◄ افزایش بی سابقه مسافران شمال در هفته پایانی مرداد/ گردشگری جنوب در کما

مصطفی فاطمی، معاون گردشگری داخلی وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، در خصوص شرایط گردشگری در تعطیلات مرداد ماه، گفت: استان های واقع در نوار شمالی، نه تنها تمامی ظرفیت اقامتی خود را پر کردند، بلکه با تعداد مسافری فراتر از گنجایش رسمی مواجه شدند. در سوی مقابل، نیمه جنوبی کشور عملاً گردشگرپذیر نبود و تعطیلی صنعت مسافرت در این مناطق، ریشه در گرمای طاقت فرسا و نگرانی از شعله ور شدن مجدد آتش جنگ دارد. نمونه بارز این شکاف، استان سیستان و بلوچستان است که مدیرکل میراث آن از خالی ماندن ۲۷۰۰ تخت اقامتی در منطقه مکران خبر داده است.

مصطفی فاطمی در گفت وگو با تین نیوز، تأکید کرد، که در هفته سوم مرداد، استان های اردبیل، خراسان رضوی، آذربایجان شرقی و غربی و قزوین میزبان جمعیت بی سابقه ای از گردشگران داخلی بودند. به گونه ای که تمام مراکز اقامتی اعم از هتل ها، مهمانپذیرها، اقامتگاه های بوم گردی و حتی کمپ های موقت، به حداکثر ظرفیت خود رسیدند و در برخی شهرها، تعداد ورودی ها از شمار تخت های موجود فراتر رفت.

این موج سفر، که پس از یک دوره طولانی رکود به دلیل مخاطرات جنگی رخ داده، نشان از تغییر الگوی سفر و احیای نسبی اعتماد عمومی دارد. به گفته معاون وزارتخانه، آمارهای اولیه حاکی از رشد چندصددرصدی اقامت های شبانه نسبت به ماه های پیشین است، هرچند آمار دقیق هنوز در دست گردآوری نهایی قرار دارد. استان اردبیل با جاذبه های طبیعی و آب گرم های معروف، و خراسان رضوی با حضور حرم مطهر امام رضا (ع) بیشترین سهم را از این افزایش داشته اند. همچنین استان های آذربایجان شرقی و غربی با مناظر کوهستانی و آب وهوای خنک، و قزوین با بافت تاریخی و طبیعت بکر، مقاصد پرطرفدار دیگری بودند که توانستند رکوردهای قبلی خود را بشکنند.

علل اقبال به شمال؛ آب وهوا و آرامش نسبی

فاطمی دو عامل اصلی را برای این رونق ناگهانی برمی شمارد: نخست، شرایط مطلوب آب وهوایی در نیمه شمالی کشور طی فصل تابستان، در حالی که بسیاری از مناطق مرکزی و جنوبی دمای بالای ۴۰ درجه را تجربه می کردند، استان های شمالی و کوهپایه ای دارای هوای معتدل تا خنک بودند که برای مسافران تابستانی بسیار جذاب است. دوم، آرام شدن نسبی شعله های جنگ در این مناطق که به احساس امنیت روانی گردشگران دامن زده است.

به گفته معاون گردشگری، پس از ماه ها درگیری و ناامنی، ساکنان کلانشهرهای مرکزی مانند تهران و اصفهان، این بار با اطمینان بیشتری به سوی مقاصدی حرکت کردند که دور از خطوط مقدم منازعه ارزیابی می شد. وی افزود: «مسافران با دیدن خبرهای کاهش تنش در جبهه های شمال غرب و شمال شرق، برنامه ریزی سفر خود را جلو انداختند و این موضوع در افزایش ناگهانی تقاضا نقش کلیدی داشت.» همچنین، تعطیلات رسمی و همزمانی با تعطیلات پایان هفته، فرصت مناسبی برای سفرهای کوتاه مدت فراهم آورد که بسیاری از خانواده ها از آن بهره بردند.

چالش های زیرساختی در میزبانی از جمعیت مازاد

با وجود استقبال بالا، ظرفیت محدود اقامتی و خدماتی در بسیاری از شهرها باعث بروز مشکلاتی نظیر کمبود پارکینگ، ازدحام در مراکز تفریحی، فشار بر شبکه آب و برق و افزایش قیمت های لحظه آخر شد. فاطمی اذعان کرد که برخی شهرستان ها برای اسکان مسافران مازاد، به اجبار از مدارس و سالن های ورزشی به عنوان سرپناه موقت استفاده کردند که نشان از عدم آمادگی کامل زیرساخت ها دارد.

