زوج و فرد در چالش با «کاهش»
تین نیوز | طرح زوج و فرد، اگرچه برای مهرماه نیز تمدید شده اما ظاهرا نفس های آخر را می کشد و کم کم رانندگان پایتخت به جای اینکه به عدد سمت راست خودرو برای تردد در محیط های پرترافیک فکر کنند، باید ببینند خودروی آنها از دیدگاه مدیران امور شهری و حمل و نقل و ترافیک چه رنگی است! اکنون نوبت خودنمایی طرح «محدوده کم آلاینده» یا LEZ و اجرای آن از اول آبان ماه است؛ طرحی که اخیرا «کاهش» نامیده شده و برگرفته از حروف اول واژه های «کنترل آلودگی هوای شهر» است.
وداع با طرح 10 ساله
با فرارسیدن سال تحصیلی جدید و افزایش حجم ترافیک ناشی از بازگشایی مدارس و دانشگاه ها در مهرماه، بار دیگر مسئولان شهری، ناگزیر به اتخاذ تدابیر لازم برای بهبود وضعیت نامناسب ترافیک پایتخت هستند. طی ماه های گذشته، معاونت حمل و نقل و ترافیک شهرداری تهران و نیز شورای عالی هماهنگی ترافیک شهرهای کشور از اجرای طرح LEZ یا کاهش به عنوان طرح جایگزین زوج و فرد از نیمه دوم سال جاری خبر دادند که قرار است از آبان ماه امسال اجرایی شود، به این منظور، طرح زوج و فرد فعلا به مدت یک ماه دیگر یعنی تا پایان مهرماه تمدید شد.
زمزمه جایگزینی طرح زوج و فرد که یک دهه مهمان رانندگان و سایر شهروندان تهرانی بوده است، از مدت ها پیش مطرح شد. علیرغم وجود اشکالات طرح زوج و فرد که از سوی کارشناسان و مسئولان عنوان شده بود، این طرح، 10 سال دوام آورد اما گسترش حجم ترافیک از یکسو و افزایش آلودگی هوای پایتخت از سوی دیگر، مدیریت شهری را بر آن داشت که مطالعات طرح کاهش ترافیک در سایر شهرهای جهان را در دستور کار قرار دهد.
چرا زوج و فرد، نه؟
معاون حمل و نقل و ترافیک از منتقدان جدی طرح زوج و فرد است. به گفته سیدجعفر تشکری هاشمی، این طرح بین صفر تا چهار درصد در کاهش آلودگی هوا تاثیر داشته در حالی که موجب افزایش شش درصدی زمان سفر در داخل محدوده طرح شده است. وی افزایش ترافیک در بزرگراه های مهم پایتخت را از دیگر مشکلات طرح زوج و فرد برمی شمارد به گونه ای که در بزرگراه شهید چمران 11 درصد، شهید نواب صفوی 10 درصد، شهید مدرس 17 درصد و رسالت 12 درصد تاخیر در ترافیک رخ داده است.
همچنین یافته های شرکت کنترل ترافیک تهران نشان می دهد طرح ترافیک، 6 درصد و طرح زوج و فرد صفر درصد در کنترل آلودگی هوا موثر بوده اند.ترغیب شهروندان برای خرید خودرو فرسوده به خاطر استفاده از پلاک خودرو، عدم تمایل شهروندان به از رده خارج کردن خودروهای فرسوده و آلاینده، افزایش مالکیت موتورسیکلت ها و آلودگی آن، محدودیت در ورود مسافربرهای شخصی به محدودهای بزرگتر که سهم قابلتوجهی در جابجایی مسافر دارند، افزایش میزان تخلفات شامل پلاک دزدی و دستکاری پلاک، کاهش سکونت در محدوده طرح به علت محدودیت در عبور و مرور، نیاز به افزایش نیروی پلیس و تجهیزات
کنترلی، ایجاد اختلال در جریان ترافیکی، کاهش سطح سرویس سیستم های حملونقل عمومی، افزایش مشکلات ترافیکی در معابر نزدیک به محدوده اجرای طرح و ناپایدار بودن این راهحل از جمله دلایل ناکارآمدی طرح زوج و فرد براساس مطالعات معاونت حمل و نقل و ترافیک است.
اجرای LEZ از اروپا تا ایران
طرح LEZ که مخفف Low Emission Zone به معنی محدوده کم آلاینده است، از جمله اقدامات زیست محیطی اتحادیه اروپا برای کنترل وکاهش آلودگی هوا، ناشی از تردد انواع خودروهاست که تا کنون در شهرهای لندن، پراگ، کپنهاک، لیسبون، انتورپ (در بلژیک) برای خودروها سبک و سنگین، ۵ شهر در کشور سوئد برای خودروهای سنگین، ۱۰ شهر در کشور هلند برای خودروهای سنگین، ۱۰ شهر در ایتالیا برای خودروهای سبک و سنگین و ۶۰ شهر در آلمان برای خودروهای سبک و سنگین اجرا شده است.
در این طرح، از سال ۲۰۰۸، به استثنای خودروهای الکتریکی که محدودیتی بر تردد آنها اعمال نمی شود، مقرراتی برای تردد انواع خودروها بر اساس میزان آلاینده های مجاز، منطبق با استانداردهای اتحادیه اروپا وضع شده که طی آن استانداردهای یورو ۵ برای ورود مجاز خودروهای سواری، یورو ۴ برای ورود اتوبوس ها و یورو ۳ برای ورود خودروهای ون مینی بوس به محدوده های تعیین شده، اعمال می شود و بناست استانداردهای آلایندگی مجاز در قالب این طرح تا سال ۲۰۲۰ به یورو۶ ارتقا یابد.
به گفته حسین شهیدزاده، قائم مقام مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوا، طرح «کاهش» پایان مردادماه در شورایعالی ترافیک با تغییرات جزیی فعلا برای اجرا در تهران به تصویب نهایی رسید. به این ترتیب در پایتخت، سه گروه خودرو خواهیم داشت که بسته به میزان آلایندگی به گروه های سبز، زرد و قرمز تقسیم میشوند. در این طیف، خودروهای قرمز، آلاینده ترین خودروها هستند که بیشترین محدودیت را برای تردد خواهند داشت و خودروهای سبز با کمترین محدودیت در تهران تردد میکنند.
چرا LEZ، نه؟
اجرای طرح کاهش با مزیت های ناشی از آن، با انتقادات جدی از سوی شهروندان و کارشناسان روبرو شده است. یکی از مهم ترین انتقادات، کم توجهی به اقشار کم درآمد است که به ناچار از خودروهای ارزان قیمت و آلاینده استفاده می کنند. در واقع بسیاری از منتقدان، این طرح را تبعیض آمیز، ناعادلانه و در جهت رفاه بیشتر ثروتمندان دارای خودروهای مدل بالا و لوکس ارزیابی کرده اند.