در چهارراههای قوانین و جریمه
تین نیوز | میگویند رومیها نخستین قومی بودند که در کشور خود از علائم ترافیکی استفاده کردند. آنها جادهها را با سنگهایی که «مایلیار» نامیده میشدند مشخص میکردند و کلمه «مایل» که مبنایی برای محاسبه مسافت است از همان کلمه میآید.
در واقع از ابتدای سابقه علائم رانندگی نشانههای مشخصی در دست نیست. بسیاری از علائم اولیه به هزینه و ابتکار افراد نصب شدند و به این ترتیب قانون مربوط به تابلوهای عبور و مرور در سال ۱۷۷۳م به تصویب رسید که دارای شکلهای مشخص بود و مسئولان محلی حفظ و نگهداری جادهها، موظف شدند علائم جهتنما و راهنما را در محدوده مسئولیت خود نصب و نگهداری کنند.
اختراع دوچرخه و استفاده مردم از آن در اواخر قرن نوزدهم میلادی، خطرهای جدیدی برای بهرهگیران از معابر را مطرح ساخت و تابلوهای تازهای به وجود آمد. تپهها و پیچهای تند مخاطرههایی را برای دوچرخهسواران اولیه ایجاد کرده بود به همین لحاظ تابلوهای «خطر» و «احتیاط» در آن نقاط استقرار یافتند. بعضی مقامهای محلی هم به تناسب نیازها تابلوهایی را ابداع و نصب کردند که در سال ۱۹۰۰م حدود ۴۰۰۰ نوع از آنها در سراسر کشور وجود داشت و چون نصب آنها تابع ضوابط نبود و شکلهای گوناگون در رساندن یک مفهوم بهکار رفته بودند، کاربری خود را دیگر نداشتند.
در بسیاری از مواقع این تابلوها با دست ساخته میشدند.
وقتی تابلوها آمدند
عصر موتورها با نصب پرچمهای قرمز در سال ۱۸۹۶م شروع شد و بعضی شرکتهای خودروسازی کار تجاری ساخت علائم اخطاری و ممانعتی برای اتومبیلها را به تصویب رساندند که تابلوهای «تقاطع، شیب تند و پیچ خطرناک» را به وجود آورد. یعنی یک مثلث وارونه که محیط آن قرمز رنگ است و درون آن سفید باشد به معنی احتیاط و یک دایره قرمز رنگ که درون آن سفید باشد، به معنی ممنوعیت است. البته ساخت و نصب علائم عبور و مرور در ۳۰ سال اول پس از تصویب قانون یادشده بر عهده سازمانهای مسئول امور خودروها بود. در سال ۱۹۳۱م مشخص شد که سیستم علامتگذاری همراه با توسعه خودروهای موتوری رشد
نیافته و یک کمیته برای بررسی سیستم تشکیل شد.
بهعنوان نتیجه تعدادی علامت جدید در سال ۱۹۳۳م ابداع شد و گزارش کمیته یادشده اساس سیستم علائم ترافیکی قرار گرفت و تا سال ۱۹۶۰م نیز ماخذ بود. مبنای خطکشی معابر هم آشکار نبود اما در سال ۱۸۴۳م در کتابی که در این باره منتشر شده میبینیم که ذکر ضرورت استفاده از «رنگ سفید» در وسط خیابان و همینطور چراغ تقاطعها بهعمل آمده است. اما بعد از جنگ جهانی اول بود که رنگ سفید بر معابر بریتانیا ظاهر شد و در اواخر دهه ۱۹۲۰میلادی به طور گسترده استفاده شد.
