نقدی بر معماری و شهرسازی در شهر
تین نیوز | بررسی وضعیت شهرهای امروزی ما در مقایسه با اصول معماری و شهرسازی ایرانی ـ اسلامی، هدف آغازین نوشتارها و مطالعات صورت گرفته تاکنون است.
تمام آنچه ذكر شد معضلاتی را بهویژه در كلانشهرهای امروزی هویدا میكند كه شاید همهروزه با آنها درگیر بودهایم. آنچه حیاتی است آن است كه ادامه چنین روندی در جریان معماری و شهرسازی بهویژه در كلانشهرها، ما را به كدامین غایت رهنمون خواهد ساخت؟ شهرها و بناهای ما در سالهایی نهچندان دور در چه وضعیتی خواهند بود؟
شاید بتوان گفت كه تمامی معضلاتی كه در مقیاس خرد با زندگی ما درگیرند، دارای ریشههایی بس كلان هستند. وظیفه اصلی ما اجتناب از ایجاد دلایلی است كه اسباب ناگزیرشدن در برهم زدن معماری ایرانی ـ اسلامی را برایمان فراهم میآورد. یكی از مهمترین این دلایل سیاستهای كلان آمایشی در ایران است كه منجر به تمركزگرایی بهویژه در كلانشهری نظیر تهران میشود.
عدمبرابری، امكانمندی دسترسی به خدمات و رفاه در سطح كشور كه از این سیاستهای كلان فرادستی منتج میشود، تمایل به مهاجرت به كلانشهرهای كشور، بهویژه تهران بهعنوان پایتخت را افزایش میدهد. چنین پدیدهای در روندی رفت و برگشتی سبب گسترش پیشبینینشده شهرها شده و معماران و شهرسازان را ناچار میسازد تا در برخورد با وضعیت شهرها، به درمان اولویتهای زندگی شهری پرداخته و بسیاری از جنبههای درگیر با زندگی شهروندان را نادیده بگیرند.
افزایش بیرویه جمعیت و لزوم تأمین سرپناه و مسكن برای آنان در قالب هدف والای جمهوری اسلامی ایران خود زمینه را برای ناگزیریها و سودجوییها فراهم میآورد.
بر این اساس برخی آسیبها كه پیامدهای آنها در طولانیمدت نمایان میشود، به كناری نهاده شده و تا زمان ظهور پیامدهای آن نادیده انگاشته میشوند. تمركزگرایی چه از منظر جمعیتی و چه از منظر اقتصادی در روندی رفت و برگشتی به تخریب ریشههای ایرانی ـ اسلامی در معماری، شهرسازی و حتی فرهنگ ایرانی ما منجر میشود.
یكی از ابتداییترین نمودهای ناشی از تمركز بالای جمعیت و لزوم تأمین مساكن برای آنان و گردش مالی در تهران، ساخت بیرویه و اندیشیده نشده ابنیه بلندمرتبه بهحساب میآید. بلندمرتبهسازی، اگرچه در ذات اقدامی ناپسند به شمار نمیآید، اما با دنبالكردن اهدافی جز آسایش جمعی و با اولویت بخشیدن به رفاه افرادی خاص، برخی از پایهایترین اصول ایرانی ـ اسلامی را زیر پا مینهد. مواردی از قبیل ایجاد اشراف به بناهای اطراف، بدلشدن به نشانههای شهری و از بین بردن شأن برخی از بناها، عدمتوانایی ظرفیت معبر در پاسخگویی به ترافیك ایجاد شده ناشی از
ساخت بنای بلندمرتبه، گودبرداریهای غیراصولی و... ازجمله مواردی است كه در اثر جانمایی و ساخت نامناسب این ابنیه در شهرهای ما رخ نمایانده است.