سوخت دیزل و ورود آن به ناوگان حملونقل خصوصی / بخش دوم
تین نیوز | از آنجا که 36 درصد سفرهای روزانه در شهر تهران با وسایل نقلیه شخصی انجام میشود، ورود سواریهای دیزلی به ناوگان حملونقل خصوصی میتواند تغییرات قابل ملاحظهای در این حوزه بهوجود آورد. در اینجا سعی شده است بهطور اجمالی با دیدگاه توسعه پایدار به مرور تاثیرات مختلف این اقدام پرداخته شود. عمدهترین هزینه مصرفی در اقتصاد کشور ما هزینه انرژی است که در سال 1375 به 14 میلیارد دلار رسیده است و یکی از حوزههای پرمصرف انرژی، مصرف سوخت در کشور است. در ایران سالانه مبلغ قابلتوجهی از منابع پولی برای خرید بنزین مصرف میشود و مقدار چشمگیری
بنزین در خودروها میسوزد. مصرف گازوئیل به جای بنزین، وابستگی اقتصادی کشور را به این سوخت کاهش میدهد. اما استفاده از گازوئیل که خود همچنان از نفت مشتق میشود از آنجا که منبعی پایان پذیر است، نمیتواند دوام بلندمدت و فرصتزاییِ درآمدی برای نسلهای آتی و بنابراین پایداری اقتصادی داشته باشد.
هزینه زیرساختی برای گازوئیل مرغوب
استحصال گازوئیل مرغوب نیازمند هزینههای زیرساختی ازجمله تاسیس پالایشگاههای جدید است. همچنین در مرحله توزیع خودروهای دیزلی، نیاز به احداث جایگاههای عرضه گازوئیل داریم که باز هزینهزاست. سوخت دیزلی مرغوب که به سطح استاندارد یورو4 رسیده باشد، قیمتی برابر بنزین یا حتی گرانتر دارد. درحال حاضر گازوئیل بهصورت یارانهای و با قیمتی به مراتب کمتر از بنزین یعنی ۲۵۰ تومان در هر لیتر عرضه میشود. در صورت کاهش تعرفه واردات خودروهای دیزلی یا تولید آنها در داخل کشور، با توجه به قیمت پایین گازوئیل و مصرف سوخت کمتر خودروهای دیزلی، استقبال
مصرفکنندگان از این سوخت یک جهش شدید در مصرف دیزل سبک را رقم خواهد زد. فارغ از اینکه این میزان دیزل سبک در کشور تولید نمیشود و فراهم کردن زیرساخت توزیع آن هم با مشکلاتی روبهروست، در صورت بالارفتن مصرف دیزل، دولت مجبور خواهد بود یارانه بسیار بیشتری نسبت به بنزین، روی مصرف گازوئیل پرداخت کند. البته ورود خودروهای دیزلی شخصی با میزانی صرفهجویی در هزینههای بیرونی ازجمله در بخش بهداشت و درمان همراه خواهد بود. بخش حملونقل نقش اصلی در آلودگی هوای شهری و برون شهری دارد. از آنجا که 36 درصد سفرهای روزانه در شهر تهران با وسایل نقلیه شخصی انجام میشود،
استفاده بیشتر مردم از سواریهای دیزلی (به شرط اینکه سوخت دیزل مرغوب و استاندارد باشد) به پاکیزگی هوا کمک موثری خواهد کرد و محیط زیست سالمتری در اختیار نسلهای آتی خواهد گذاشت. اما باید درنظر داشت که سوخت دیزل نیز که از نفت به دست میآید، کمکی به حفظ منابع تجدیدناپذیر نمیکند و نسلهای آینده ممکن است از آن محروم گردند. بنا بر این استفاده از آن نمیتواند راهبرد مطمئن بلندمدتی باشد. در صورت اعطای یارانه دولتی به سوخت دیزل، خودروهای سواری دیزلی به خاطر پایین بودن قیمت سوختشان ممکن است مورد استقبال اشخاصی واقع گردد که بخاطر گران بودن بنزین، از
خودرو شخصی استفاده نمی کنند و این امر تقاضا برای مالکیت خودرو شخصی و به تبع آن خیابانکشی و احداث پارکینگهای عمومی در شهرها را بالا ببرد و زمینهایی که میتوانستند کاربری فضای سبز داشته باشند را در معرض خطر قرار دهد.
سوخت استاندارد و کاهش هزینهها
آلایندگی سوختها منجر به بیماریهای گوناگون میشود. خسارات وارده بر سلامت انسان، به از دست دادن رفاه او میانجامد. با آلایندگی کمتر سوخت دیزل، سلامت شهروندان از وضعیت بهتری برخوردار خواهد شد و نرخ مرگ و میر کاهش خواهد یافت. همچنین افزایش سطح سلامت، خود موجب کاهش هزینههای دولت در بخش بهداشت و درمان میگردد. از طرف دیگر با به کارگیری سوخت دیزل، تعداد روزهایی که دولت مجبور میشود به خاطر آلودگی هوا تعطیل اعلام کند نیز کاهش مییابد و هزینههای اقتصادی و اجتماعی تعطیلی سازمانهای دولتی، شرکتهای خصوصی و مدارس نیز کاهش مییابد. از
نظر برابری اجتماعی، یارانهای که توسط دولت به گازوئیل اختصاص داده میشود فقط به کسانی میرسد که درآمد بالاتری دارند و خودروی نسبتاً گرانترِ دیزلی سوار میشوند و سایر افرادی که توانایی خرید خودرو دیزلی را ندارند، یا کسانی که بهدلیل ناتوانی جسمی نمیتوانند از خودروهای شخصی استفاده کنند (گروههای خاص)، از این امتیاز محروم میمانند. همانطور که اشاره شد، سواریهای دیزلی ممکن است مردم را ترغیب به مالکیت خودرو کنند. این امر هم باعث اتلاف وقت مردم در ترافیک خواهد شد و هم منجر به کاهش گرایش به استفاده از وسایل حملونقل عمومی و
بهطور غیرمستقیم به انزوا و فردگرایی در حملونقل عمدتاً درون شهری و کاهش انسجام و زنده بودن جامعه میگردد. همچنین مالکیت خودرو، گرایش به طی مسیر پیاده یا با دوچرخه را نیز که از شاخصها پایداری در حوزه حملونقل است کاهش میدهد.
