توپ قطار سبک شهری در زمین شورای شهر
تین نیوز | استفاده از انواع مختلف و متنوع وسایل حمل و نقل عمومی که در شهرهای مختلف دنیا خصوصا آنهایی که حمل و نقل شهری توسعه یافته تری دارند، هر از چند گاهی مطرح می شود خصوصا بعد از بازدیدها، سفرها و دیدارهای بین المللی مدیران شهری و بهره مندی از الگوهای سایر کشورها. اتوبوس های برقی، اتوبوس های تندرو یا BRT و مترو از جمله وسایل حمل و نقل همگانی است که چند سالی است در کلان شهرهای ایران خصوصا پایتخت مورد استفاده قرار گرفته یا در حال بهره برداری است.
LRT می آید؟
بعد از طرح احداث مونوریل در برخی شهرهای کشور خصوصا از سوی رئیس دولت های نهم و دهم که چندسالی شهردار تهران بود، و به موفقیت نرسید، اخیرا برای توسعه حمل و نقل عمومی برای جابجایی تعداد زیادی از مسافران در طی روز، راه اندازی LRT در پایتخت مطرح شده؛ طرح این موضوع خصوصا با سفر اخیر محمدباقر قالیباف به مجارستان و اعلام وی مبنی بر احداث یک خط LRT در تهران، تا پایان سال 95 مطرح شده که البته واکنش های مختلفی را نیز در پی داشته است.
البته احداث LRT نیز از سال های گذشته مطرح شده و حتی از آن به عنوان رقیب بی آر تی و مترو نام برده می شود اما ظاهرا هنوز تا راه اندازی آن و اینکه بتواند تبدیل به رقیب بشود، مسیر طولانی در پیش دارد.
LRT یا تراموا؟
LRT یا Light Rail Transit، قطار سبک شهری است متشکل از یک، دو یا سه واگن که با نیروی برق در سیری کاملا حفاظت شده یا نیمه حفاظت شده به صورت عموما همسطح، زیرزمینی و یا بالاتر از سطح زمین حرکت میکند و طبق استانداردهای بینالمللی، بین 4000 تا 12000 نفر مسافر در ساعت را جابجا می کند. طرح هندسی آن به نحوی است که قطار سبک شهری را قادر میسازد از قوس های با شعاع بسیار پایین (25 متر) و شیب و فرازهای بسیار تند (6 درصد) به راحتی عبور کند.
برخی LRT را همان تراموا عنوان می کنند اما برخی کارشناسان درون شهری این دو را از یکدیگر مجزا می دانند. بر این اساس، LRT اولین سیستم حمل و نقل ریلی است که برای طی قسمت اعظم مسیرش از خطوط ویژه بهره برده و به تناسب شرایط، در مناطق مرکزی شهرها، با تعبیه ریل های سبک شهری در سطح خیابان ها حرکت کرده و حتی در مسیرهای مربوط به قطارهای بین شهری نیز ارائه سرویس می نماید اما تراموا یا واگن برقی جزیی از LRT محسوب می شود.
تراموا در زبان انگلیسی Tramway، Tram، trolley،trolley car یا Streetcar نامیده می شود و یکی از رایج ترین سیستم های حمل و نقل عمومی شهری در شهرهای کوچک و متوسط است که عمدتا با استفاده از انرژی الکتریکی روی یک مسیر ریلی حرکت می نماید. تراموا معمولا متشکل از 1 تا 3 واگن بوده و ارزان تر، سبکتر، کوتاهتر و منعطف تر از قطارهای مترو است.
مجارستان و LRT
قالیباف در سفر به مجارستان، اواخر شهریورماه، در بوداپست، پایتخت این شهر، از احداث LRT در برخی مناطق شهر تهران در صورت موافقت شورای شهر خبر داد. به نظر می رسد استفاده از حمل و نقل ریلی سبک در این کشور، شهردار تهران را تحت تاثیر قرار داده است؛ چراکه به گفته وی، «بلافاصله» بعد از اتمام سفرش، قرار است لایحه زیرساخت های LRT را به شورای شهر ارایه کند تا در بودجه سال آینده پایتخت بررسی شود. شهردار تهران، مذاکرات ویژه ای نیز با مدیران شهری مجارستان انجام داده و معتقد است برای گسترش حمل و نقل عمومی پاک، غیر از مترو، باید به حمل و نقل ریلی سبک در شهر نیز توجه شود.