در سال ۱۹۲۶م نخستین نشریه وزارت حملونقل درباره علائم راهنمایی و رانندگی انتشار یافت و در سال ۱۹۳۰م خط سفید در تقاطعها به عنوان خطی که خودروها باید در پشت آن بایستند به رسمیت شناخته و البته در پیچها و تقاطعها هم بهکار گرفته شد. در سال ۱۹۴۴م خطوط سفید برای تفکیک مسیرهای ترافیکی هم استفاده شد. در سال ۱۹۵۷م خطوط سفید دوبله به عنوان کنترلکننده محلهای مجاز سبقت بکار رفت و چون موفق بود در سال ۱۹۵۹م مقررات تکمیلی هم تصویب شد. در سال ۱۹۳۴م چشم گربهایها که منعکسکننده نور بودند استفاده شدند و درحالحاضر بیش از ۷ میلیون چشمگربهای
در جادههای بریتانیا نصب شده است.
بعد از جنگ جهانی دوم مباحثی در سازمان ملل انجام شد که علائم ترافیکی به صورت بینالمللی درآیند و بیشتر کشورهای اروپایی آنها را تایید و استفاده کردند. اما در بریتانیا نسبت به پذیرش آن تمایلی وجود نداشت چون سیستم خودشان کاملتر بود. البته یک احتمال دیگر این بود که یک سیستم جهانی به جای سیستم اروپایی به وجود آید. به دنبال انتقادهایی که از سیستم قدیمی علائم ترافیکی مصوب سال ۱۹۳۳م بهعمل میآمد کمیته دیگری در سال ۱۹۶۱م تشکیل شد که تمامی علائم را مورد بررسی دوباره قرار داد.
کمیته به این نتیجه رسید که در بریتانیا باید بر اساس سیستم علائم در استان «ولز» بتوان از حروف و اصطلاحات زبان ولزی نیز هم طراز انگلیسی استفاده کرد و البته یک کمیته زیرنظر دکتر «بوون» دو زبانه کردن علائم را بررسی میکند. از این رو نوع حروف و اختصارات در این کمیته تهیه و به تصویب مجلس میرسد.
قابل ذکر است که پس از ساخت علائم الکترونیکی و کاربری آنها در ترافیک، کدهای جدیدی به وجود آمد مثلا چراغ زرد چشمکزن به معنی احتیاط کامل و قرمز چشمکزن به معنی ایست کامل است.
دیگر اینکه خطوط هم دارای شکلهای متنوع شدند که در اروپا مقررات خاصی دارد و البته در ایران استفاده نمیشود و نادیده گرفتن آنها موجب جریمه میشود.
جریمههای ایرانی، جریمههای اروپایی و...
آمارها نشان میدهد که ایران در میان ۱۹ کشور دنیا از نظر تصادفات رانندگی دومین رتبه را دارد و رتبه پنجم را از لحاظ مرگ و میر ناشی از تصادفات در جهان به خود اختصاص داده است، در حالی که متوسط جهانی مرگ و میر در اثر حوادث رانندگی ۱۴ تا ۱۵ نفر در هر ۱۰۰ هزار نفر است، اما این میزان در ایران ۳۰ نفر در ۱۰۰ هزار نفر تخمین زده شده است که ۲ برابر میانگین جهانی است و ما حالا باید با فرهنگسازی و رعایت قوانین و مقررات این آمار را کاهش دهیم. البته باید مقررات تنبیهی و پیشگیری از رعایت نشدن ضوابط رانندگی تدوین شود و نیز رسانههای جمعی رعایت نظم و انضباط در رانندگی را در
تولیدات خود به نمایش بگذارند تا از این طریق از سوانح رانندگی در کشور کاسته شود. برخی کارشناسان حوزه ترافیک معتقدند نقش جرایم در فرهنگسازی را نمیتوان نادیده گرفت.
اما جرایم رانندگی در کشور ما نتوانسته عامل بازدارنده و کارساز برای کاهش تصادفات باشد، بهطوریکه براساس اعلام رییس پلیس راهنمایی و رانندگی تهران، تعداد جریمههای رانندگی یک روز تهران با تعداد جریمههای رانندگی یک سال اروپا برابری میکند که ضعف قوانین و نبود بازدارندگی فردی بهعنوان ۲ عامل مهم در شکلگیری این وضعیت است. یکی دیگر از معیارهای ارزیابی، سنجش فاصله فرهنگ رانندگی ما با کشورهای توسعهیافته و نگاهی به شکاف موجود در میزان جرایم رانندگی ما با این کشورهاست. اگر نگاهی به این فاصلهها بیندازیم متوجه خیلی چیزها میشویم. بهطور
مثال کشور سوئیس که «مریم خدیوی» در گزارشی کوتاه به آنها اشاره کرده است.