سوخت دیزل و ایمنی
از نظر ایمنی، سوخت مورد استفاده در سواریهای دیزل بسیار مطمئنتر و ایمنتر از بنزین و سوختهای مشابه است. گازوئیل نسبت به بنزین خیلی کمتر قابل اشتعال و انفجار است. بنا براین حفظ ایمنی و جان انسانها و ارزش گذاردن به آن بهتر محقق میشود. کشور ما از نظر دراختیار داشتن تکنولوژیهای لازم و سهولت تولید سوخت دیزل با کیفیت مرغوب، مشابه بنزین، در وضعیت مناسبی قرار ندارد و شاید در مرحله ابتداییِ ورود خودروهای سواری دیزلی به ناوگان حملونقل، ناگزیر به وارد کردن سوخت دیزل باشیم که این امر وابستگی کشور را به کشورهای خارجی افزایش میدهد.
خودروهای سواری دیزلی به خاطر مصرف سوخت کمتر، راندمان بالاتر و آلایندگی کمتر نسبت به خودروهای بنزینی برتری دارند. اما این در صورتی است که کشور از عهده تولید سوخت دیزل با کیفیت مناسب و مرغوب برآید و آن را به نحوی عرضه کند که دسترسی به آن آسان باشد. قیمت گازوئیل مرغوب حتی ممکن است از بنزین نیز گرانتر باشد. بنابراین دولت باید به منظور بهرهگیری از اثرات مطلوبِ عمدتاً محیط زیستی و تا حدی اجتماعی ناشی از استفاده از سوخت دیزل، میزانی از هزینه اقتصادی را تحمل کند که ممکن است در بلندمدت از محل فواید استفاده از این سوخت جبران گردد. شایسته است که دولت در صورت
تصمیم به اجرای تولید انبوه سواری دیزلی، در راستای کاهش اثرات منفی اجتماعی این اقدام بکوشد. اثربخشترین اقدام دولت در این راستا توسعه ناوگان حملونقل عمومی است تا برابری اجتماعی رعایت شود. با این حال در نگاه بلندمدت، درنهایت سرمایهگذاری بر سوخت دیزل نمیتواند بهترین راهبرد باشد.
زیرا منشا آن پایانپذیر است. از اینرو در کوتاهمدت، استفاده از موتورهای دیزلی مدرن میتواند در کنار گسترش خودروهای گازسوز صورت گیرد. برخی محققان با بررسی و مقایسه سوختهای جایگزین بنزین و گازوئیل، گاز طبیعی فشرده را اولین گزینه برای ناوگان حملونقل سبک برشمردهاند. با توجه به محدودیت ظرفیتهای پالایشگاهی کشور در تولید بنزین و گازوئیل و با توجه به ذخایر عظیم گاز طبیعی در کشورمان که 16 درصد ذخایر گاز جهان را به خود اختصاص داده و از این نظر در جهان پس از روسیه در رتبه دوم قرار دارد و نیز برخورداری ایران از شبکه گسترده لوله گاز، این انتخاب منطقی
و دارای مزیت رقابتی به نظر میرسد. در این صورت هزینه صرف شده در طرح قبلی گازسوزکردن خودروها نیز هدر نمیرود. البته این امر نیازمند رفع مشکلات فعلی زیرساختی و مسائل مرتبط با توزیع گاز طبیعی فشرده است. نباید با بروز اشکالات اولیه اجرای طرح دوگانهسوزشدن خودروها آن را شکستخورده تلقی کرد، بلکه باید درجهت برطرف کردن آنها برآمد. حتی میتوان ترکیب گازوئیل و گاز طبیعی فشرده را استفاده کرد چراکه سوخت دیزل قابل ترکیب با سوختهای دیگر نیز هست. در بلندمدت اما باید به سوی سوختهای تجدید پذیر گام برداشت.
علاوه بر خودروهای دیزلی و گازسوز، خودروسازان بزرگ در كشورهای توسعه یافته بهتدریج درحال حركت به سمت تولید خودروهای الكتریكی و هیبرید هستند؛ بهگونهای كه طبق هدفگذاری صورت گرفته در 20 سال آینده بیش از 50 درصد خودروهای سواری با انرژی الكتریكی و تجدیدپذیر حركت خواهند كرد. استفاده از این خودروها پایداری بیشتر محیط زیست را تامین میکند و میبایست به منزله راهبردی بلندمدت مدنظر قرار گیرد.
* کارشناس ارشد مدیریت شهری