وی خاطرنشان کرد: «با اینکه خوشحالیم از بازگشت رونق، اما این هشدار را جدی می گیریم که باید سرمایه گذاری بیشتری در حوزه اقامتگاه های رسمی و خدمات پشتیبانی صورت گیرد تا در موج های بعدی، کیفیت سفر افت نکند.» همچنین کمبود راهنماهای گردشگری و ضعف سامانه های رزرواسیون آنلاین، باعث سردرگمی بخشی از مسافران شده بود. وزارت گردشگری در حال تدوین برنامه ای فوری برای افزایش ظرفیت پذیرش در استان های پرمقصد تا قبل از تعطیلات آینده است، اما به اعتقاد کارشناسان، این رشد سریع نیازمند یک برنامه جامع بلندمدت است.

جنوب در رکود؛ گرما و ناامنی دو مانع بزرگ

در نقطه مقابل، نیمه جنوبی کشور – شامل استان های خوزستان، بوشهر، هرمزگان، سیستان و بلوچستان و کرمان – عملاً شاهد تعطیلی صنعت گردشگری در این ایام بود. فاطمی تصریح کرد که دو دلیل عمده این رکود را شکل می دهد: نخست، گرمای شدید و شرجی بی سابقه که دمای هوا را به بالای ۴۵ درجه می رساند و هر گونه فعالیت تفریحی در فضای باز را غیرممکن می سازد. دوم، احساس ناامنی گسترده در میان مردم به دلیل

احتمال شعله ور شدن مجدد آتش جنگ در مناطق مرزی جنوب و جنوب شرق. وی افزود: «بسیاری از هتل داران جنوبی از لغو رزروهای ماه های قبل خبر داده اند و برخی تأسیسات حتی تعطیل اجباری را اعلام کرده اند.» این وضعیت در حالی است که جنوب ایران پتانسیل بالایی برای گردشگری دریایی و کویری دارد، اما در شرایط کنونی، حتی گردشگران داخلی نیز تمایلی به سفر به این مناطق نشان نمی دهند.

کارشناسان اقتصادی هشدار می دهند که ادامه این روند می تواند به زیان های سنگین برای شاغلان این بخش و کاهش درآمد استان های جنوبی منجر شود و نیاز به بسته های تشویقی و اطلاع رسانی دقیق درباره وضعیت امنیتی احساس می شود.

مکران؛ ظرفیت خالی در میان بحران اعتماد

در تازه ترین نشانه از رکود عمیق جنوب، مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان سیستان و بلوچستان به تازگی اعلام کرده است که تنها در منطقه مکران، ۲۷۰۰ تخت اقامتی شامل هتل ها، اقامتگاه های بوم گردی، خانه های مسافر و مهمانپذیرها آماده پذیرش گردشگر هستند، اما به دلیل جو ناامنی و گرمای طاقت فرسا، این ظرفیت تقریباً به طور کامل خالی مانده است. این آمار گویای شکاف عمیق بین عرضه و تقاضا در جنوب شرق کشور است؛ منطقه ای که سواحل بکر مکران، اسکله های صیادی و مناظر بدیع آن می توانستند به قطب گردشگری دریایی تبدیل شوند، اما اکنون با بسته شدن واحدهای اقامتی و بیکاری نیروهای محلی مواجه شده است. این در حالی است که زیرساخت های جاده ای و خدماتی مکران در سال های اخیر بهبود یافته، اما عامل امنیت روانی همچنان بزرگترین مانع باقی مانده است. فعالان گردشگری استان خواستار ایجاد مناطق امن گردشگری با حضور نیروی انتظامی و نیز پوشش رسانه ای مثبت از جاذبه های مکران شده اند، اما تا زمانی که التهاب مرزی ادامه دارد، این ظرفیت های بزرگ بی استفاده خواهند ماند.

چشم انداز و راهکارهای پیش رو

به باور فاطمی، اگر روند کاهش تنش ادامه یابد، می توان انتظار داشت که در ماه های آینده، گردشگران به تدریج به مقاصد جنوبی نیز بازگردند، اما در کوتاه مدت، اولویت با تقویت ظرفیت های شمال و مدیریت هوشمندانه تقاضا است. کارشناسان مستقل نیز بر لزوم تدوین سناریوهای جایگزین برای بحران های امنیتی و اقلیمی تأکید دارند تا صنعت گردشگری ایران بتواند در هر شرایطی، حداقل سطح پذیرش خود را حفظ کند. وجود ۲۷۰۰ تخت خالی در مکران، زنگ خطری است که نشان می دهد سرمایه گذاری در زیرساخت بدون ایجاد امنیت و اعتماد، عملاً بی نتیجه خواهد ماند. این گزارش نشان می دهد که گردشگری داخلی ایران به شدت تحت تأثیر عوامل بیرونی و امنیتی قرار دارد و هر گونه برنامه ریزی بدون در نظر گرفتن این متغیرها، محکوم به شکست خواهد بود. با این حال، استقبال گسترده از شمال، نویدبخش ذخیره ای از پتانسیل نهفته است که در صورت مدیریت صحیح، می تواند به موتور محرک اقتصادی مناطق مختلف تبدیل شود.