چالشهای مدیریت شهری در کلانشهر تهران
تین نیوز | شهر به مثابه بخشی از سلسله مراتب سیستم فضایی و تقسیمات سیاسی- جغرافیایی هر کشور بر اساس شاخصههای مختلفی مانند نوع حکومت، مدیریت، سطح آگاهی، علاقهمندی اجتماعی و مشارکت مردم در نظام تصمیمگیری و... شکل میگیرد و نظام مدیریت شهری با هدف اداره مطلوب امور شهر، سعی دارد روابط میان عناصر شهری را هماهنگ سازد.
امروزه شهرهای بزرگ دنیا با مصایب بسیاری روبهرو شدهاند از جمله میتوان به مسائل و چالشهای مدیریت شهری اشاره كرد كه از بخشهای مهم و اثرگذار در كیفیت زندگی در شهرها به ویژه كلانشهرهاست.
از لحاظ جمعیتی به طور معمول شهرهایی با جمعیت بیش از یك میلیون نفر را كلانشهر گفته و سازمان ملل متحد شهرهای دارای جمعیت 8 میلیون و بیشتر را كلانشهر دانسته و به دلیل دارابودن نقش عملكردی بیشتر، بالاترین سطح خدمات را نیز میطلبند.
در حال حاضر افزایش جمعیت شهری و عوارض مختلف آن در سطح ملی، یكی از دشواریها و مشكلات در كشور ایران محسوب میشود و در این میان یكی از معضلات كنونی پایتخت افزایش بیرویه جمعیت و رشد بدون نظم و غیر ارگانیك شهر به عنوان یك كلانشهر است كه بیش از همه موجب بروز مشكلات و تغییرات در نظام شهری شده است.
بنابر این با پیشرفت جوامع و توسعه شهرها و به تبع آن افزایش جمعیت، ساكنان آن با مسائل و مشكلات بزرگی از جمله افزایش فقر، دسترسی ناكافی به مسكن و خدمات شهری، از خودبیگانگی شهروندان، زاغهنشینی و مسكن غیررسمی، سیستم حمل و نقل ناكافی و نارسایی امكانات اصلی شهری را پدید آورده و شهروندان هر روز با مسائل بزرگتری روبهرو میشوند.
این امر در كلانشهرها موجب تخریب كالبدی و همچنین ارزشهای اجتماعی، اقتصادی و زیستمحیطی شده و باعث بروز پیامدهای نامطلوب دوگانه برونزا و درونزا میشود. بنابراین برای اینكه تجربه تلخ كلانشهرهای قرن بیستم اروپا برای كلانشهر تهران تكرار نشود، نیازمند راهبردهای كلان نگر است تا برنامهریزیهای شهری بتواند سیاست توسعه شهری را در دستیابی به توسعه پایدار شهری در قالب سیاستهای استراتژیك به مرحله اجرا درآورد.
هنگامی كه مسائل و مشكلات و نابسامانیهای شهرهای بزرگ به ویژه تهران را مورد توجه قرار دهیم، حال چه رویكرد جهت یافتن راهكارهایی برای مقابله و یا تعدیل مشكلات آنها و چه هدف دستیابی به چارچوب سنجشی برای آزمون فرضیات و برداشتهایمان از وضع موجود باشد، ضروری است چالشهای آن به دقت مورد ارزیابی و مطالعه همهجانبه قرار گیرد و بدین ترتیب مدیریت شهری در صورتی میتواند موفق باشد كه بتواند برنامهریزی را با مشاركت شهروندان به انجام برساند.
امید است مدیران شهری با بهرهگیری از اصول علمی مدیریت نظاممند و متكی به دانش و مسائل روز، خلأهای موجود كلانشهر تهران را برطرف كنند و به منظور مدیریت مطلوب شهری كه مستلزم شناخت دقیق از مسائل شهر و شهروندان است، برنامهریزی جامعتر و كاملتری با پشتوانه علمی صورت گیرد كه بتوان وضع موجود را به وضع مطلوب نزدیكتر كرد.
