تهران به وقت پلاسکو
گروه اقتصادی: اگر فکر میکنید محیط زیست اهمیتی ندارد، نفس هایتان را حبس کنید و پول هایتان را بشمارید. این شعار بسیاری از طرفداران محیط زیست برای نشان دادن ضرورت توجه به محیط زیست برای گردش چرخهای اقتصادی است. حالا میتوان به سادگی، با جابهجایی کلمات اهمیت رعایت نکات ایمنی را همپای رشد و توسعه اقتصادی به نمایش گذاشت. اگر اهمیتی به ایمنی محل کارتان نمیدهید، میان آوار و آتش و دود، پول هایتان را بشمارید. این حکایت تلخی است از آنچه بر تهران، در آخرین روز دی ماه سال ۱۳۹۵ گذشته است.
آخرین روز از اولین ماه زمستان برای همیشه در تقویم تهرانیها ثبت شد، ساختمان پلاسکو که زمانی نماد توسعه تهران و رشد و رونق سرمایهداری مدرن بود، در چند ساعت به تلی از خاک تبدیل شد تا از این پس فعل «بود» را به جای «هست»، با خود یدک بکشد. داستان پلاسکو، داستان پر فراز و نشیب اقتصادی است که در نیم قرن گذشته پستیها و بلندیهای فراوانی را به خود دیده است.
پلاسکوی ۱۷ طبقه، اواخر دهه چهل، در یکی از مرکزیترین خیابانهای تهرن سر برآورد تا تبدیل شود به نمادی از اقتصادی مدرن ایران. این ساختمان نمادی از رونق تجاری ایران بود و به تدریج در اطرافش ساختمانهای بلند مرتبه و تجاری یکی پس از دیگری سر برآوردند.
حالا اگر از سمت بهارستان، جمهوری را تا انتها بروید، یا با فروشگاههای عرضه دروبین روبهرو میشوید یا با فروشگاههای صوتی و تصویری و پوشاک و... موبایلیها هم در این خیابان حرفی برای گفتن دارند. متر متر این خیابان، تجارت را فریاد میزند و این را از ازدحام دستفروشان در آن و رونق بازار کارشان میتوان دریافت.
نماد نوسازی نیمه تمام پلاسکو درحالی به پایان راه رسید که در تمام عمر پنجاه و اندی سالهاش نماد نوسازی ناتمام دهه چهل بود. ساخت پلاسکو سال ۱۳۳۹ کلید خورد و سال ۱۳۴۱ افتتاح شد.
دومین ساختمانی بود که در تهران آسانسور داشت. سازه فلزیاش، میخواست گواهی باشد بر پیشرفت معماری در ایران. تهران آن روزها دو میلیون جمعیت داشت و بسیاری معتقد بودند این ساختمان برای تهران دو میلیونی جاهطلبانه است، اما کسی که از پانزده سالگی برای کار راهی هتل یکی از بستگانش شده بود، این جاهطلبی را در سر پروراند و ساختمان را راه اندازی کرد تا ۱۶ سال، به محملی برای آدرس دادنهای افراد در خیابان جمهوری تبدیل شود.
شاید در روزگار رفته نیز هنوز بسیاری از تاکسیها، واژه پلاسکو را از مسافرانی که میخواهند همان حوالی، اطراف ساختمانی که دیگر نیست، بشنوند اما آن روزها و روزهای پس از آن در تمام این ۵۴ سال که ساختمان پلاسکو، قلب تجاری جمهوری بود، محل بسیاری از آمد و شدها همین ساختمان بود که در آدرسها به فراوانی شنیده میشد. ۱۰ متر آن طرفتر از پلاسکو، بعد از پلاسکو، روبهروی پلاسکو.
پلاسکو را کسی ساخت که تولید کننده ملامین و ظروف پلاستیکی در ایران بود، جبیب الله القانیان که از اعضای انجمن کلیمیان بود و عجیب اینکه در سرنوشتش به حاج حبیب شهرت داشت. ۵ روزی بعد از پیروزی انقلاب دستگیر شد و اردیبهشت ماه در دادگاه انقلاب، محکوم به اعدام شد. گفته میشود او پیش از پیروزی انقلاب، ساختمان را به فردی به نام پرویزیان واگذار کرده بود و سهمی از آنچه بنا کرده بود نداشت اما دارایی وی تنها پلاسکو نبود.
ساختمان به نفع بنیاد مستضعفان و جانبازان مصادره شد و بعدها سرقفلیها به مالکان فروخته شد. قیمتهای سرسام آورسرقفلیها از چرخیدن چرخهای اقتصادی این واحدهای تجاری خبر میداد. ساختمانی که ۵۹۰ واحد تجاری را در خود جای داده بود، شاهد معامله سرقفلیها حتی با قیمتهای ۳ میلیارد تومانی و چهار میلیارد تومانی بود و همین مسئله نشان میداد که تا چه میزان کسانی که در این بازار مشغول فعالیت هستند، سود را در دفاتر کسب و کارشان ثبت میکنند.
