|
کد خبر
۱۱۱۲۲۹
کپی شد
انسانمحوری به جای خودرومحوری
تیننیوز| آلودگی شدید هوای کلانشهرها بهویژه کلانشهر تهران در روزهای پایانی آبان سال جاری که بهعنوان یکی از آلودهترین شهرهای جهان (با شاخص ١٦٣) شناخته میشود، با واکنشهای گستردهای از سوی مقامات دولتی، شهرداری تهران و صاحبنظران در رسانهها روبهرو شد. دکتر معصومه ابتکار، معاون محترم رئیسجمهور و رئیس سازمان محیط زیست، با اشاره به اقداماتی که در سه سال اخیر برای مشکل آلودگی هوا انجام شده است که باعث بهبود شاخصهای کیفیت هوا نسبت به هشت سال دولت گذشته بوده؛ تصریح کردهاند که: «دولت دقیقا میداند برای
آلودگی هوا در کلانشهرها باید چه کار کند، اما مشکل آلودگی هوا زمانبر است». دکتر روحانی، رئیسجمهور محترم، نیز ضمن سخنرانیهای خود در استان البرز درباره برنامههای دولت در زمینه «بحران آلودگی هوا» اظهار کردهاند که باید با عوامل آلودهکننده هوا مقابله و آنها را مهار کرد و در این راستا به اقدامات زیر اشاره کردهاند:
- تبدیل سوخت مایع بسیاری از صنایع و نیروگاهها به گاز؛
- خارجکردن ٨ ٩ هزار خودرو فرسوده از چرخه حملونقل؛
- تحول در ساخت خودروهای داخلی و ارتقای آنها با کیفیت یورو ٥ و ٦؛
- تولید سه نوع خودرو جدید به وسیله ایرانخودرو و پژو با سرمایهگذاری ٤ میلیون یورو با استاندارد یورو ٥ و ٦ که تا پایان سال به بازار میآیند؛
- تولید ١٥ هزار خودرو با سرمایهگذاری ٣ میلیون یورو به وسیله سایپا و سیتروئن؛
- ارتقای کیفیت بنزین توزیعی به یورو ٤ در جایگاههای کلانشهرها و ادامه این روند در کل کشور.
اگرچه این اقدامات هر یک میتواند برای کاهش آلودگی هوا مفید و در چارچوب یک برنامه کلان راهبردی لازم باشد، اما آیا بهلحاظ کارشناسی و تجربه سایر کشورهای توسعهیافته تداوم چنین اقداماتی بدون برنامه راهبردی، مشکل آلودگی هوا و معضل ترافیک کلانشهرها را حل خواهد کرد؟ به نظر صاحب این قلم که با دانش حملونقل و تجربه کشورهای توسعهیافته آشنایی دارد و در چهار دهه گذشته در عرصههای مختلف به آنها در مدیریت شهر تهران عمل کرده و بهصورت آییننامههای ملی و یادداشتهای متعدد در معرض نشر عمومی قرار داده است؛ این نگاه «خودرومحور » و توسعه عرضه تسهیلات و خدمات برای خودرو سواری با بنزین ارزان، هرگز مشکل آلودگی هوا و معضل ترافیک کلانشهرها را حل نخواهد کرد. زیرا تجربه جهانی بعد از سالهای ١٩٧ با نگاه «انسانمحور»، که سلامت و نیاز واقعی انسان را مدنظر قرار میدهد، نشان میدهد استفاده از خودرو سواری و موتورسیکلت در برنامهریزیهای حملونقل شهری در کشورهای توسعهیافته محدود و در مواردی حذف شده است و نگاه راهبردی متمرکز بر تقویت حملونقل عمومی (شامل اتوبوسرانی، قطار سبک شهری و مترو) برای سفرهای متوسط و طولانی و استفاده از تسهیلات دوچرخهسواری برای سفرهای کوتاه و متوسط و پیادهروی برای سفرهای کوتاه شهری بوده است. نگاهی اجمالی به سیستم حملونقل شهری کشورهای توسعهیافته ازجمله آلمان و فرانسه که شهرهای ما میزبان بازار و مصرف خودروهای لوکس آنهاست، این تجربه را بهوضوح نشان میدهد. شبکه