◄ ناو آبراهام جاذبه جدید تورهای نوروزی یا صحنه ای از دیپلماسی مضاعف؟
نوروز ۱۴۰۵ در حالی از راه می رسد که خلیج فارس بار دیگر به یکی از نقاط مورد توجه رسانه های منطقه ای تبدیل شده است. حضور ناو هواپیمابر USS Abraham Lincoln در نزدیکی خلیج فارس تنها یک رویداد نظامی نیست؛ بلکه به نمادی از پیچیدگی های ژئوپلیتیکی منطقه نیز بدل شده است.
نوروز ۱۴۰۵ در حالی به ایران زمین قدم می گذارد که نفس های گرم خلیج فارس با حضور غول های فولادی آمیخته شده است. ناوگان عظیم نظامی ایالات متحده، به ویژه ناو هواپیمابر آبراهام لینکلن، در فاصله ای نه چندان دور از سواحل جنوبی ایران لنگر انداخته اند. در شرایط عادی، این صحنه را باید در گزارش های پرتنش خبری و تحلیل های نظامی جستجو کرد، اما این روزها در فضای مجازی و برخی محافل گردشگری، طنزی عجیب و متفاوت دست به دست می شود: درخواست عمومی برای گنجاندن بازدید از این ناو در بسته های تور گردشگری نوروزی!
در نگاه اول، این شاید شوخی تلخ یک کاربر فضای مجازی یا کنایه ای به حجم بالای تنش های سیاسی باشد. اما اگر به این پدیده از دریچه گردشگری بنگریم، با لایه های عمیق تری از معنا روبرو می شویم. این ایده، هرچند غیرعملی و حتی غیرممکن به نظر می رسد، اما بازتاب یک روحیه ی خاص و یک درخواست حقیقی برای «گشایش» است.
گردشگری همواره پلی برای صلح و تفاهم بوده است. ایرانیان در نوروز، که نماد نوگرایی و آشتی با طبیعت و جهان پیرامون است، همواره مشتاق دیدار نقاط جدید و تجربه ی ناشناخته ها بوده اند. شاید بتوان این کنجکاوی برای تماشای نزدیک یک ناو غول پیکر جنگی را نه یک حرکت خودسرانه، که نوعی «دیپلماسی عمومی مضاعف» تعبیر کرد. جایی که مردم، در اوج حضور یک ابرقدرت نظامی در همسایگی شان، به جای ترس و عقب نشینی، خواهان تبدیل این تهدید به یک فرصت برای «دیدار» و «شناخت» هستند.
صنعت گردشگری ایران در سال های اخیر نشان داده که همواره از دل بحران ها، فرصت هایی برای جذب مخاطب یافته است. از موزه های دفاع مقدس تا بازدید از مناطق جنگی سابق که اکنون به مقاصد مهم راهیان نور تبدیل شده اند، گواه این مدعاست. در خود استان بوشهر نیز موزه های دریایی و سواحل خلیج فارس با نمایش نخستین ناو جنگی ایران (پرسپولیس) و تجهیزات نظامی، سالانه پذیرای هزاران گردشگر است. این نشان می دهد که «گردشگری نظامی» یا «دفاعی» می تواند یک ظرفیت جدی باشد. اما تفاوت ماجرا اینجاست که موزه پرسپولیس، نمادی از تاریخ و هویت دریایی ایران است، در حالی که ناو آبراهام، نمادی از قدرت نمایی نظامی فرامنطقه ای در آب های جنوب کشورمان محسوب می شود.
اینجا است که بحث از یک شوخی یا درخواست ساده ی گردشگری فراتر می رود و وارد عرصه ی نشانه شناسی سیاسی می شود. اینکه مردمی زیر سایه ی بمب افکن های F-35 و ناوهای تمام مسلح، به فکر تور گردشگری بیفتند، می تواند دو معنا داشته باشد: نخست، بی اعتنایی هوشمندانه به فضای تهدید و تلاش برای به حاشیه راندن جنگ طلبی ها با زبان صلح و بازدید. دوم، نوعی مطالبه ی پنهان از کارگزاران سیاست خارجی برای گشودن پنجره ای به روی جهان.
ناوهای جنگی در بنادر دوست و همسایه، گاهی برای بازدید عموم آزاد می شوند و این به نوعی «قدرت نمایی نرم» و نیز «ارتباط مردمی» بدل می گردد. شاید جذابیت این ایده برای بخشی از افکار عمومی ایران نیز از همینجا ناشی می شود: ای کاش این همه غول جنگی که برای ارعاب ما گرد آمده اند، روزی درهای خود را به روی مردم این سرزمین بگشایند تا بدانند مردمی که قرار است با آن ها بجنگند، چه فرهنگ و مهمان نوازی دارند. اما آیا ارتش آمریکا که این روزها در حالت آماده باش کامل به سر می برد و سناریوهای حمله به ایران را مرور می کند، حاضر است حتی یک لحظه چنین تصویری از خود به نمایش بگذارد؟
در پایان، این موج درخواست برای بازدید از ناو آبراهام در ایام نوروز را باید به فال نیک گرفت. این نشان می دهد که روحیه ی گردشگری و کنجکاوی در مردم ایران چنان قوی است که حتی میدان های مین تهدید را به مقاصد بالقوه ی تور تبدیل می کند. این یک پیروزی برای «نوروز» به عنوان نماد زندگی و شادابی است بر «جنگ» به عنوان نماد مرگ و ویرانی.
اما از نگاه گردشگری، امیدواریم روزی برسد که مسئولان و برنامه ریزان، این اشتیاق عمومی برای «دیدن جهان» را جدی تر گرفته و زمینه های واقعی سفرهای فرامرزی را هموار کنند. تا آن روز، شاید بهترین گزینه برای گردشگران نوروزی در جنوب، بازدید از موزه های دریایی بوشهر و هرمزگان باشد، تا از نزدیک با عظمت دریا و تاریخ پرشکوه دریانوردی ایران زمین آشنا شوند و نظاره گر صلح و دوستی باشند، نه تماشاگر صحنه های جنگی که امیدواریم هیچ گاه رخ ندهد.
نوروز شما پر از سفرهای خوش و بی دغدغه باد.