بر اساس مطالعات اسنادی انجام شده، به طور كلی و خلاصه میتوان عمدهترین چالشهای اساسی مدیریت شهری كلانشهر تهران را به شرح زیر بیان نمود:
1- تزاحم عناصر غیرشهری، مانند كاربریهای نظامی، زندانها، گاراژها، كارخانهها و موارد مشابه آن
2- كمبود سرانه فضاها و ظرفیتها و تراكم بالا، به دلایل بالا بودن جمعیت زیاد و تراكم جمعیتی و ساختمانی
3- عدم توجه و نگهداری از عناصر شهری شاخص مانند ابنیه تاریخی و...
4- ضعف در زیرساختهای منطقهای شامل عدمتناسب در تقسیمات، عدم توسعه و توزیع مناسب تشكلها
5- دفع نادرست فاضلاب شهری و غیرشهری مانند چاههای جذبی، جاری كردن به آبهای سطحی
6- عدم تجانس فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی ساكنین مناطق
7- تداخل بافت روستایی با بافت شهری
8- وجود بافت حاشیهای و اسكان غیررسمی
9- وجود ساختمانها و مجتمعهای نیمهكاره و رها شده و تبدیل آن به محل تجمع و زندگی حیوانات و یا معتادین و كارتنخوابها
10- مهاجرپذیری شهر
11- سوداگری در خرید و فروش زمین و تراكم و مسكن
12- ناپایداری درآمد شهرداری و در نتیجه تراكمفروشی غیراصولی
13- گسستگی كالبدی عناصر شهری
14- دفع نامناسب زبالههای غیرشهری مانند زبالههای بیمارستانی و نخالههای ساختمانی
15- جوابگو نبودن سیستم حمل و نقل عمومی شهر و به تبع آن بروز ترافیك، آلودگیهای صوتی و هوا و...
16- عدم توجه به رودخانهها، روددرهها و مسیلها و بروز مشكلاتی مانند بحران آبگرفتگی و سیل
17- دستاندازی و ساخت و ساز در حریم شهر
18- نابسامانی معابر پیادهرو
19- غلبه الگوهای معماری نامناسب و غیربومی با هویت ایرانی- اسلامی
20- ناهماهنگی با سایر سازمانها و ارگانهای دولتی و به دنبال آن خدماترسانی ضعیف به شهروندان
21- مشكلات ویژه زنان مانند سرپرست خانوار، بیسرپرست، خیابانی و...
22- نقش عبوری بزرگراهی و ریلی بعضی از مناطق به دلیل ایجاد یك گذرگاه اصلی در یك منطقه
23- مهاجرت روزانه و جمعیت سیار شهر
24- ریزدانگی قطعات زمین
25- آلودگی صوتی و آلودگی هوا
پیشنهادها
تدوین برنامهراهبردی و استراتژیك كلانشهر تهران با توجه به وضعیت موجود
استقرار مدیریت یكپارچه شهری
استقرار یك برنامه جامع حمل و نقل عمومی با توجه به نیاز شهر و افزایش ناوگان عمومی
حل مسائل اجتماعی و فرهنگی شهر و كاهش تضادهای اجتماعی و فرهنگی جامعه
تشویق شهروندان به خروج از تهران
ایجاد امكانات مشابه كلانشهر تهران در سایر شهرها به منظور جلوگیری از مهاجرت
ایجاد پایگاه اطلاعاتی جامع از مشكلات و مسائل شهر و بهروزرسانی اطلاعات
تدوین برنامه جامع جهت مشاركت شهروندان در برنامهریزی حل مشكلات شهر
تهیه استانداردهای جهانی در رابطه با كیفیت زندگی شهروندان در كلانشهر تهران
تعامل مستمر و مؤثر با آموزش و پرورش به منظور آموزش مهارتهای زندگی شهری در سنین مختلف.