مثبت و منفیهای اخذ عوارض از معابر درون شهری
وبلاگ تین نیوز، سعید میرشاهی | چند وقتی است که اظهارات مختلفی درباره اخذ عوارض از برخی معابر درونشهری که اصطلاحاً به پولی کردن بزرگراههای پایتخت مشهور شده، از سوی نهادهای مختلف و مرتبط با حملونقل شهری مانند شهرداری تهران و شورای شهر مطرح شده است. این موضوع اما واکنشهای متفاوتی را قبل از تصویب آن به همراه داشته است.
ماجرا از این قرار است که در برنامه پنجساله دوم شهرداری به این نهاد اجازه داده شده در صورت تمایل، طرحی را برای اخذ عوارض از بزرگراهها و تونلها ارائه دهد. بر همین اساس، شورای شهر تهران بررسی لایحه اخذ عوارض از بزرگراهها و معابر شهری را در جلسه اسفندماه سال گذشته خود مورد بررسی قرار داد تا در صورت تصویب و فراهم شدن زیرساختهای اجرای آن باید به صورت الکترونیک، اجرایی شود. اقبال شاکری عضو کمیسیون عمران و حملونقل شورای شهر از جمله کسانی بود که این موضوع از قول وی در رسانههای مختلف مطرح شد؛ طرحی که تاکنون تصویب و اجرای آن، نهایی نشده است.
بر این اساس، شهرداری در لایحه مجوز اخذ عوارض تردد از معابر خاص شهری در یکی از ماده واحدههای خود اعلام کرده است تونلهای «نیایش»، «توحید»، «رسالت» و پل طبقاتی «صدر» بهعنوان معابر خاص برای اخذ عوارض در نظر گرفته شوند و مبلغ ۳۰۰ تومان به صورت الکترونیکی از هر خودرو برای هر بار عبور از این مسیرها اخذ شود.
البته در همین لایحه برخی از خودروها از پرداخت عوارض معاف اعلام شدهاند. بر این اساس خودروهای برقی، هیبریدی، خودروهای امدادی، آمبولانس، خودروهای عمومی، انتظامی، نظامی، خودروهای معلولان و خودروهای حملونقل عمومی و حمل مسافر از جمله تاکسی و اتوبوس و خودروهایی که از شهرداری مجوز دارند از پرداخت عوارض مستثنی هستند.
مثبت (+) های اخذ عوارض
ظاهرا بسیاری از اعضای شورای شهر را باید موافقان طرح اخذ عوارض درونشهری دانست. احمد دنیا مالی، رئیس کمیسیون عمران شورای شهر تهران که از موافقان طرح پولی کردن بزرگراهها، تونلها و برخی معابر درونشهری است، معتقد است: برخی سرمایهگذاریهایی که در سطح شهر تهران میشود، مانند ساخت تونل، پل و بزرگراه از جیب مردمی که خودرو ندارند، گرفته میشود و کسانی که خودرو ندارند نباید هزینه تردد کسانی را بدهند که میخواهند با خودروهایشان در خیابانها تردد کنند.
به گفته وی، عادلانه این است افرادی که از این معابر استفاده میکنند، مالیات یا عوارض راه را بپردازند که خوشبختانه امکانات و زیربناهای این کار فراهم است. دنیامالی میگوید: ما به دنبال این هستیم که این کار را شروع کنیم چراکه اجرای این لایحه به درآمدهای پایدار شهرداری کمک میکند.
در این رابطه اگر از دریچه مثبت به این طرح نگاه کنیم، افزایش سرعت جریان ترافیک، کاهش زمان سفر و رونق بخشیدن به حملونقل عمومی از مزایای آن است و دریافت عوارض میتواند به گسترش حملونقل عمومی کمک کند.
هادی ساعی دیگر عضو شورای شهر هم درباره این طرح میگوید: مجموعه مدیریت شهری تهران در نظر دارد همانند هفت كشور اروپایی، در برخی معابر اصلی و تعدادی از پلها و تونلهای تردد خودرو، از مالكان خودروهای شخصی، عوارض جادهای دریافت كند چراکه شهرداریهای شهرهای بزرگ دنیا، حدود 32 تا 46 درصد از هزینههای احداث زیرساختهای شهری را از مالكان خودرو بهعنوان بهرهبرداران این قبیل پروژهها، تأمین و دریافت میكنند.
وی در این زمینه که اخذ عوارض ممکن است موجب تراکم ترافیک در خیابانهای موازی با بزرگراهها
شود، میگوید: قطعاً دریافت عوارض، حجم ترافیک در برخی خیابانها را افزایش میدهد اما از سوی دیگر ابزاری برای استفاده بیشتر مردم از وسایل نقلیه عمومی و کاهش حرکت خودروهای شخصی در شهر است.
با این حال برخی نظرات بیانگر اظهارنظر دوپهلو و نهچندان صریح و برخی دیدگاهها نیز مخالف طرح اخذ وجه از خودروها برای تردد در بزرگراهها و تونلهای شهری است.