اگر روزهای رونق این بازار، سری به این ساختمان میزدید با عبارت «تک فروشی نداریم» ویترین مغازهها روبهرو میشدید. غالب عمده فروشان پوشاک در این ساختمان گرد هم آمده بودند و حتی طبقه زیرین آن که حوض و سقف بلند و نمای کاشی و فضای دلپذیری برای وقت گذرانی داشت، به محلی برای ته چک و یادداشت و زیر سیگاری و... بدل شده بود تا روح مردانه حاکم بر آن را به رخ بکشد. از پس معاملات میلیاردی اما میتوان به اسنادی اشاره کرد که بر ضرورت هزینههایی، بسیار اندک، در قیاس با قیمت این ملک تجاری اشاره داشت.
این ساختمان استاندارد نیست
پس از مرگ پلاسکو، اسنادی که دلالت بر استاندارد نبودن این ساختمان داشت، منتشر شد. وقتی پلاسکو در آتش بیتدبیری سوخت و فروریخت، معلوم شد هشدارهای متعددی به مالکان این ساختمان درباره غیراستاندارد بودن آن داده شده است اما گوش شنوایی برای آن وجود نداشته است.
پس از پلاسکو، بسیاری از مردم با تعجب میپرسیدند پلاسکو گازکشی نبود؟ همین سئوال ساده نشان از وضعیت ناایمن برجی دارد که تنها ۵۴ سال از سن آن میگذرد. شاید اگر اعتبارات مورد نیاز برای ایمنسازی این ساختمان از سوی مالکان و سایر مسئولان هزینه میشد، فاجعهای به وقت پلاسکو تهران را در بهت و حیرت فرو نمیبرد.
بررسیها نشان میدهد از ۵۹۰ واحد تجاری فعال در این ساختمان، تنها یک سوم زحمت بیمه اموالشان را کشیده بودند و شاید از این رو بود که در ساعات اولیه آتشسوزی، بسیاری جان را کف دست گذاشته بودند تا راهی به مغازههایشان بیابند و پولها و چکها و اسنادشان را نجات دهند. سخنگوی سازمان آتشنشانی درباره اخطاریهها به هیئت مدیره برج پلاسکو گفت: پیش از این ۱۰ مرتبه به صورت کتبی در بحث ایمنی هشدار داده بودیم و یک مرتبه نیز دستور توقف فعالیت داده شده بود.
جلال ملکی افزود: در گذشته بارها از این ساختمان بازرسی شده بود و با هیئت مدیره ساختمان نیز مکاتباتی در بحث ایمنی صورت گرفته بود. وی گفت: این ساختمان بیش از ۵۰ سال قدمت داشت و سازه آن آهنی بود ضمن اینکه بعد از مهار آتش دو سه انفجار شدید رخ داد که همان باعث تخریب ساختمان شد و دلیل آن نیز وجود انبارهای متعدد البسه و مواد اشتعال زا بود.
سئوال اساسی اما اینجاست، آیا میتوان به صرف بیتوجهی به اخطاریههای متعدد جان زحمتکشترین قشر جامعه ایرانی، آتشنشانان را در خطر قرار داد و حادثهای چنین را در شهر رقم زد؟ جای خالی انضباط و مدیریت مناسب شهری در این میان به شدت خودنمایی میکند. شاید اگر شهرداری به وظیفه ذاتی خود عمل میکرد و ساختمان غیراستاندارد را به موقع تعطیل کرده یا اقداماتی برای الزام مالکان به بهسازی انجام میداد امروز ایران عزادار غیورترین جوانان سرزمینش نبود.
نبود فرهنگ بیمه
از طرفی دیگر اما نبود فرهنگ بیمه در ایران خود گواهی است بر بحرانهای متعددی که اقتصاد و اجتماع ایران را با خود درگیر کرده است. در بررسیهای مقدماتی به عمل آمده مشخص شده است از ۵۹۰ واحد صنفی فعال در این ساختمان، تنها ۱۶۱ واحد صنفی از خیل عظیم واحدهای صنفی درآتش سوخته ساختمان پلاسکو تحت پوشش تعهدات بیمهای قرار داشتهاند که به ترتیب بیمه ایران، آسیا و البرز رتبههای اول تا سوم را از آن خود کردهاند و بیمه دانا، هیچ سهمی در بیمه کردن واحدهای صنفی حادثه دیده این ساختمان تجاری بر عهده نداشته است. واین درحالی است که در حال حاضر، دستکم ۳۰ شرکت
بیمهای درصنعت بیمه کشور فعال بوده و به ارائه خدمات مبادرت میورزند.
لینک خبر