◄ ۶ ویژگی که طرحهای تعدیل ترافیک باید داشته باشند
تین نیوز | " آیا ادامه طرح زوج و فرد را به صلاح است؟ طرح های جایگزین کدام هستند؟ " این پرسشی بود که اعضای اتاق فکر حمل و نقل در شبکه اجتماعی لینکدین در مباحث گروهی خود به آن پاسخ گفته اند.
مجید بابایی کارشناس حمل و نقل:
ششم آذرماه 1384 بود که این طرح با هدف کاهش آلودگی هوای تهران کلید خورد و تاکنون نیز ادامه داشته است.
در این که اجرای این طرح می تواند کاهش قابل توجهی در تعداد خودروی عبوری در منطقه طرح داشته باشد نباید تردید داشت اما اینکه آیا به همین میزان در تحقق اهداف ترافیکی و کاهش آلودگی هوای پایتخت موفق بوده است جای تامل و نیازمند بررسی دقیقتر آماری خواهد بود.
شخصا رویکرد خودرو محور در شهر را نمی پسندم و همواره پشتیبان توسعه حمل و نقل عمومی به جای توسعه معابر و بزرگراه ها بوده ام. از طرفی باید بررسی کرد که آیا محدودیت ایجاد شده برای شهروندان در حالی که سامانه حمل و نقل عمومی در این سالها توسعه چندانی نداشته است و در عمل مردم گزینه مناسبی برای جایگزینی خودروی شخصی ندارند و حتی ممکن است بر فضای کسب و کار هم اثر منفی داشته باشد.
از سوی دیگر تناقضی که با فروش طرح روزانه ورود به منطقه طرح و البته کسب درآمد قابل توجه از جیب مردم به وجود آمده است باید مورد توجه قرار گیرد.
به نظر می رسد با گذشت حدود ده سال از اجرای طرح وقت آن رسیده تا ابعاد مختلف موضوع مورد واکاوی قرار گیرد و در خصوص طرح های جایگزین تامل بیشتری صورت گیرد. از جمله طرح های جایگزین اولویت منع تردد برای خودروهای با قابلیت آلایندگی بالاست. این ایده همزمان می تواند انگیزه شرکت های خودروساز را برای ارتقای کیفیت آلایندگی افزایش دهد چرا که در غیر این صورت تقاضا برای خودروهای کیفی تر که مجوز ورود به منطقه طرح را نیز دارند افزایش می یابد و در مقابل خودروهای آلاینده تر از جذابیت شان در بازار کاسته می شود.
پیمان موید کارشناس حمل و نقل:
همواره با مشکلات باید با دو دیدگاه کوتاه مدت و بلند مدت برخورد شود ولی متاسفانه در سیستم مدیریت ایرانی راه حل های بلند مدت همیشه فدای راه های کوتاه مدت می شود. مثال زنده آن همین طرح زوج و فرد است. اگر به خاطر داشته باشید این طرح ابتدا به صورت مقطعی و تنها در بعضی روزها انجام می شد. اما دیگر برای این موضوع زمان قناعت کردن به راه حل های کوتاه مدت تمام شده و واقعا باید به فکر راه حل های بلند مدت و اصولی بود. لذا مطالعه و اجرای الگوهایی مثل توکیو، نیویورک، لندن، مکزیکوسیتی، پکن و غیره به عنوان شهرهای موفق و ناموفق در طرحهای کلان باید شروع شود.
حبیب رستمی کارشناس حمل و نقل:
یک کار قابل انجام و کاملاً ضروری، اجرای قانون دریافت مالیات دی اکسید کربن از خودروها در کشور می باشد. البته با این شرط که عواید آن در امور مربوط به توسعه حمل و نقل عمومی هزینه شود. در سال گذشته و یا اواخر سال 92 دولت مصوبه ای داشت که از خودروها به میزان آلایندگی آنها عوارض تردد گرفته شود. اجرای صحیح و اصولی این کار می تواند هم شرایط بهبود محیط زیست را فراهم آورد و هم در نتیجه توسعه حمل و نقل عمومی، تمایل به استفاده از وسیله شخصی برای سفرهای درون شهری کاهش خواهد یافت.
ثامنی کارشناس حمل و نقل:
طرح های تعدیل ترافیک باید برای حل 6 مورد بالا شرایط زیر را داشته باشند:
- ترافیک را تخفیف بدهد و مردم را به سمت استفاده از حمل و نقل عمومی سوق بدهد. نه اینکه باعث بشوند مردم یک ماشین زوج بخرند و یک ماشین فرد!
- بخش اعظمی از درآمد حاصله باید صرف توسعه حمل و نقل عمومی شود نه سه نقطه!
- باعث توسعه پایدار شهر بشود ( که سه پایه دارد: اقتصاد، اجتماع و محیط زیست)
- در نتیجه اعمال آن برای مردم از نظر هزینه، آسایش و زمان استفاده از حمل و نقل عمومی بهتر باشد.
جاهایی که هزینه، آسایش و مدت زمان سفر حمل و نقل عمومی قابل رقابت با ماشین شخصی بوده مردم بیشتر گزینه اول را انتخاب کردند.
به نظرم طرح زوج و فرد ناخواسته این مفهوم را به ذهن متبادر می کند که روزهای زوج مثلا حق مسلم ماشین های زوج است که تردد داشته باشند و لازم نیست هیچ هزینه ای بپردازند در حالیکه همون 6 تا مشکل بالا باقی است یعنی دارند وقت بقیه را تلف می کنند، ازدحام ایجاد کردند، هوا را آلوده کردند و .... عین همون مثال کشتی که فردی داشته بخش کنار خودش را سوراخ می کرده و می گفته به بقیه هیچ ربطی ندارد.