مترو شهر پاریس چنان در سطح شهر پوشش دارد که فاصله ایستگاههای مترو از هم، حداکثر ٣ متر است و ٤٥ درصد سفرهای شهری با مترو انجام میشود (در تهران ١٦ درصد). علاوه بر این، شبکه گسترده اتوبوسرانی و دوچرخهسواری و پیادهروی بخش عمدهای از سفرهای شهری را تأمین میکند؛ بهطوریکه سفرهای با خودرو سواری فقط حدود ١٢ درصد کل سفرهای روزانه را به خود اختصاص میدهد (در تهران ٤٢ درصد شخصی بهعلاوه ٢٢ درصد تاکسی). در شهرهای آلمان نیز حملونقل عمومی شامل مترو و قطار شهری و اتوبوسرانی بخش عمدهای از سفرهای شهری را بر عهده دارند و بهطور متوسط در تمام شهرهای آلمان ١٢ درصد از سفرها با دوچرخه انجام میشود. در برخی از شهرهای شمالی اروپا تا ٨ درصد سفرها با دوچرخه انجام میشود. در شهرهای آمریکا نیز برنامهریزی برای کاهش استفاده از خودرو سواری و تقویت حملونقل عمومی و دوچرخهسواری در برنامههای راهبردی دولت فدرال پیشبینی شده و به آنها عمل میشود. دکتر روحانی رئیسجمهور محترم در سخنرانی خود همچنین بهدرستی تصریح کردهاند که ما حداقل با سه بحران روبهرو هستیم؛ بحران اقتصادی، بحران محیط زیست و بحران آب. آیا اعتبارات موجود کشور متناسب با این بحرانها، در بودجه لحاظ شده است؟ در کلانشهر تهران در برنامههای توسعه مترو قرار بوده است تا پایان سال ٩٤ خط ٣ مترو به بهرهبرداری برسد اما تاکنون به علت تخصیصندادن اعتبارات هنوز کامل نشده و بهرهبرداری سایر خطوط مترو نیز با تأخیر زیاد روبهرو بوده است. نظر به اینکه سیاستگذاری در برنامهریزی برای رفع معضل آلودگی هوا و تأمین محیط زیست سالم برای شهروندان منوط به عزم ملی و مسئولیت اصلی آن برعهده دولت و مدیریت اجرائی کشور است همکاری نزدیک بسیاری از وزارتخانهها مانند نفت، صنایع، راه و شهرسازی، وزارت کشور، شهرداریها و در رأس آنها سازمان محیط زیست و همچنین رسانهها، سمنها، نهادهای مدنی و احزاب سیاسی و همه شهروندان در اجرای چنین برنامهای ضروری است. میتوان قیمت بنزین را بهصورت مالیات بهتدریج تا سطح قیمت جهانی افزایش داد.
مابهالتفاوت آن را با همکاری و نظارت خود مردم (شوراهای شهری) فقط صرف توسعه حملونقل عمومی و مترو و زیرساختهای دوچرخهسواری در شهرها کرد. با عرضه امکانات حملونقل عمومی برای جابهجایی ارزان و ایمن شهروندان و افزایش قیمت سوخت، عملا جابهجایی با خودرو سواری محدود خواهد شد و علاوه بر کاهش آلودگی هوای کلانشهرها و صرفهجویی چشمگیر دولت بهعلت کاهش مصرف سوخت و حفظ سلامتی شهروندان، یکی از موانع اجرای برنامههای توسعه پایدار کشور برطرف خواهد شد.
- خارجکردن ٨ ٩ هزار خودرو فرسوده از چرخه حملونقل؛
- تحول در ساخت خودروهای داخلی و ارتقای آنها با کیفیت یورو ٥ و ٦؛
- تولید سه نوع خودرو جدید به وسیله ایرانخودرو و پژو با سرمایهگذاری ٤ میلیون یورو با استاندارد یورو ٥ و ٦ که تا پایان سال به بازار میآیند؛
- تولید ١٥ هزار خودرو با سرمایهگذاری ٣ میلیون یورو به وسیله سایپا و سیتروئن؛
- ارتقای کیفیت بنزین توزیعی به یورو ٤ در جایگاههای کلانشهرها و ادامه این روند در کل کشور.