متخلف رانندگی، بیمار روانی است!
سوئیس از جمله کشورهایی است که تجربه موفقی در زمینه کنترل تخلفات حادثهساز رانندگی و کاهش رشد تصادفات داشته، اما روش مسئولان این کشور در برخورد با تخلفات مخاطرهآمیز رانندگی، راهکار جالب و موثری بوده است. در این کشور، رانندهای که تعداد تخلفات رانندگیاش از حد مجاز تعیین شده در سال بیشتر باشد، بهعنوان بیمار روانی از رانندگی محروم میشود!
جریمههای امریکایی
در امریکا نیز چنانچه رانندهای مرتکب تخلفات حادثهساز رانندگی همچون سرعت بیش از حد مجاز و حرکات بیپروا و خطرناک هنگام رانندگی شود یا حتی یک بار در طول دوره آزمایشی دریافت گواهینامه خود مرتکب تخلف شود، گواهینامهاش به مدت ۶۰ روز و چنانچه در حالت غیرعادی رانندگی کرده باشد، به مدت ۹۰ روز معلق میشود. معمولیترین میزان جریمه در امریکا برابر ۵۰ دلار است که برای نبستن کمربند ایمنی درنظر گرفته میشود. نداشتن بیمه خودرو، رانندگی بیدقت و سرعت غیرمجاز از تخلفاتی هستند که در امریکا جریمههای ۱۵۰ دلاری دارند. سبقت غیرمجاز و بیتوجهی به علامت
ایست هم دو تخلفی هستند که جریمههای ۸۰دلاری دارند و اگر این تخلفات در حوالی مدارس انجام شود، مشمول ۹۰ تا ۱۲۰۰ دلار جریمه میشود.
غیرمجازهای انگلیس!
در انگلیس جریمه ۵۰۰۰ پوندی همراه مجازات حبس پیش روی آن دسته از رانندگانی قرار میگیرد که حداکثر در مدت ۲۴ ساعت از وقوع تصادف، اقدام به فرار از گزارشکردن تصادف به پلیس میکنند.گریختن از صحنه تصادف در انگلیس علاوه بر جریمه ۵۰۰۰ پوندی، مجازات حبس حداکثر ۶ ماه را متوجه خود میکند. علاوه بر این، سرعت غیرمجاز نیز در انگلیس جریمه ۱۰۰۰ پوندی را در پی دارد.
نخستین قانون دوچرخهسواری در ایران
در تهران، روزگاری نهچندان دور، یکی از نخستین قوانین مربوط به حوزه حملونقل در زمینه رانندگی کردن با دوچرخه تدوین و منتشر شد، آن هم در روزگاری که هنوز خیابانهای تهران و شهرهای بزرگ در قُرُق اتومبیل گرفتار نشده بود. شاید اگر دوچرخهها یک بار دیگر به خیابان هجوم بیاورند، مشکل ترافیک و این همه بگیر و ببند و جریمه کاهش پیدا کند.
با این حال بد نیست سری هم به قوانین دوچرخهسواری در آن دوران بیندازیم که از سوی اداره کل تشکیلات نظمیه در وزارت داخله تدوین و به عنوان نظامنامه سیر و حرکت دوچرخههای پایی در شهر و حومه به اطلاع مردم رسیده بود، قانونی که ۲۰ ماده داشت و به این شرح بود:
۱- احدی نمیتواند با دوچرخههای پایی در شهر و حومه آن حرکت کند، مگر اینکه قبلا در اداره نظمیه حاضرشده، پس از امتحانات لازم، جواز تصدیقنامه بگیرد.
