چرا بافتفرسوده انتخاب شد؟
تین نیوز | بافتهای قدیمی علاوه بر اینكه دارای ارزشهای نادر زیباشناختی و تداوم خاطرات جمعی و ویژگی هویتبخشی به شهرهای ما هستند كماكان بهعنوان محل سكونت و معیشت میلیونها ایرانی شناخته میشوند، اما این بافتها به همان اندازه كه ارزشمند و گرانبها هستند در مقابل بلایا و سوانح طبیعی كه مناطق شهری را تهدید میكند ناپایدار و آسیبپذیرند، همین بافتها اما بهعنوان سرمایههای فرهنگی و اندوختههای متراكمی هستند كه گنجینههایی از خاطرات اجتماعی و شیوههای ماندگار زندگی ایرانی تلقی میشوند.
این بافتها به دلیل فرسودگی و تخریب ناشی از كمبود و نبود تاسیسات و تجهیزات شهری دچار نارساییهایی در پاسخگویی به نیازهای امروزی ساكنان و شهروندان شدهاند كه سبب شده جمعیت بومی ساكن این بافتها به شهرهای دیگر مهاجرت كنند یا جمعیت مهاجر روستایی و اقشار كمدرآمد جایگزین آنها شود كه خود عاملی در راستای روند تخریب قلمداد میشود، این عوامل دست به دست هم دادهاند تا فرسودگیهای كالبدی – اجتماعی و اقتصادی در این مناطق شدیدتر شود. از طرفی محلات بافتهای فرسوده نیز با مشكلاتی از قبیل كوچههای باریك و تنگ و عدم دسترسی آسان، ناكافی بودن
تاسیسات شهری و از همه مهمتر مساله سختی عبور و مرور وسایط نقلیه مواجه باشند.
مقام عالی وزارت راه و شهرسازی در سفر شهریور ماه امسال خود به استان زنجان اعلام كردند كه 18 میلیون نفر از جمعیت شهری كشور در بافتهای فرسوده زندگی میكنند، در كشور ما 55 هزار هكتار بافت فرسوده، 17 هزار هكتار بافت تاریخی و 54 هزار هكتار بافت حاشیه شهری موجود است، یعنی یكسوم جمعیت كشور در بافتهای فرسوده زندگی میكنند و عدم توجه به این بافتها اثرات جبرانناپذیری خواهد داشت. آمارها نشان داده است كه وضعیت بافتهای فرسوده و سكونتگاههای غیررسمی نامطلوب است. براساس آخرین ممیزی شركت عمران و بهسازی شهری ایران مساحت بافت فرسوده تصویب شده در شهر
تهران برابر با 3267 هكتار است كه حدود 5 درصد از كل مساحت شهر تهران را شامل میشود كه در 817 هزار قطعه و در حدود 30 هزار بلوك شهری پراكنده شده است.
سیاست جدید وزارت راه و شهرسازی به نحوی است كه ساخت مسكن تنها به عنوان بخشی از برنامهها باشد، سیاست اصلی در حوزه فوقالذكر بسترسازی در بافتهای فرسوده جهت حضور سایر كنشگران در بافتها مثل انبوهسازان، مردم، تقویت سازندگان محلی، آموزش، بهداشت، امنیت، اشتغال، تسهیلگری و اطلاعرسانی در این خصوص تلقی میشود.
مشكل قابل توجه فرسودگی شهری در كل كشور (در حال حاضر حدود 70 هزار هكتار بافت فرسوده شهری در كشور وجود دارد) بهطور عام و در استان تهران بهطور خاص، قابل تخفیف و مداخله صرف توسط دستگاههای دولتی نیست و مشاركت فعال شهرداریها و بخش خصوصی را مطالبه میكند. حجم پروژههای تعریف شده جهت نوسازی بافتهای فرسوده شهری تهران سالانه بالغ بر یک تا 2 درصد از مساحت كل بافت فرسوده این شهر را شامل میشود و با فرض ثابت ماندن مساحت چنین حوزههایی (چنین پیشفرضی عملا ناممكن است) در یك دوره 10 ساله، بخش دولتی با مداخلات مستقیم، توان نوسازی تقریبی 10 درصد این
حوزهها را خواهد داشت.
