نقشه راه دولت برای مسکن کمدرآمدها
تین نیوز | در طرح جامع مسکن اطلاعاتی از قشرهای کم درآمد فاقد مسکن و همچنین برنامههایی برای خانهدارشدن آنها مطرح شده است اما چگونگی و زمان اجرای آن با ابهامات زیادی همراه است.
آنطور كه این طرح نشان میدهد وزارت راه و شهرسازی محوریت برنامههای تأمین مسكن كمدرآمدها را به بنیاد مسكن انقلاب اسلامی سپرده و برای چندین دستگاه و نهاد دیگر وظایفی تعیین كرده است اما عملیاتیشدن این طرحها با توجه به دخیل بودن چندین نهاد مختلف و محوریت بنیادی كه در حال حاضر در طرح مسكن مهر هم با مشكلات زیادی مواجه شده، تردیدهایی را به همراه داشته است.
2/5 میلیون مستاجر كمدرآمد
آنچه در طرح جامع مسكن بهعنوان وضع موجود خانوادههای فاقد مسكن مورد توجه قرار گرفته، نشان میدهد كه 40درصد هزینههای خانوار در گروههای پایین درآمدی صرف مسكن میشود درحالیكه اندازه متعارف آن در سطح جهانی حدود 25درصد است. طبق برآوردهای انجام شده، حدود 48درصد از خانوارهای فاقد مسكن در دهكهای اول تا چهارم و 29درصد آنها در دهكهای 5تا 7قرار دارند. از میان خانوارهای مستأجر تنها 70درصد تحت پوشش نهادهای بیمهای قرار دارند به همین دلیل شناسایی 30درصد دیگر با دشواری همراه است. با این حساب 2میلیون و 522هزار خانوار شهری مستأجر در دهك اول تا چهارم درآمدی
قرار دارند كه در تأمین مسكن با مشكل جدی مواجه هستند. از این تعداد 892هزار خانوار زیر پوشش هیچگونه نهاد بیمهای و حمایتی قرار ندارند. طبق اطلاعات طرح جامع مسكن در دوره 13ساله با فرض نرخ رشد اقتصادی 2. 5 درصد در هر سال، سالانه 64هزار خانوار به خانوارهای كمدرآمد اضافه میشوند.
متولیان مسكن اجتماعی
طبق آنچه در طرح جامع مسكن پیشبینی شده است، 11دستگاه و نهاد، وظایفی را در این زمینه برعهده دارند كه این موضوع رسیدن به نتیجه نهایی را پیچیدهتر میكند. تعدادی از این 11دستگاه زیرمجموعه 3وزارتخانه دولتی هستند؛ یك بانك و 2سازمان بزرگ دولتی در میان متولیان قرار دارند و مسئولیتهایی نیز برای 3نهاد انقلابی تعریف شده است.
برنامههای هشتگانه
در طرح جامع مسكن 2نوع برنامه برای تأمین مسكن قشرهای كمدرآمد تعریف شده كه بخش اول برنامههای نهادسازی نام گرفته و این بخش شامل 3برنامه است. بخش دوم نیز برنامههای عملیاتی است كه در 8محور طراحی شده است. در بخش اول برنامهها به ایجاد صندوق ضمانت تسهیلات مسكن برای بانكپذیر كردن كمدرآمدها اشاره شده است. در بخش دوم نیز ایجاد نهاد برنامهریزی مسكن اجتماعی با حضور اعضایی از بنیاد مسكن انقلاب اسلامی، سازمان ملی زمین و مسكن، شركت عمران و بهسازی شهری، بانك مسكن، وزارت كشور (سازمان شهرداریها و دهیاریها)، وزارت تعاون، كار و رفاه اجتماعی، سازمان
مدیریت و برنامهریزی كشور، سازمان تأمین اجتماعی، سازمان بهزیستی، كمیته امداد و سازمان هدفمندی یارانهها مورد توجه قرار گرفته است. محور سوم از بخش اول برنامهها به تشكیل بانك اطلاعاتی از برنامههای حمایتی و یارانهای در بخش مسكن، اختصاص یافته است.
