارها اخبار مربوط به کاهش آلودگی هوا در تهران شنیده شده است. بهعنوان یک شهروند کاهش آلودگی را احساس میکنم اما، وجود ذرات معلق در شهر را به واسطه ساختوساز گسترده، از بین رفتن فضای سبز و باغات اطراف تهران و کاهش میزان بارندگی نمیتوان نادیده گرفت. محمدرضا فاطمی در ادامه عنوان میکند: بهبود وضعیت هوا در تهران حداقل 10 سال طول میکشد البته، به این شرط که برنامههای مصوب به شکل کامل اجرا شود و اعتبارات مورد نیاز تامین گردد. او عنوان میکند: واقعیت این است که خودروسازان ما هنوز در مقابل استاندارد
یورو 4 مقاومت میکنند. بارها گفته شده است که مزدا 2 تولید آلاینده میکند اما، همچنان کارخانهها مصمم به تولید هستند. شهرداری هم بهتازگی قول ورود موتور سیکلتهای برقی را داده است که به دلیل شیب زیاد تهران میان شمال و جنوب عملاً امکان رسیدن به نتیجه پایین است. فاطمی خاطرنشان میکند: سالانه 500 هزار خودروی جدید وارد تهران میشود و در مقابل حملونقل عمومی آن چنان که باید توسعه پیدا نکرده است. تردد با خودروهای شخصی در شهر زیاد است و این کلاف سردرگم تا زمانی که بهطور جدی مورد توجه قرار نگیرد همچنان قربانی میدهد.