دو سال پیش در اسفندماه 92 نیز قالیباف در نشست مشترک با سرمایه گذاران، شرکت های تجاری و فعالان اقتصادی ایرانی مقیم چین، در این کشور از برنامه شهرداری تهران به منظور توسعه حمل و نقل ریلی روی زمین خبر داده و گفته بود: گسترش LRT یکی از روش های حمل و نقلی است که در برنامه پنج ساله آینده شهر تهران در دستور کار ما قرار دارد. براساس اظهارات وی در این نشست، تهران برای پنج سال آینده به 10 تا 12 هزار اتوبوس و حمل و نقل ریلی روی زمینی در حوزه LRT نیازمند است و از شرکت های سرمایه گذاری که در پروژه های ویژه به صورت BOT سرمایه گذاری کنند، استقبال می شود.
موافقت با LRT
در پی تصمیم شهرداری تهران مبنی بر احداث LRT، مهدی چمران، رئیس شورای شهر تهران که از جمله موافقان این طرح است اوایل مهرماه با استقبال از این پیشنهاد، معتقد است امکان احداث LRT در تهران وجود دارد و یکی از ضرورتهای شهر تهران، استفاده از وسیله نقلیه عمومی پاک در سطح شهر است.
به اعتقاد وی، میتوان از خطوط ویژه اتوبوسهای BRT برای تردد این وسیله نقلیه عمومی استفاده کرد زیرا روی ریل حرکت می کنند و عرض معبر کمتری نیاز دارند. همچنین سطح اشغال خیابانها با LRT کمتر است. چمران البته به مزیت های قطار سبک شهری در حوزه محیط زیست و آلودگی هوا اشاره دارد و می گوید: LRT ها از برق استفاده میکنند نه از سوخت دیزلی و گازی که این امر موجب می شود از انرژی پاک برای حمل و نقل استفاده شود.
مترو، مهم تر از LRT
همچنین ابوالفضل قناعتی، عضو شورای شهر تهران بدون ابراز مخالفت صریح با احداث LRT، مترو را اولویت حمل و نقل عمومی می داند و معتقد است از آنجا که امکان احداث در محدوده های میانی شهر وجود ندارد بنابراین باید بیشتر اعتبارات را در حوزه مترو هزینه کرد. به گفته وی، آنچه برای حمل و نقل تهران لازم است سرمایه گذاری در حوزه مترو است. مترو به دلیل آنکه زیرسطح زمین است هزینه احداث بالایی دارد اما در دراز مدت اثرات بیشتری نسبت به سایر سیستم های حمل و نقلی دارد.
قناعتی همچنین در خصوص مسیرهای مناسب برای احداث LRT می گوید: یک مسیر می تواند در نزدیکی دریاچه چیتگر تعریف شود و یا اگر مراکز تفریحی- فرهنگی تپه های عباس آباد تکمیل شد این محدوده به LRTمجهز شود.
با توجه به اقدامات انجام شده در خصوص متروی پایتخت و تاکید نهادهای مختلف از جمله شورای شهر و دولت بر توسعه حمل و نقل عمومی خصوصا مترو، و اینکه کاربرد LRT در تهران، علیرغم ویژگی هایی که برای آن برشمرده شده، هنوز چندان برای سیاستگذاران و متخصصان امور شهری، شناخته شده نیست، باید منتظر واکنش شورای شهر پس از درخواست مدیریت شهری باشیم؛ تا اینجا که موافقت رئیس شورا اعلام شده، اما هنوز فراز و نشیب های احتمالی برای تصویب این موضوع از سوی بسیاری دیگر از اعضای شورا و نیز متخصصان امور حمل و نقل شهری باقی مانده است. آیا LRT در آینده، رقیب مترو خواهد شد؟