در حکایت ساخت تسلیحات تخمیه

 محمد فاضلی، جامعه شناس، در یادداشتی تلگرامی نوشت: اگر حافظه ام یاری کند، مرحوم ابراهیم نبوی دو دهه قبل، با قلم طنزش در وصف سلاح اتمی از عبارت تسلیحات تخمیه استفاده کرد. حالا جریانی شکل گرفته که از سر خیرخواهی یا هر دلیل دیگری، در فضای رسانه ای به نفع ساخت سلاح _اتمی یا همان تسلیحات تخمیه مرحوم نبوی، استدلال می کند. من ماه های متمادی است چیزی درباره سیاست و حکمرانی نمی نویسم و بیشتر در ایران تاک پای حرف دیگران می نشینم. متخصص تسلیحات تخمیه و بازدارندگی هم نیستم. اما به اقتضای روزگار ناسازگار و کنجکاوی، این چند ماه، ساعات بسیار صرف خواندن درباره تاریخچه تسلیحات هسته ای، بازدارندگی، ملزومات نظامی متعارف تسلیحات اتمی و ... کردم. دو گفت و گو هم با عبدالرسول دیوسالار (مخالف ساخت سلاح) و حسین قتیب (موافق ساخت) انجام دادم که منتشر شده است.

جمع بندی غیرحرفه ای، بسیار محتاطانه ولی دلسوزانه ام به شرح زیر است.

 یک. طرفداران ساخت سلاح هسته ای، مفروض می گیرند که قابلیت فنی آن در شرایط فعلی وجود دارد. نمی دانم این فرض درست یا غلط است، اگر چنین قابلیتی وجود نداشته باشد یا به لحاظ ناتوانی در پنهان کاری، احتمال بمباران و ... امکان ساخت سلاح وجود نداشته باشد، دمیدن بر جو رسانه ای ضرورت تولید سلاح هسته ای، نه فقط دردی درمان نمی کند، بلکه صرفاً ابزار گفتمانی برای اجماع سازی و جا انداختن ضرورت حمله به کشور را فراهم می کند. توصیه: اگر امکان ساختش نیست، با تاکید بر ضرورت و تشریح کارکردش، سودی نمی برید؛ بی خیال شوید! اگر هم ساختنی است، از شکستن سکوت درباره آن سودی حاصل نمی شود. 

دو. موافقان ساخت سلاح اتمی، اغلب (تقریباً هرگز) وارد بحث درباره ملزومات فنی متعارف و مقولات نظامی مرتبط با ساخت، حمل و ایجاد بازدارندگی از طریق سلاح اتمی نمی شوند. اغلب (تقریباً همه) از منظر نظریه های روابط بین الملل (اغلب برآمده از آرای میرشایمر و والتز) به موضوع نظر می کنند. ملاحظات فنی مربوط به رادارها، در امان ماندن از ضربه اول، بقا برای زدن ضربه متقابل، امکان حمل کلاهک، و ... در استدلال های این گروه جایگاه درخوری ندارد. 

سه. مفروض می گیرند که ساخت چند سلاح و تصور دشمن در خصوص بقای تعداد کافی سلاح هسته ای (بعد از دریافت ضربه اول) برای پاسخ دادن، بازدارندگی ایجاد می کند. اغلب به درستی هم معتقدند داشتن این نوع بازدارندگی هسته ای حداقلی، مانع ترور، جنگ متعارف، خرابکاری، تحریم، محاصره دریایی و سایر صورت های منازعه نمی شود اما جلوی جنگ وجودی را می گیرد.

 چهار. همه استدلال های موافقان ساخت سلاح هسته ای، با نقدهای جدی مواجه است. هر چند آن ها هم معتقدند مخالفان ساخت سلاح هسته ای، نمی توانند پاسخ درخوری به معمای امنیت در شرایط شکست بازدارندگی متعارف بدهند. اما بین «بازدارندگی متعارف شکست خورده است» تا «ساخت سلاح هسته ای ضروری و ناگزیر است» فاصله ای است که استدلال های ایشان آن را پر نمی کند. کسی که حکم دوم را صادر می کند باید توضیح دهد چرا راه های دیگر کفایت نمی کنند و چرا بمب، با همه هزینه های مسیر ساخت و پیامدهایش، پاسخ بهتری فراتر از همه هزینه هاست.

 پنج. کشورهایی که سلاح هسته ای ساخته اند، آن را در سکوت محض انجام داده اند. اسرائیل حتی امروز هم سیاست ابهام هسته ای را دنبال می کند. ایران تنها کشوری است که در آن برخی زیر بمباران و جنگ، شدیدترین بازرسی های هسته ای (منهای یک ونیم سال گذشته)، و در منبر و رسانه از ضرورت ساخت بمب و تغییر دکترین هسته ای و خروج از ان پی تی، «احتمالاً ساخته ایم»، یک هفته ای می سازیم و  ... می گویند. حال آن که «بمب سازها در سکوت بُمبیدند».

شش. این نوع پررنگ کردن گفتارها درباره ضرورت ساخت سلاح هسته ای، بالاخص جلوه کردن آن در نماز جمعه و گفتارهای نمایندگان مجلس و بقیه جایگاه ها، فایده ای جز تسهیل اجماع سازی علیه ایران برای حملات دیگر ندارد. خود دانید. عقل این حقیر این قدر می رسد که سیاسیون، نظامیان و استراتژیست هایی که مسئول تصمیم گیری درباره این مسائل حساس هستند، برای ساخت سلاح یا دست شستن از آن، نیازی به توصیه های رسانه ای و منبری ندارند. تحت تأثیر هم قرار نمی گیرند. این گونه مسائل هم رفراندومی و منبری و میدانی نیست. بهتر است نخبگان ایران دوست واقعی، بساط بحث درباره ضرورت ساخت تسلیحات تخمیه را از کف جامعه جمع کنند؛ و به همان افراد مسئول واگذارند. مولانای بزرگ اگر در زمانه حاضر بودند، می فرمود:هر که را اسرار بمب آموختندمُهر کردند و دهانش دوختند. و شاید ادامه می داد:هر که را اسرار آن ناموختندگر بگوید! جان و مالش سوختند خلاصه! بحث در عرصه عمومی به نفع ضرورت ساخت تسلیحات تخمیه، خیری ندارد. بی خیال.