بدیهی است توان نظام اداری و فنی دولتی و اعتبارات آن در این بخش پاسخگوی این حجم مشكل نیست. هم اكنون وزارت راه و شهرسازی با محوریت شركت مادر تخصصی عمران و بهسازی شهری ایران، با سیاستگذاری و تنظیم قوانین و اسناد توسعه شهری با حساسیت ویژه به این حوزهها نگاه میكند و سعی در نهادسازی و فراهم آوردن بسترهای قانونی لازم جهت تسهیل روند ساماندهی و نوسازی این حوزهها دارد. از سوی دیگر در قالب تفاهمنامههایی با شهرداریها و سایر نهادهای متولی مدیریت توسعه شهری؛ تخفیفهای عوارض نوسازی در بافتهای فرسوده و تسهیلات نوسازی در این حوزهها از طریق
كارگزاران بخش خصوصی و دفاتر نوسازان منطقهای قابل پیگیری است. همچنین ترغیب سرمایهگذاران داخلی و خارجی برای مداخله در این حوزهها، استفاده از توان علمی انباشت شده در دانشگاهها و موسسات آموزش عالی، تجارب جهانی بخش خصوصی و عمومی در این زمینه نیز موثر خواهد بود و انتظار میرود تجارب و اندوختههای علمی زمینه یك دخالت از پیش اندیشیده شده را در این حوزهها فراهم آورد. بیتردید گره این مشكل با بسترسازی و تسهیلگری از یكسو و با شراكت فشرده بخش عمومی و خصوصی و فعال کردن توان مشاركت مردمی، از سوی دیگر، انشاءالله گشوده خواهد شد.
بنا بود با آغاز اقدامات اصلاحی، پرداخت وام به متقاضیان سرعت بگیرد، هرچند كه این تسهیلات تنها نیمی از این نیازها را پاسخ میدهد اما با كاهش سهمیه تسهیلات وام فرسوده در سال گذشته و نهایتا قطع آن در سال جاری سرنوشت بافتهای فرسوده در هالهای از ابهام قرار گرفت و این در حالی است كه در سالهای اخیر متولیان امر با این تفكر كه مردم به نوسازی و حمایت نیاز دارند تمام تلاش خود را برای تشویق مردم انجام دادهاند، نظیر راهاندازی دفاتر خدمات نوسازی با هدف ارائه مشاوره تسهیلگری، اطلاعرسانی و آگاهیبخشی نسبت به قوانین نوسازی، اشاعه فرهنگ تجمیع
و...
برنامههای اجرایی بسیاری همچون بستههای تشویقی و پرداخت وام به ساكنان با شعار مشاركت مردمی و كمك دولت بهعنوان نماد تسهیلگر و سیاستگذار نیز برای جلب مشاركتهای اجتماعی در دستور كار قرار گرفت. اما استراتژیهای تامین منابع مالی را نمیتوان نادیده انگاشت، باید بپذیریم كه تسهیلات یكی از مهمترین مشوقهای ساكنان بافتهای فرسوده برای نوسازی مناطق است و این در حالی است كه بانكها طی سالهای 92 و 93 برای بهسازی و نوسازی بافتهای فرسوده شهری تنها به 53 هزار متقاضی وام پرداخت كردهاند و این در حالی است كه قرار بود طبق
برنامهریزیهای انجام شده و موافقت بانك مركزی 200 هزار واحد مسكونی پوشش داده شود. همچنین غیر از بانكهای عامل سایر بانكها نیز با وجود تاكید بانك مركزی حاضر به پرداخت و ارائه تسهیلات هستند. طبق آییننامه تدوین شده برای تامین مالی فعالیتهای احیا و بهسازی، قرار است تا از هر سه ابزار تامین مالی بازار پول، سرمایه و بیمه كه در كشور وجود دارد استفاده شود كه امیدوارم در سال آینده به تصویب برسد یعنی تلاش بیشتر ما بر این است كه تسهیلات تنها راه چاره نباشد، از طرفی وزارت راه و شهرسازی طرح تملك و تنظیم مجدد زمین را میتواند به عنوان یك آلترناتیو فعال
كند، طرحی كه میتوان از طریق املاك عمومی یك بلوك شهری را تملك كرده و ساختوسازها را انجام داد یا از طریق اعطای ودیعه اجاره به مالكان ساختوساز را رونق داد تا منافع حاصله میان مالكان و سرمایهگذاران تقسیم شود.