۲- اشخاصی که سن آنها هنوز به ۱۳ سال بالغ نشده از دوچرخهسواری ممنوع هستند و از ۱۳ تا ۱۸ سالگی درصورتی مجاز به سواری خواهند بود که مالک دوچرخه باشند وگرنه تا ۱۸سالگی از کرایه کردن دوچرخه برای سواری ممنوع هستند.
۳- کرایه دادن دوچرخه به اشخاصی که سن آنها ۱۸سال بالغ نشده باشد یا با داشتن ۱۹ سال تصدیق و جواز نظمیه را دردست نداشته باشند، مطلقا ممنوع است.
۴- در مراجعه به نظمیه برای اخذ تصدیقنامه و جواز، تقاضاکنندگان باید ۳ قطعه عکس خود را به همراه بیاورند.
۵- تمام دوچرخهها باید دارای بوق و زنگی باشند که صدای آنها تا فاصله ۵۰ ذرع شنیده شود.
۶- از غروب آفتاب به بعد باید چراغ جلو و عقب دوچرخه را روشن کنند و درصورت فقدان هریک از چراغها صاحب دوچرخه از غروب به بعد باید از دوچرخه خود پیاده شده و تا مقصد دوچرخه را با دست حرکت دهد.
۷- چراغ جلو باید با نور سفید و حداقل ذرع مسافت جلو دوچرخه را روشن کند و چراغ عقب باید با نور قرمز روشن شود. یا اینکه شیشه مخصوص قرمز به روی گلگیر آن نصب شود.
۸- نمره نظمیه همیشه باید روی قسمت گلگیر عقب نصب باشد و در هیچ مورد نباید از محل خود تغییر داده شود.
۹- متن نمره دوچرخههای شخصی سفید و با خط سیاه و متن نمره دوچرخههای کرایه سیاه با خط سفید خواهد بود.
۱۰- دوچرخهسوارها باید درمعابر پرجمعیت و در سرپیچهای محل تلاقی خیابانها آهسته حرکت کنند و مجاز نیستند به هیات اجتماع در خیابانها حرکت کنند، مگر اینکه پشت یکدیگر و به فواصل معین باشند. دوچرخهسواران، از حرکت بین وسایط نقلیه و دستههای پیاده ممنوعاند. در موقعی که خیابانها پرجمعیت باشند باید پیاده شده و دوچرخه را با دست حرکت دهند.
۱۱- دوچرخهسواران موظفاند همیشه و بهویژه در موقع تلاقی با وسایط نقلیه از سمت راست خود حرکت کنند و در صورتی که بخواهند از وسایط نقلیه که از جلو آنها حرکت میکنند سبقت بگیرند، مکلفاند از سمت چپ آن رفته و به وسیله بوق، راننده آن را از قصد خود آگاه و به ملایمت حرکت کنند و پس از رد شدن باید دوباره به سمت راست بروند.
۱۲- سواری دوچرخه در پیادهرو و بازارها و محلی که به افراد پیاده اختصاص داده شده، ممنوع است و درمواقعی که در پیادهرو و بازار کار دارند، ممکن است دوچرخه را با دست حرکت دهند.
۱۳- مسابقه با دوچرخه در خیابانها اکیدا ممنوع است. درمواقعی که بخواهند در نقاط ویژه مسابقه دهند باید از قبل اداره نظمیه را مطلع و کسب اجازه کنند.
۱۴- تمامی دوچرخهها باید دارای گلگیرجلو و عقب باشند که گل و کثافت معابر، به عابران ترشح نکند.
۱۵- دوچرخهها اعم از کرایه یا شخصی باید دارای ترمز چرخهای جلو و عقب باشند.
۱۶- سواری دونفر یا بیشتر روی یک دوچرخه یا سوار کردن اطفال با خود اکیدا ممنوع است.
۱۷-نمایش دادن روی دوچرخه در خیابانها و کوچهها قدغن است.