حمیدرضا جعفری کارشناس حمل و نقل:
باید به جای حذف صورت مسئله با برقراری رژیم قهریه حمل و نقل و مقاومت در برابر آن به مطالعه و ریشه یابی علل ایجاد و میل به حمل ونقل شخصی اقدام نمود و نسبت به مطالعه جریان های ترافیکی رفع نیاز مردم به حمل و نقل و یا تمرکز زدایی فعالیت های اقتصادی اداری و درمانی و ... از مرکز شهر و گسترش صحیح حمل و نقل عمومی سریع و ایمن و پاک و فرهنگ سازی و ایجاد مشوق های قیمتی و... اقدام نمود در کنار آن در مواقع اضطرار از طرح های کوتاه مدت استفاده نمود و یا دیگر موارد.
بابایی:
برای بنده هنوز این سوال باقیست که آیا طرح زوج و فرد به ما در دستیابی به اهداف کاهش آلایندگی و ترافیک کمک شایانی کرده است؟ از این چند هزار میلیارد تومان کسب درامد ورود مجاز و غیرمجاز به منطقه زوج و فرد چه میزان آن در جهت توسعه حمل و نقل عمومی استفاده شده است؟ بستن خیابان های شهر به روی خودرو اگر در درازمدت منجر به جایگزینی سیستم حمل و نقل عمومی مناسب و با سطح دسترسی بالا برای شهروندان گردد بسیار هم خوب است اما در غیر این صورت مثل همیشه ساده ترین و بدترین راه برای حل معضل ترافیک و آلودگی هوا انتخاب شده است.
نکته مهم دیگر اینگونه طرح ها کاهش فشار روانی بر مسئولین در جهت توسعه حمل و نقل عمومی است. وقتی بخش مهمی از شهر را از خودرو اجبارا خالی کنیم شاید در خلوت خود بگوئیم در حل مسئله ترافیک موفق بوده ایم و لذا تلاشی مناسب برای حل ریشه ای آن نخواهیم کرد. به همین دلیل است که عده ای از متخصصین ترافیک معتقدند وجود ترافیک در معابر می تواند عاملی توسعه زا باشد و مطالبات اجتماعی برای توسعه حمل و نقل عمومی را افزایش دهد.
از سوی دیگر رویکرد متناقض مسئولین شهری در توسعه معابر جاده ای با نگاه خودرو محور طی سالیان اخیر به شدت گسترش یافته است. اگر قرار است خودرو را در منزل نگهداری کنیم چه نیازی به توسعه معابر داریم در حالی که مردم برای تردد با وسائط نقلیه عمومی به شدت دچار مشکل می باشند. اینکه داشتن خودرو می تواند حق باشد اما نمی تواند برای تردد حقی ایجاد کند مگر اینکه هزینه ورود به طرح را بپردازی در کنار اینکه انتخاب دیگری هم به مردم ندهیم اشکال بزرگیست. به نظرم طرح زوج و فرد دارای چارچوب و پشتوانه مهندسی نیست و صرفا یک نوع نگاه اقتصادی در پس آن مشهود است که به بهانه صرف بازدارندگی و
محدوددیت برای خودرو شخصی بدنبال اهداف اقتصادی خود می باشد.
حسین شهیدزاده کارشناس حمل و نقل:
طرح زوج و فرد در ابتدا کمی موثر بود، اما به دلایل متعدد که دوستان قبلا به آن اشاره کرده اند موفقیت چندانی پیدا نکرد. این طرح برای کاهش آلودگی هوا مطرح شد که عملا در این امر موفق نبود. چرا که همیشه نیمی از خودروهای آلوده کننده هم اجازه تردد داشتند.
اجرایی کردن طرح کاهش مستلزم یک سامانه کشوری معاینه فنی بود تا خودروها را بتوان در هر جایی شناسایی و بر اساس رده آلایندگی به دسته مجاز و غیر مجاز تقسیم کرد.
در این طرح عملا 4 رده خودرو داریم. رده آبی که خودروهای برقی و هیبرید هستند. رده سبز که خودروهای انژکتوری یورو 2 به بالا هستند. رده زرد که خودروهای کاربراتوری هستند و رده قرمز که خودروهای فرسوده هستند. ملاک فرسودگی مصوبات قبلی هیات دولت است.
البته طرح زوج و فرد برای استفاده در زمان اضطرار (آلودگی بسیار شدید هوا) حفظ می شود. اما دیگر برای تمام سال نخواهد بود و فقط با اعلام ستاد مربوطه در روزهای خاص اجرا می شود.
علیرضا ادیب فر کارشناس حمل و نقل:
با طرح جدید عدالت رعایت نخواهد شد. چرا که خودروهای به روز تر و گران تر آلایندگی بسیار کمتری دارند و بسیار دیرتر به آلایندگی می رسند و این درحالیست که خودروهای داخلی هنوز چندین پله از استانداردهای روز عقب تر هستند و در زمان بسیار کوتاهتری مستهلک شده و به آلایندگی می رسند. این یعنی قشر مرفه به راحتی داخل طرح با خودروهای گران قیمت تردد کرده و قشر متوسط با محدودیت مواجه شوند.