اگرچه این اقدامات هر یک میتواند برای کاهش آلودگی هوا مفید و در چارچوب یک برنامه کلان راهبردی لازم باشد، اما آیا بهلحاظ کارشناسی و تجربه سایر کشورهای توسعهیافته تداوم چنین اقداماتی بدون برنامه راهبردی، مشکل آلودگی هوا و معضل ترافیک کلانشهرها را حل خواهد کرد؟ به نظر صاحب این قلم که با دانش حملونقل و تجربه کشورهای توسعهیافته آشنایی دارد و در چهار دهه گذشته در عرصههای مختلف به آنها در مدیریت شهر تهران عمل کرده و بهصورت آییننامههای ملی و یادداشتهای متعدد در معرض نشر عمومی قرار داده است؛ این نگاه «خودرومحور » و توسعه عرضه تسهیلات و خدمات برای خودرو سواری با بنزین ارزان، هرگز مشکل آلودگی هوا و معضل ترافیک کلانشهرها را حل نخواهد کرد. زیرا تجربه جهانی بعد از سالهای ١٩٧ با نگاه «انسانمحور»، که سلامت و نیاز واقعی انسان را مدنظر قرار میدهد، نشان میدهد استفاده از خودرو سواری و موتورسیکلت در برنامهریزیهای حملونقل شهری در کشورهای توسعهیافته محدود و در مواردی حذف شده است و نگاه راهبردی متمرکز بر تقویت حملونقل عمومی (شامل اتوبوسرانی، قطار سبک شهری و مترو) برای سفرهای متوسط و طولانی و استفاده از تسهیلات دوچرخهسواری برای سفرهای کوتاه و متوسط و پیادهروی برای سفرهای کوتاه شهری بوده است. نگاهی اجمالی به سیستم حملونقل شهری کشورهای توسعهیافته ازجمله آلمان و فرانسه که شهرهای ما میزبان بازار و مصرف خودروهای لوکس آنهاست، این تجربه را بهوضوح نشان میدهد. شبکه مترو شهر پاریس چنان در سطح شهر پوشش دارد که فاصله ایستگاههای مترو از هم، حداکثر ٣ متر است و ٤٥ درصد سفرهای شهری با مترو انجام میشود (در تهران ١٦ درصد). علاوه بر این، شبکه گسترده اتوبوسرانی و دوچرخهسواری و پیادهروی بخش عمدهای از سفرهای شهری را تأمین میکند؛ بهطوریکه سفرهای با خودرو سواری فقط حدود ١٢ درصد کل سفرهای روزانه را به خود اختصاص میدهد (در تهران ٤٢ درصد شخصی بهعلاوه ٢٢ درصد تاکسی). در شهرهای آلمان نیز حملونقل عمومی شامل مترو و قطار شهری و اتوبوسرانی بخش عمدهای از سفرهای شهری را بر عهده دارند و بهطور متوسط در تمام شهرهای آلمان ١٢ درصد از سفرها با دوچرخه انجام میشود. در برخی از شهرهای شمالی اروپا تا ٨ درصد سفرها با دوچرخه انجام میشود. در شهرهای آمریکا نیز برنامهریزی برای کاهش استفاده از خودرو سواری و تقویت حملونقل عمومی و دوچرخهسواری در برنامههای راهبردی دولت فدرال پیشبینی شده و به آنها عمل میشود. دکتر روحانی رئیسجمهور محترم در سخنرانی خود همچنین بهدرستی تصریح کردهاند که ما حداقل با سه بحران روبهرو هستیم؛ بحران اقتصادی، بحران محیط زیست و بحران آب. آیا اعتبارات موجود کشور متناسب با این بحرانها، در بودجه لحاظ شده است؟ در کلانشهر تهران در برنامههای توسعه مترو قرار بوده است تا پایان سال ٩٤ خط ٣ مترو به بهرهبرداری برسد اما تاکنون به علت تخصیصندادن اعتبارات هنوز کامل نشده و بهرهبرداری سایر خطوط مترو نیز با تأخیر زیاد روبهرو بوده است. نظر به اینکه سیاستگذاری در برنامهریزی برای رفع معضل آلودگی هوا و تأمین محیط زیست سالم برای شهروندان منوط به عزم ملی و مسئولیت اصلی آن برعهده دولت و مدیریت اجرائی کشور است همکاری نزدیک بسیاری از وزارتخانهها مانند نفت، صنایع، راه و شهرسازی، وزارت کشور، شهرداریها و در رأس آنها سازمان محیط زیست و همچنین رسانهها، سمنها، نهادهای مدنی و احزاب سیاسی و همه شهروندان در اجرای چنین برنامهای ضروری است. میتوان قیمت بنزین را بهصورت مالیات بهتدریج تا سطح قیمت جهانی افزایش داد.
مابهالتفاوت آن را با همکاری و نظارت خود مردم (شوراهای شهری) فقط صرف توسعه حملونقل عمومی و مترو و زیرساختهای دوچرخهسواری در شهرها کرد. با عرضه امکانات حملونقل عمومی برای جابهجایی ارزان و ایمن شهروندان و افزایش قیمت سوخت، عملا جابهجایی با خودرو سواری محدود خواهد شد و علاوه بر کاهش آلودگی هوای کلانشهرها و صرفهجویی چشمگیر دولت بهعلت کاهش مصرف سوخت و حفظ سلامتی شهروندان، یکی از موانع اجرای برنامههای توسعه پایدار کشور برطرف خواهد شد.