۱۸- دوچرخهسواران نمیتوانند درموقع سواری با یک دست خود اشیا حمل کنند، مگر اینکه اشیای یاد شده طوری بسته شده باشد که راننده در مواقع لزوم قادر باشد با همان دست، دسته دوچرخه را بگیرد و همچنین در خیابانها و معابر پرجمعیت مجاز نیستند هر دو دست خود را از دسته دوچرخه بردارند.
۱۹- تعلیم دادن و آموختن دوچرخهسواری در معابر و کوچههای داخل شهر و معابر پرجمعیت خارج از شهر ممنوع است.
۲۰- متخلفان از مواد این نظامنامه به محاکم صالحه جلب و مطابق قانون تعقیب و مجازات خواهند شد.
نخستین سوت پلیس و نخستین جریمهها
در یکی از روایتهای منتشرشده درباره نخستین قبضهای جریمه چنین نوشتهاند که:
در دهم دی ۱۳۰۲ کلنل «وستداهل» سوئدی، نخستین رییس نظمیه ایران شد و باعث و بانی نخستین سوتهای پلیس راهنمایی و رانندگی و نخستین نظامنامهنویس به دستور سردار سپه یا همان رضاخان برکنار شد و به قولی از ایران بیرون شد و نظمیه هم بهدست سرکار «درگاهی» افتاد و سر و شکل دیگری گرفت و البته بعضی قوانین عجیب و غریب دولت قاجار مثل بوق دوچرخه که باید تا ۲۵۰ ذرع هم صدا میداد، یا آن سرعت اجباری ۱۵ کیلومتر در شهر و ۲۵ کیلومتر در خارج شهر هم به صندوقچههای یادگاری رفتند. گرچه شوفرهای تازهکار و اتولهای تازه تاسیس را اگر مهار نمیکردی و
برایشان سوت نمیگذاشتی و چراغ سبز و قرمز نمیکردی، کلاهت پس معرکه بود و همین هم بود که شعبه «آلات ناقله» در نظمیه راه افتاد و چند سال بعد هم چراغ سرچهارراههای مهم سبز شد و چیزی به اسم جریمه رانندگی مد شد. چیزی مثل ترکه معلم که پدرانمان خوب به آن عادت داشتند و زیاد هم دردشان نمیآمد!
این وسط اما بعد از ۹۰ سال بگیر و ببند و جریمه، بد نیست حکایت نخستین جریمهها را مروری کنید:
میگویند آن ۱۰ نفر ژاندارم و نظمیهچی که از سال ۱۳۰۰ شمسی، کار کنترل عبور و مرور اتولهای تهران را برعهده داشتند، از پس شوفرهای خرابکار برنمیآمدند. میگویند آن بازوبند سفید و آن سوت و دم و دستگاه و آن اهن و تلپهای جناب «فتحاللهخان بهنام» نایب اولی که رییس اداره بود، نمیتوانستند جلوی شیطنت و بیقانونی شوفرهایی را بگیرند که سبقتگرفتن و ممنوعرفتن و تندرفتن برایشان هنر بود و توی هیچ مدرسه و کلاس درسی هم آداب پشت ماشین نشستن نیاموخته بودند و همان دو ساعت کلاس فن اتومبیلرانی و کورس شوفری به هیچ کارشان نمیآمد.
و نیز میگویند موهای نایب اول سفید شد از دستشان و وقتی نخستین کشتههای رانندگی توی تاریخ ثبت شدند و اتوبوسها هم آمدند و گاریها برچیده شدند، بازهم همه چیز شوفری در ایران چنان گیجکننده و بیقانون بود که فکرش را هم نمیتوانستی بکنی. تازه در روزگاری که تهران فقط حدود ۶۰۰ اتول و موتورسیکلت داشت و توی شهرستانهای بزرگ ماشینداشتن یک اتفاق لوکس بود. چنان که وقتی نخستین کشته حوادث رانندگی تیتر روزنامهها شد، تازه بحث تصدیق رانندگی وسط آمده بود که زدند و درویشخان استاد مسلم تار را کشتند و صدایش هم در نیامد که راننده تصدیق فن داشت یا
نداشت!