برنامههای عملیاتی
برنامه اول: در بخش برنامههای عملیاتی برآوردهایی از بودجه مورد نیاز برای پرداخت تسهیلات و یارانه در این بخش انجام شده است اما معلوم نیست كه حجم تسهیلات تعیین شده با وضعیت نابسامان منابع بانكها قابل پرداخت باشد. از طرف دیگر ضمانتی برای عملیشدن و پرداخت یارانه تسهیلاتی تعیین شده كه باید از طریق بودجه عمومی دولت و سایر نهادهای مسكن سهمی پرداخت شود، وجود ندارد.
برنامه دوم: طبق برنامهای كه بهعنوان اعطای تسهیلات ساخت و خرید به گروههای كمدرآمد تعیین شده، سالانه باید 60هزار فقره تسهیلات 10ساله خرید مسكن با مبلغ متوسط 40میلیون تومان پرداخت شود كه دولت و سازمانهای متولی مسئولیت پرداخت مابهالتفاوت سود را بر عهده خواهند گرفت. واجدان شرایط در این طرح از طریق بنیاد مسكن و با معرفی نهادهای حمایتی فعال چون بهزیستی، صندوق بازنشستگی و كمیته امداد از میان دهكهای درآمدی 2تا 4و با شرط عدمبرخورداری از مسكن ملكی و عدماستفاده از امكانات دولتی در گذشته، تعیین میشوند. برآورد میشود اجرای این طرح به سالانه
2هزار و 400میلیارد تومان منابع بانكی نیاز خواهد داشت و با فرض تعیین نرخ بهره 7درصد بهعنوان نرخ بهره در استطاعت خانوارهای هدف، اجرای این طرح نیازمند حدود 168میلیارد تومان یارانه (در سال اول) از محل بودجه عمومی و 168میلیارد تومان كمكهای حمایتی از محل سایر نهادهای مسكن اجتماعی خواهد بود.
برنامه سوم: در بخش دیگری از این طرح به پرداخت تسهیلات برای بهسازی واحدهای مسكونی سكونتگاههای غیررسمی اشاره شده است. بر این اساس، خانوارهای واجدشرایط پس از معرفی شركت عمران و بهسازی شهری و شهرداریها، در مؤسسات پسانداز و تسهیلات مسكن منطقهای، منابع مالی خود را تجمیع كرده و از این مؤسسات با سقف میانگین 15میلیون تومان با دوره بازپرداخت 10ساله تسهیلات دریافت خواهند كرد. نرخ بهره پیشنهادی این تسهیلات برای دراستطاعت بودن اقساط و تسهیل بازپرداخت 5درصد در سال است. آنطور كه در این طرح آمده سالانه 100هزار واحد مسكونی در دهكهای یك تا 5امكان استفاده از این
طرح را دارند. برآورد میشود اجرای این طرح به سالانه یك هزار و 500میلیارد تومان منابع بانكی و تعهد یارانه كمك سود (در سال اول) حدود 120میلیارد تومان از محل بودجه عمومی برای مسكن حمایتی و 120میلیارد تومان از محل بودجه سایر نهادهای مسكن اجتماعی نیاز داشته باشد.
برنامه چهارم: یكی دیگر از برنامههای تعیین شده برای تأمین مسكن كمدرآمدها حمایت از عرضه مسكن اجارهای توسط بخش خصوصی است كه طرح حمایتی در این بخش عمدتا به واحدهای مسكونی با مساحت كمتر از 75مترمربع اختصاص خواهد یافت. وزارت راه و شهرسازی و بنیاد مسكن در اختصاص زمین و منابع یارانهای و شهرداریها با ارائه حمایت در اهدای پروانه ساختمانی رایگان به احداث سالانه 20هزار واحد مسكونی استیجاری كمك خواهند كرد. هزینه ساخت این واحدها از طریق تسهیلات بانكی یا بازار سرمایه و یا منابع مالی سازندگان تأمین میشود. براساس این طرح وزارت راه و شهرسازی میتواند بخشی
از كمكهای یارانهای از محل بودجه عمومی كه در قالب طرحهای ساخت و خرید مسكن اجرا میشود را به سازندگانی كه تمایل به احداث واحدهای استیجاری دارند اختصاص دهد.