منفی (-) های اخذ عوارض
نماینده خطه شمال کشور و عضو کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی اگرچه از مدافعان اجرای طرح «خط سفید» در پایتخت از سوی معاونت حملونقل و ترافیک شهرداری تهران است اما از سوی دیگر با اطمینان از مخالفت با طرح اخذ عوارض بزرگراهی در مجلس خبر میدهد. کمال علیپور خنکداری ضمن مخالفت شدید با اخذ عوارض بزرگراهی در تهران معتقد است: ایجاد بزرگراه جزو وظایف ذاتی شهرداری است و این نهاد، مجاز به دریافت عوارض در این مسیرها نیست. به گفته وی، تهران با جمعیت شناور بالغ بر 12 میلیون نفر نیازمند برنامهریزی دقیق در اداره شهر است و اگرچه دریافت عوارض از بزرگراههای شهری یکی
از راههای دستیابی به درآمد پایدار شهری است با این وجود قطعاً دریافت آن از مردم منطقی نیست.
سرهنگ تیمور حسینی، رئیس پلیس راهور با اظهارنظر محافظهکارانه و البته دوسویه در این زمینه میگوید: پلیس راهور حق اظهارنظر در این مورد را ندارد بلکه تنها میتواند روی سازوکارهای اجرایی آن، بررسی و اظهارنظر کند. حسینی البته این را هم اضافه میکند که مدیریت شهری حق دارد پس از تصمیمگیری و تصویب قانون، عوارض موردنظر را دریافت کند؛ چراکه استفاده از امکانات شهر، مستلزم پرداخت عوارض است، اما از سوی دیگر معتقد است در مجموع دریافت عوارض روی کاهش بار ترافیکی تأثیر خاصی نخواهد داشت! این دیدگاه نشان میدهد که پلیس راهور تا زمان تعیین تکلیف نهایی این موضوع،
ظاهراً قصد ندارد جهتگیری مشخصی داشته باشد.
مثبت و منفی (+ -) های کارشناسان
کارشناسان حوزه حملونقل شهری نیز نظرات و دیدگاههای متفاوتی درباره این طرح دارند. به گفته عبدالله اردشیر از مخالفان اجرای این طرح، در اغلب شهرهای جهان، احداث، بهرهبرداری و نگهداری بزرگراههای درونشهری جزو وظایف ذاتی مدیریت یكپارچه شهری است. شهرداری باید سرویسهای بزرگراهی و كمربندی را افزایش داده تا به توسعه پایدار و كاهش آلایندهها كمك نماید. این کارشناس معتقد است این امر با توجه به مالیات بر ارزشافزوده و مالیاتهای دیگر انجام میشود. ضمن اینکه مالیات ارزشافزوده در ایران یعنی 9 درصد، حتی از ایالتهای امریكا كه درآمدهای عادی
آن تا ١ برابر است، بیشتر است (٦.٧٥ درصد). لذا پیشنهاد دریافت عوارض درونشهری به علت توقف خودرو و افزایش آلایندههای شهری از نظر سلامت اجتماعی قابل مقایسه ریالی نیست.
از سوی دیگر شاهرخ ظهرابزاده، یکی دیگر از کارشناسان حملونقل و موافق اجرای این طرح میگوید: ساخت معبر با استفاده از آن متفاوت است. اگر بنا باشد استفاده از زیرساختهای بزرگراهی رایگان باشد، پس لابد باید اتوبوس و مترو هم مجانی باشد. درحالیکه اینگونه نیست و همانطور که پرداخت هزینه استفاده از اتوبوس و مترو، امری جا افتاده و قابلقبول است، خودروها نیز برای استفاده از زیرساختهای شهری باید هزینهشان را بهصورت کامل یا نسبی پرداخت کنند.
به گفته وی، در حال حاضر تنها عوارضی که از خودروها جهت تردد دریافت میشود، عوارض سالانه است که رقم آن بسیار ناچیز و عملا هیچ است. به عبارتی دیگر استفاده از زیرساختهای خودرویی در شهرهای کشور، مجانی، اما استفاده از زیرساختهای حملونقل عمومی در ازای پرداخت هزینه است. ظهرابزاده میافزاید: اخذ عوارض قابل توجه از خودروهای سواری بهصورت عوارض سالانه و یا تردد، رویهای است که در بسیاری از شهرهای جهان جا افتاده و در دسته درآمدهای پایدار برای شهرداری محسوب میشود و عدم دریافت آن به معنی پرداخت یارانه به خودرو سوارها، از جیب بی خودروها و یا غیر خودرو
سوارهاست.
به نظر میرسد عارضههای یک عوارض درونشهری با توجه به تأثیرات مختلفی که میتواند بر حملونقل درونشهری بگذارد و نیز با توجه به اینکه با جیب صاحبان خودروها در ارتباط است، همچنان ادامه داشته باشد. ضمن اینکه در صورت تصویب نهایی و اجرای این طرح، تجهیزات لازم برای دریافت الکترونیکی عوارض بسیار ضروری است تا ترافیکهای عوارضی خود تبدیل به معضلی دیگر نشود.