برنامه پنجم: در برنامه پنجم این بخش اعطای قرضالحسنه ودیعه مسكن اجارهای از طریق نهادهای حمایتی مورد توجه قرار گرفته است. بر این اساس حداقل سالانه به 20هزار خانوار قرضالحسنه ودیعه مسكن اجارهای پرداخت میشود. پرداخت این قرضالحسنه فقط به واحدهای مسكونی كمتر از 75مترمربع تعلق میگیرد. متوسط وام ودیعه برای هر خانوار حدود 15میلیون تومان درنظر گرفته شده است. بهره این تسهیلات حداكثر 5درصد فرض شده كه بودجه عمومی مابهالتفاوت سود را سالانه به بانكها پرداخت میكند. منابع بانكی مورد نیاز در این طرح 300میلیارد تومان است كه حداكثر تعهد سالانه
یارانه كمك سود با فرض ثبات نرخ سود كنونی سالانه برابر با 24میلیارد تومان از محل بودجه عمومی و 24میلیارد تومان از محل بودجه سایر نهادهای مسكن اجتماعی برآورد شده است.
برنامه ششم: در برنامه ششم این بخش نیز حمایت از عرضه مسكن اجارهای توسط نهادهای عمومی و شهرداریها مورد تأكید قرار گرفته است. بر این اساس با محوریت بنیاد مسكن انقلاب اسلامی و مشاركت سازندگان بخشخصوصی بهمنظور احداث سالانه 10هزار واحد مسكونی، برنامهریزی و توافق جهت تأمین زمین توسط دولت، ستاد اجرایی فرمان امام، بنیاد مستضعفان، بنیاد مسكن و یا شهرداریها انجام میشود. وجوه لازم برای ساخت با تضمین صندوق ضمانت تسهیلات مسكن از نظام بانكی دریافت خواهد شد. این برنامه عمدتاً به واحدهای مسكونی با مساحت كمتر از 75مترمربع اختصاص خواهد یافت. مجموع هزینه
سالانه برای احداث 10هزار واحد با متوسط متراژ 65مترمربع در حدود یك هزار میلیارد تومان است كه از طریق نظام بانكی و یا صندوقها و اوراق با نرخ سود ثابت تأمین میشود. معادل 5درصد از هزینه احداث واحدها بهعنوان اجاره بها بهصورت سالانه از متقاضیان اخذ میشود و مابهالتفاوت اجارهبها با اقساط تسهیلات باید توسط دولت، خیریهها، شهرداریها و سایر نهادهای مرتبط تأمین شود. برآورد میشود تعهد یارانههای كمك سود در سال اول اجرای برنامه با فرض ثبات نرخ سود كنونی 80میلیارد تومان از محل بودجه عمومی و 80میلیارد تومان از محل كمكهای سایر نهادهای حامی
مسكن اجتماعی پرداخت شود.
برنامه هفتم و هشتم: در برنامه هفتم و هشتم تأمین مسكن كمدرآمدها نیز به تشكیل صندوقهای نیكوكاری و وقفی تأمین مسكن اشاره شده است.
برنامهها عملیاتی میشود؟
آنچه از این برنامهها مشخص است، مجموع آنها برای بودجه عمومی و سایر نهادها بار مالی به همراه دارد و همچنین نیازمند منابع بانكی نسبتا بالا است. طبیعی است كه اجرای طرحهای حمایتی در بخش مسكن نیازمند بودجه قابل توجه است اما در شرایطی كه وضعیت مالی دولت و همچنین منابع بانكها در تنگنا قرار دارد، امیدواری چندانی به اجرایی شدن این برنامهها وجود ندارد مگر آنكه اسناد و مصوبههای اجرایی دقیقتری از نحوه تأمین منابع مالی برنامهها طراحی شود تا در بودجه سالانه برای این بخش منابع درنظر گرفته شود و بانكها نیز منابع كافی برای پرداخت تسهیلات درنظر گرفته
شده داشته باشند.